جده (شهر): تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۱ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۹:۵۹

جُدّه، یا جِدَّه، مهم‌ترین شهر و بندر عربستان سعودی در کنار دریای سرخ است. گفته می‌شود تاریخ جده به عصر حجر باز می‌گردد. برخی روایات، اعراب و برخی دیگر ایرانیان را ساکنان اصلی و اولیه جده برمی شمارند. پس از ظهور اسلام جده تحت حاکمیت امویان، عباسیان، فاطمیان، عثمانی‌ها و وهابی‌ها قرار گرفت. عبدالملک بن ابراهیم جدّی و محمد بن ابراهیم کازرونیف برخی از دانشمندان اهل جده به شمار می‌آیند. این شهر به عروس دریای سرخ شهرت دارد و دروازۀ ورود بیشتر حاجیان حرمین شریفین و از مهم‌ترین کانون‌های بازرگانی عربستان سعودی به شمار می‌رود و با جمعیتی بالغ بر 3 میلیون تن پس از ریاض دومین شهر بزرگ کشور است. در قرون اخیر، بسیاری از شیعیان ایرانی در سفر حج نخست به این بندر می‌رسیده و از آنجا به سوی مکه می‌رفته‌اند و حکومتهای ایران مانند حکومت قاجار برای رسیدگی به امور حجگزاران و زائران ایرانی، نماینده رسمی و کنسول در شهر جده داشته‌اند.

معنای جده

برخی جده را در لغت به معنی خط و راه (= جاده) و کناره و ساحل (رودخانه یا دریا) گفته‌اند و بر این باورند چون شهر جده ساحل دریایی مکه و راه ارتباطی آن شهر به سوی دریا بوده، چنین نامیده شده است. برخی نیز این کلمه را صورت معرّب واژۀ نبطی کِدّ دانسته‌اند^[۱] یا به لحاظ برخی روایات افسانه‌ای که محل این شهر را جایگاه هبوط حَوّا، ام البشر^[۲] یا مدفن وی دانسته‌اند، نام شهر را جده و اشاره‌ای به آن حضرت گفته‌اند. ^[۳] برخی از منابع نیز نام شهر را برگرفته از نام دریای مجاور آن (بحر جده) می‌دانند.^[۴]

امروزه سعودیها این شهر را جِدَّه می‌خوانند.^[۵]

موقعیت جغرافیایی

جده در کنار دشت ساحلی تِهامه و در 75 کیلومتری غرب مکه در منطقه غربی شبه‌ جزیره عربستان واقع است و مجموعه‌ای از تپه ماهورهای کوهپایه‌ای که به موازات رشته‌کوههای بلند حجاز کشیده شده است، آن را از سوی شرق جدا می‌سازد.^[۶]

این شهر 419 کیلومتر با مدینۀ منوره فاصله دارد و مساحتـی بـرابـر 47 هـزار هکتار (470 کیلومتر مربع) را در بر می‌گیرد.

آب و هوا

آب و هوای جده متأثر از موقعیت آن است و در تابستان به سبب بالا رفتن دمای آب دریا، میزان رطوبت در آنجا افزایش می‌یابد و دمای هوا گاه به °50 سانتیگراد می‌رسد.^[۷]

بناء و تاریخ جده

گفته می‌شود تاریخ جده به عصر حجر باز می‌گردد و باستان‌شناسان در وادی بریمان واقع در شمال شرقی جده آثاری یافته‌اند که بر این مطلب دلالت دارد.^[۸] پاره‌ای روایات، قُضاعه قبیلۀ قدیم عرب را نخستین مردمی می‌دانند که در جده سکنا گزیدند (یاقوت، همانجا). برخی روایات نیز از این حکایت دارد که در روزگار جاهلیت، عَمروبن لُحَیّ که نخستین‌بار آیین توحید را در مکه دگرگون ساخت، بتهایی از جده به مکه برد و مردم را به پرستش آنها دعوت کرد. ^[۹]

با این‌همه، روایاتی دیگر از این سخن دارد که خاندان ایرانی سلمان فارسی که بازرگان بودند، پس از مسلمان شدن، در جده ساکن شدند؛ یا این شهر را ساختۀ یکی از پادشاهان ساسانی گفته‌اند. بنا به روایات ایرانی پس از ویرانی بندر سیراف، گروهی از اهالی آن به جده رفتند و آنجا ساکن شدند.^[۱۰] بنابراین روایات، ساکنان اصلی جده مردم ایرانی تبار بودند. ^[۱۱]

ایرانیان و رونق جده

پارسیان و بازرگانان ایرانی در عمران و آبادانی جده کوشیدند و پادشاهان ایران بازرگانانی را که از کشورهای دیگر می‌آمدند، در آنجا اسکان می‌دادند. در واقع، جده لنگرگاه کشتیهایی بود که از هند، عدن، یمن، عیذاب و قلزم می‌آمد. ^[۱۲]

بزرگ‌ترین مشکل ساکنان جده تأمین آب آشامیدنی بوده است ^[۱۳] ایرانیان در آنجا آب انبارهایی بسیار ساخته بودند که از آب باران پر می‌شد ^[۱۴] سالی که باران کم می‌بارید، آب مورد نیاز را مردم از قَرین در نیمۀ راه جده ـ مکه می‌آوردند.^[۱۵]

خانه‌ها را از سنگ و گچ، آجر، چوب ساج و آبنوس و یا از برگ خرما می‌ساختند. خانه‌ها گاه 4-5 طبقه بود و توانگران بر بالای خانه‌های خویش قبه‌هایی محکم می‌ساختند. ^[۱۶]

ابادانی دوباره

پس از ضعف شاهنشاهی ساسانیان، جده متروک گشت و موقعیت آن به انحطاط گرایید؛ به گونه‌ای که مقارن ظهور اسلام قریه‌ای کوچک از توابع حجاز بود ^[۱۷] پس از اسلام، عثمان بن عفان در 26ق/647م، به جای شُعَیبه، بندری در جنوب جده، بار دیگر جده را ساحل و بارانداز مکه گرداند ^[۱۸] پس از آن، این شهر آباد و شکوفا شد و به منزلۀ بندر رسمی مکه، مرکز بزرگ‌ترین بازار جهانی به‌ویژه در موسم حج گردید.

موقعیت تجاری

جده به سبب موقعیت میانی‌اش در بین بنادر حجاز، و نزدیکی به عدن و هند از بازرگانی پررونقی برخوردار بود و افزون بر هندوچین با بنادر مصری مانند عیذاب و قوص و همچنین با شهرهای اروپا و شمال افریقا و مغرب و گاه با اندلس نیز روابط تجارتی بی‌واسطه داشت ^[۱۹] غلات و محصولات زراعی و دامی مصر به جده حمل، و از آنجا به مکه فرستاده می‌شد تا نیاز حاجیان را برآورده کند ^[۲۰] این عوامل سبب شد تا جده برای قرن های پیاپی مرکز تجارت دریای سرخ باقی بماند. ^[۲۱]

جده پس از ظهور اسلام

دوره امویان و عباسیان

از تاریخ جده در قرن های نخست هجری آگاهی چندانی در دست نیست. گزارشها حاکی از آن است که این شهر در زمان امویان و عباسیان همواره مورد هجوم اقوام بیگانه همچون حبشیها و کُرک، یا شورشگران داخلی بوده است ^[۲۲] چنان‌که در 473ق/1080م، به سبب طمع‌ورزی حاکم مکه به اموال بازرگانان جده، یا دست‌اندازی عربها بر شهر، بازرگانانْ جده را ترک گفتند و این شهر رو به ویرانی گذارد. ^[۲۳]

دوره حکومت فاطمیان

هنگامی که فاطمیان در شمال افریقا به قدرت رسیدند و بر دریای سرخ استیلا یافتند، تجارت با شرق دور را از بنادر خلیج‌فارس همچون بصره به دریای سرخ و به‌ویژه بندر جده منتقل، و بدین‌وسیله خلافت عباسیان را از نظر اقتصادی تضعیف کردند.^[۲۴]

حمله پرتغالی ها

از 918ق/1512م، با آغاز حملات پرتغالیها به کشتیهای مسلمانان، جده نیز مورد تهدید قرار گرفت که ممالیک و سپس عثمانیها به دفع آن پرداختند. در 917ق حسین کردی نایب جده از سوی سلطان قانصوره غوری بارویی گرد شهر ساخت و قلعه‌ای بنا نهاد و آن را پایگاه حمله به ناوگان پرتغالیها قرار داد. در 948ق/1541م شریف محمد ابونُمَیّ آخرین تلاش پرتغالیها را برای تصرف جده، درهم شکست و سلطان سلیمان قانونی به پاداش این پیروزی، نیمی از درآمدهای مالیاتی جده را به وی بخشید. ^[۲۵]

جده تحت نفوذ وهابی ها

در 1217ق/1802م وهابیها جده را محاصره کردند، اما به سبب استواری شهر نتوانستند بر آنجا استیلا یابند، ^[۲۶] تا آنکه در 1220ق، وهابیان با حمله به جده و کشتار بسیاری از مردم شهر و زایران خانۀ خدا شهر را به تصرف درآوردند^[۲۷] جده تا 1226ق/1811م، تحت مالکیت وهابیها باقی ماند.

تحت سیطره عثمانی ها

در این سال محمدعلی پاشا سلطۀ اسمی عثمانیها را بر آنجا باز برقرار کرد. در 1256ق/1840م، جده به جای حکومت مصر، مستقیماً وابستۀ باب عالی گردید و والی جده از سوی عثمانیها تعیین می‌شد.

جزء حکومت آل سعود

شریف حسین که برای استقلال عربها می‌کوشید، در 1334ق/1916م، جده را از دست ترکان عثمانی خارج کرد. چون وهابیها با هدف سیطره بر حجاز، در ربیع‌الاول 1343/ اکتبر 1924، مکه را تصرف کردند، جده مرکز حکومت شریف علی بن حسین شد. این شهر پس از حدود یک سال محاصره، سرانجام در جمادی‌الآخر 1344/ دسامبر 1925، به استیلای امیر وهابی عبدالعزیز بن سعود درآمد و در نهایت طی پیمان جده در ذیقعده 1345/ مۀ 1927، حکومت آل سعود به رسمیت شناخته شد و جده در قلمرو سعودیها قرار گرفت. ^[۲۸]

مناطق مختلف جده

امروزه جده از 4 بخش متمایز تشکیل می‌شود: منطقۀ تاریخی که همچنان ساختمانهای قدیمی و محیط سنتی خود را حفظ کرده است؛ منطقۀ مرکزی اداری و تجارتی؛ منطقۀ جدید با خیابانهای وسیع و محله‌های مسکونی پیشرفته و بازارهای بزرگ؛ و منطقۀ زیبای جادۀ ساحلی (کورنیش) که به طول 130 کیلومتر امتداد دارد.^[۲۹]

جمعیت و مسایل فرهنگی

جمعیت جده در 1360ش/1981م، یک میلیون نفر و در 1378ش/1999م، متجاوز از دو میلیون نفر با نرخ رشد جمعیتی معادل 16٪ بوده است و در سالیان بعد به مرز سه میلیون نفر رسید که گویای توسعۀ عمرانی، پیشرفت اقتصادی و وجود فرصتهای شغلی است. به موازات افزایش جمعیت، مدارس دولتی و ملی برای مقاطع مختلف آموزشی تأسیس و به‌جز این، مراکز آموزش زبان و آموزشگاههای تخصصی نیز دایر گردیده است. دانشگاه ملک عبدالعزیز در جده، با 10 دانشکده، سومین دانشگاه در کشور سعودی است. در جده 6 روزنامه (دو روزنامه به انگلیسی) و چندین مجلۀ هفتگی و ماهانه منتشر می‌شود.

رشد اقتصادی و عمرانی

جمعیت بسیار شهر و شمار زایران بیت‌الله موجب فعالیت جدی در فرودگاه بین‌المللی ملک عبدالعزیز (افتتاح: 1981م) و بندر جده شده است. راههای فراوان مواصلاتی با حدود 75 پل امکان تردد سریع را فراهم کرده است. در جده دهها درمانگاه و بیمارستان دولتی و خصوصی به کار بهداشت و درمان شهروندان رسیدگی می‌کنند. تأسیسات بزرگی نیز برای شیرین کردن آب دریا ایجاد شده است. این شهر از بزرگ‌ترین مراکز صنعتی در کشور سعودی است و به جز تأسیسات تصفیۀ نفت، دارای تولیداتی همچون آهن، فولاد، سنگ مرمر، سیمان، شیشه، کاغذ، پوشاک و جز آنها ست. تولیدات فراوان صنعتی از یک‌سو و سهولت واردات و صادرات کار تجارت را رونقی افزون‌تر بخشیده است. همچنین گردشگری و توجه به بازدید از شهر موجب تأسیس شماری بسیار از مهمان‌سراهای ممتاز شده است ^[۳۰] امروزه شمار زایرانی که به قصد حج وارد جده می‌شوند، به یک میلیون نفر می‌رسد. شهر جده تا پیش از انتخاب ریاض به عنوان پایتخت، مرکز استقرار و ملاقات مأموران و سفیران خارجی بود. مرکز سازمان کنفرانس اسلامی، شهر جده است.^[۳۱]

آثار تاریخی

پاره‌ای از آثار تاریخی جده مانند قبر منسوب به حوّا و قلعۀ ساختۀ حسین کردی به ترتیب در 1928م و 1948م در زمان سعودیها تخریب شد.^[۳۲] در برخی روایات منسوب به پیامبر(ص) فضایلی برای جده ذکر گردیده، یا عبادت در آنجا به لحاظ وجود مدفن و ضریح منسوب به حوا، توصیه شده است.^[۳۳]

دانشمندان

عالمانی از جده برخاسته یا در آنجا سکنا گزیده‌اند که از آن جمله‌اند:

عبدالملک بن ابراهیم جدّی؛^[۳۴]
ابوالحسن علی بن محمد عُلَیمی مقری قطان جدی (درگذشت 468ق) محدث و راوی؛ ^[۳۵]
محمد بن ابراهیم کازرونی؛ ^[۳۶]

از اوایل سدۀ 11ق/17م، کتابهایی دربارۀ تاریخ جده تألیف شده که نسخه‌هایی از آنها باقی است؛ ^[۳۷]

پانویس

↑ خلیل بن احمد، ج6، ص9؛ ابن درید، ج3، ص71؛ ازهری، ج10، ص457-459.
↑ نک‌ : طبری، چ1، ص121، 122؛ مسعودی، ج1، ص37.
↑ ابن مجاور، 52؛ ابن عبدالمنعم، 157
↑ نک‌ : ابن فقیه، ص78؛ مقدسی، ص79؛ ابوعبید، ج1، ص208.
↑ الموسوعة، ج8، ص229.
↑ الموسوعة، ج8، ص229.
↑ الموسوعة، ج8، ص229-230.
↑ الموسوعة، 8/233
↑ کلبی، 53-54؛ ابن حبیب، 327-328
↑ ابن مجاور، 42-43
↑ ابن مجاور، 51
↑ ابن عبدالمنعم، 51
↑ زیلعی، 176
↑ برای نام برخی از آنها، نک‌ : ابن مجاور، 43؛ قس: ابن جبیر، 53-54
↑ ابن مجاور، 51؛ ابن بطوطه، 242-243
↑ ابن مجاور، 51-52؛ ابن عبدالمنعم، 51
↑ زیلعی، ص175
↑ فاکهی، ص75
↑ نک‌ : زیلعی، 176-180
↑ یعقوبی، 316-317؛ زیلعی، 180
↑ زیلعی، ، 176
↑ نک‌ : فاکهی، 44، 74؛ طبری، 8/33، 42، 9/346-347، 612-613
↑ ابن مجاور، 45-46
↑ زیلعی، 182
↑ ابن تغری بردی، ج2، ص438، ج4، ص151، 243 به بعد ؛ EI2 «دائرةالمعارف...1»، VII، ص524؛ نیز نک‌ : نهروالی، ص19؛ ابن ایاس، ص95-96، ص116
↑ ابن بشر، ج1، ص122-124
↑ امین، ص31-32
↑ EI2؛ «دائرةالمعارف»، همانجا
↑ الموسوعة، 8/229
↑ الموسوعة،ج8،ص230-232
↑ «دائرةالمعارف»، همانجا
↑ همان VII/524
↑ نک‌ : فاکهی، ص44، 74؛ ابن مجاور، ص47-48
↑ حازمی، ج1،ص197
↑ یاقوت، ج2،ص41
↑ ابن عدیم، ج9،ص4258
↑ نک‌ : بغدادی، ج2، ص50، 186؛ کحاله، ج10، ص27؛ زیلعی، ص175

منابع

ابراهیم حربی، المناسک و اماکن طرق الحج، به کوشش حمد جاسر، ریاض، 1401ق/1981م.
ابن ایاس، محمد، بدائع الزهور، به کوشش محمد مصطفى، قاهره، 1404ق/1984م.
ابن بشر، عثمان، عنوان المجد فی تاریخ نجد، ریاض، مکتبة الریاض الحدیثه.
ابن بطوطه، محمد، رحلة، بیروت، 1384ق/ 1964م.
ابن تغری بردی، المنهل الصافی، به کوشش محمد محمدامین، قاهره، 1984-1986م.
ابن جبیر، محمد، رحلة، بیروت، 1404ق/1984م.
ابن حبیب، محمد، المنمق، به کوشش خورشید احمد فارق، بیروت، 1405ق/1985م.
ابن حوقل، محمد، صورةالارض، به کوشش کرامرس، لیدن، 1967م.
ابن خردادبه، عبیدالله، المسالک والممالک، به کوشش دخویه، لیدن، 1967م.
ابن درید، محمد، جمهرة اللغة، حیدرآباد دکن، 1345ق.
ابن رسته، احمد، الاعلاق النفیسة، به کوشش دخویه، لیدن، 1967م.
ابن شاهین ظاهری، خلیل، زبدة کشف الممالک، فرانکفورت، 1413ق/1993م.
ابن عبدالمنعم حمیری، محمد، الروض المعطار، به کوشش احسان عباس، بیروت، 1980م.
ابن عدیم، عمر، بغیة الطلب، به کوشش سهیل زکار، بیروت، 1988م.
ابن فقیه، احمد، مختصرالبلدان، به کوشش دخویه، لیدن، 1967م.
ابن مجاور، یوسف، تاریخ المستبصر، به کوشش ا. لوفگرن، بیروت، 1407ق/1986م.
ابوعبید بکری، عبدالله، المسالک والممالک، به کوشش وان لون و ا. فره، تونس، 1992م.
ازهری، محمد، تهذیب اللغة، قاهره، الدارالمصریة للتألیف والترجمه؛ اصطخری، ابراهیم، مسالک الممالک، به کوشش دخویه، لیدن، 1967م.
امین، محسن، کشف الارتیاب، تهران، 1347ش.
بغدادی، ایضاح؛ حازمی، محمد، الاماکن، به کوشش حمد جاسر، ریاض، المطابع الاهلیه.
خلیل بن احمد فراهیدی، العین، به کوشش محمد مخزومی و ابراهیم سامرایی، قم، 1405ق.
زیلعی، احمد عمر، مکة و علاقاتها الخارجیة (301-487ق)، ریاض، 1401ق/1981م.
طبری، تاریخ؛ علی خان مدنی، سلوة الغریب، به کوشش شاکر هادی شکر، بیروت، 1408ق/1988م.
فاکهی، محمد، المنتقى، به کوشش ووستنفلد، بیروت، 1964م.
کحاله، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، 1376ق/1957م.
کلبی، هشام، الاصنام، به کوشش احمد زکی پاشا، قاهره، 1332ق/1914م.
مسعودی، علی، مروج الذهب، به کوشش شارل پلا، بیروت، 1965-1966م.
مقدسی، محمد، احسن التقاسیم، به کوشش دخویه، لیدن، 1906م.
الموسوعة العربیة العالمیة، ریاض، 1419ق/1999م.
ناصرخسرو، سفرنامه، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، 1356ش.
نهروالی، محمد، البرق الیمانی فی الفتح العثمانی، به کوشش حمد جاسر، ریاض، 1387ق/1967م.
یاقوت، بلدان.
یعقوبی، احمد، «البلدان»، همراه الاعلاق النفیسۀ ابن رسته، به کوشش دخویه، لیدن، 1309ق/1891م.

منابع انگلیسی

EI2.
Evliya Çelebi, Seyahatname, Istanbul,1935.
Türkiye diyanet vakfi İslâm ansiklopedisi, Istanbul,1993.

پیوند به بیرون

منبع مقاله با تلخیص: دایرة المعارف بزرگ اسلامی

[1] خلیل بن احمد، ج6، ص9؛ ابن درید، ج3، ص71؛ ازهری، ج10، ص457-459.

[2] نک‌ : طبری، چ1، ص121، 122؛ مسعودی، ج1، ص37.

[3] ابن مجاور، 52؛ ابن عبدالمنعم، 157

[4] نک‌ : ابن فقیه، ص78؛ مقدسی، ص79؛ ابوعبید، ج1، ص208.

[5] الموسوعة، ج8، ص229.

[6] الموسوعة، ج8، ص229.

[7] الموسوعة، ج8، ص229-230.

[8] الموسوعة، 8/233

[9] کلبی، 53-54؛ ابن حبیب، 327-328

[10] ابن مجاور، 42-43

[11] ابن مجاور، 51

[12] ابن عبدالمنعم، 51

[13] زیلعی، 176

[14] برای نام برخی از آنها، نک‌ : ابن مجاور، 43؛ قس: ابن جبیر، 53-54

[15] ابن مجاور، 51؛ ابن بطوطه، 242-243

[16] ابن مجاور، 51-52؛ ابن عبدالمنعم، 51

[17] زیلعی، ص175

[18] فاکهی، ص75

[19] نک‌ : زیلعی، 176-180

[20] یعقوبی، 316-317؛ زیلعی، 180

[21] زیلعی، ، 176

[22] نک‌ : فاکهی، 44، 74؛ طبری، 8/33، 42، 9/346-347، 612-613

[23] ابن مجاور، 45-46

[24] زیلعی، 182

[25] ابن تغری بردی، ج2، ص438، ج4، ص151، 243 به بعد ؛ EI2 «دائرةالمعارف...1»، VII، ص524؛ نیز نک‌ : نهروالی، ص19؛ ابن ایاس، ص95-96، ص116

[26] ابن بشر، ج1، ص122-124

[27] امین، ص31-32

[28] EI2؛ «دائرةالمعارف»، همانجا

[29] الموسوعة، 8/229

[30] الموسوعة،ج8،ص230-232

[31] «دائرةالمعارف»، همانجا

[32] همان VII/524

[33] نک‌ : فاکهی، ص44، 74؛ ابن مجاور، ص47-48

[34] حازمی، ج1،ص197

[35] یاقوت، ج2،ص41

[36] ابن عدیم، ج9،ص4258

[37] نک‌ : بغدادی، ج2، ص50، 186؛ کحاله، ج10، ص27؛ زیلعی، ص175

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]

[۳۲]

[۳۳]

[۳۴]

[۳۵]

[۳۶]

[۳۷]

نسخهٔ ‏۱۱ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۹:۵۹ نمایش مبدأ imported>Eahmadian بدون خلاصۀ ویرایش → تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۹:۵۹ نمایش مبدأ imported>Eahmadian بدون خلاصۀ ویرایش تفاوت با ویرایش جدیدتر ←
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:جده.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:جده.png\|بندانگشتی]]
	جُدّه، یا جِدَّه، مهم‌ترین شهر و بندر [[عربستان سعودی]] در کنار [[دریای سرخ]] است. گفته می‌شود تاریخ جده به عصر حجر باز می‌گردد. برخی روایات، اعراب و برخی دیگر ایرانیان را ساکنان اصلی و اولیه جده برمی شمارند. پس از ظهور [[اسلام]] جده تحت حاکمیت [[امویان]]، [[عباسیان]]، [[فاطمیان]]، [[عثمانی‌ها]] و [[وهابی‌ها]] قرار گرفت. [[عبدالملک بن ابراهیم جدی\|عبدالملک بن ابراهیم جدّی]] و [[محمد بن ابراهیم کازرونیف]] برخی از دانشمندان اهل جده به شمار می‌آیند. این شهر به عروس دریای سرخ شهرت دارد و دروازۀ ورود بیشتر حاجیان [[حرمین شریفین]] و از مهم‌ترین کانون‌های بازرگانی عربستان سعودی به شمار می‌رود و با جمعیتی بالغ بر 3 میلیون تن پس از ریاض دومین شهر بزرگ کشور است. در قرون اخیر، بسیاری از شیعیان ایرانی در سفر حج نخست به این بندر می‌رسیده و از آنجا به سوی مکه می‌رفته‌اند و حکومتهای ایران مانند حکومت قاجار برای رسیدگی به امور حجگزاران و زائران ایرانی، نماینده رسمی و کنسول داشته‌اند.		جُدّه، یا جِدَّه، مهم‌ترین شهر و بندر [[عربستان سعودی]] در کنار [[دریای سرخ]] است. گفته می‌شود تاریخ جده به عصر حجر باز می‌گردد. برخی روایات، اعراب و برخی دیگر ایرانیان را ساکنان اصلی و اولیه جده برمی شمارند. پس از ظهور [[اسلام]] جده تحت حاکمیت [[امویان]]، [[عباسیان]]، [[فاطمیان]]، [[عثمانی‌ها]] و [[وهابی‌ها]] قرار گرفت. [[عبدالملک بن ابراهیم جدی\|عبدالملک بن ابراهیم جدّی]] و [[محمد بن ابراهیم کازرونیف]] برخی از دانشمندان اهل جده به شمار می‌آیند. این شهر به عروس دریای سرخ شهرت دارد و دروازۀ ورود بیشتر حاجیان [[حرمین شریفین]] و از مهم‌ترین کانون‌های بازرگانی عربستان سعودی به شمار می‌رود و با جمعیتی بالغ بر 3 میلیون تن پس از ریاض دومین شهر بزرگ کشور است. در قرون اخیر، بسیاری از شیعیان ایرانی در سفر حج نخست به این بندر می‌رسیده و از آنجا به سوی مکه می‌رفته‌اند و حکومتهای ایران مانند حکومت قاجار برای رسیدگی به امور حجگزاران و زائران ایرانی، نماینده رسمی و کنسول در شهر جده داشته‌اند.