اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات (کتاب)

اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات

اطلاعات کتاب
نویسنده	شیخ حر عاملی (متوفای ۱۱۰۴ق)
تاریخ نگارش	۱۰۹۶ق
موضوع	کلام نقلی در اثبات نبوت و امامت
زبان	عربی
مجموعه	۵ مجلد
اطلاعات نشر
ناشر	مؤسسة الاعلمی للمطبوعات
تاریخ نشر	۱۴۲۵ ق

إثباتُ الهُداة بِالنُّصوص وَ المُعجِزات تألیف محدث شیعه، شیخ حر عاملی (متوفایق) است. این کتاب در شرح حال و اثبات امامت و ولایت حضرات معصومین(ع) از طریق روایت‌های وارده و معجزات صادره از آنان است.

درباره مؤلف

محمد بن حسن بن علی بن محمد بن حسین معروف به شیخ حُرّ عاملی از دانشمندان، محدثان و فقهای امامیه در قرن یازدهم هجری و صاحب تألیفات گرانقدر و صاحب اثر گرانبهای «وسائل الشیعه» است. شیخ حر به «صاحب وسائل» نیز شهرت دارد. وی در شهر مشهد درگذشت و آرامگاهش در حرم رضوی می‌باشد.

مقالهٔ اصلی: شیخ حر عاملی

موضوع کتاب

موضوع کتاب بیان احادیثی است که دلالت بر نبوت پیامبر(ص) و امامت ائمه اطهار(ع) کرده و همچنین معجزات و کرامات آنان را در بر دارد.

تاریخ نگارش

آقا بزرگ تهرانی می‌نویسد: تألیف کتاب در سال ۱۰۹۶ق پایان یافته است.

انگیزه نگارش

شیخ حرّ عاملی در مقدمه کتاب آورده است: «من در كتابی كه در این باب كافی باشد و آنچه را كه عقلا به گردآوری‌اش علاقمند باشند، دست نیافتم. دیدم این مطالب در وادی پراكندگی پنهان مانده و اگر كسی بخواهد بر آن ها آگاهی یابد، نیازمند صرف وقت زیادی است، لذا به این كار دست یازیدم.»

روش تألیف

مؤلف به دلیل گرایش اخباری به همه روایات به دیده قبول نگریسته و هر روایتی که در منابع قدیم شیعه بوده جمع آوری نموده و جز توضیحات معمولی، از نقد و بررسی آن‌ها سخنی نگفته است. همین موضوع موجب آسیب پذیری این اثر همانند دیگر آثار مشابه در مناقب و مثالب است. توضیحات مؤلف به شیوه کتاب دیگرش وسایل است و غالباً توضیح می‌دهد که شبیه این روایت در فلان باب نیز آمده یا خواهد آمد.

شیخ حر مأخذ هر خبر را به طور دقیق در آغاز آن خبر بیان کرده و سند آن را هم آورده است.

محتوای کتاب

کتاب «إثبات الهداة» به ۳۵ باب تقسیم شده است:

• باب اول تا پنجم کلیاتی در حجیت نقل و مباحثی پیرامون اخبار و روایات معصومین است.
• باب ششم به نصوص عامه نبوت و امامت می‌پردازد.
• باب هشتم و نهم اخبار دال بر نبوت پیامبر (ص) و معجزات ایشان است.
• از باب ۱۰ تا ۳۴ به اخبار امامت و معجزات هر یک از ائمه اختصاص دارد و باب ۳۵ در رد غلو است.

مؤلف هر باب را به فصل‌های متعددی تقسیم کرده و هر فصل را به احادیث یک کتاب اختصاص داده است.

منابع کتاب

منابع وی عبارت‌اند از تمامی کتب روایی مهم شیعه از آغاز تا دوره مؤلف؛ مانند: کافی، بصائر، کفایة الاثر، الخرائج و الجرائح، کتب مختلف شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، ابن طاووس، عمادالدین طبری، طبرسی و تفاسیری چون تفسیر قمی. با این حال وی از کتب اهل سنت غفلت نکرده و بخشی از مباحث خود را به نقل از آنان اختصاص داده تا نبوت و امامت و معجزات معصومین را از آن کتاب‌ها نیز اثبات نماید.

تعداد روایات

به گفته خود مؤلف ذیل شرح حالش در کتاب امل الامل، در این مجموعه (اثبات الهداة) ۲۰۰۰۰ روایت از نزدیک به ۲۰۰ کتاب به طور مستقیم و ۲۵۰ کتاب به صورت باواسطه نقل کرده است. وی می‌گوید: از میان کتبی که مستقیماً از آن‌ها نقل کرده، ۱۴۲ کتاب شیعی و ۲۴ اثر غیرشیعی است. علاوه بر این کتب، تعداد ۴۳۹ کتاب است که مؤلف در لابلای اسناد از آن‌ها نام برده و نقل کرده است. او همچنین می‌نویسد: سعی کرده در حد امکان از تکرار روایات خودداری کند.

نسخه و چاپ کتاب

بنا بر نقل مؤلف، وی اصل این کتاب را در دو جلد تنظیم کرده، ولی چاپ فعلی در پنج جلد عرضه شده است. این کتاب توسط مؤسسة الاعلمی للمطبوعات در بیروت به سال ۱۴۲۵ ق منتشر شده است.

منابع

• حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۵ق.
• حر عاملی، محمد بن حسن، أمل الآمل، بغداد، مکتبة الأندلس، بی تا.
• تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۳ ق.