واقعه طبس
 بقایای تجهیزات و جسد نظامیان آمریکایی در صحرای طبس | |
| نامهای دیگر | عملیات طبس، عملیات پنجه عقاب |
|---|---|
| شرح ماجرا | شکست عملیات نیروهای نظامی امریکا در خاک ایران |
| زمان | ۵ اردیبهشت سال ۱۳۵۹ش |
| مکان | منطقهای بیابانی در ۱۶۰ کیلومتری طبس |
| اهداف | آزادی گروگانهای امریکایی در ایران |
| نتایج | شکست کامل عملیات و از دستدادن برخی از تجهیزات |
| تلفات | ۸ کشته امریکایی |
واقعه طبس به شکست عملیات نیروهای آمریکا در ۵ اردیبهشت سال ۱۳۵۹ش در ایران اشاره دارد. شرایط جوی نامساعد و وقوع طوفان شن در شکست عملیات آمریکاییها تأثیرگذار بود. ازاینرو، امام خمینی شنها و باد را فرستاده خدا و نیروی الهی را در شکست دشمن مؤثر دانست.
عملیات آمریکاییها در داخل ایران، بهدلیل آزادسازی ۵۳ گروگان آمریکایی در تهران برنامهریزی شده بود. آمریکاییها این عملیات را پنجه عقاب نامیدند؛ اما در ایران بهجهت انجام عملیات در بیابانهای شهر طبس، به عملیات طبس معروف شد. برخی پژوهشگران معتقدند علاوه بر آزادی گروگانها، آنها تصمیم داشتند با همراهی نیروهای داخلی ایران، کودتا انجام دهند.
معرفی و بازتابها
واقعه طبس به شکست عملیات آمریکایی در صحرای طبس اشاره دارد که بهباور رهبران انقلاب اسلامی، نتیجه امدادهای غیبی الهی بود، نه صرفاً عوامل طبیعی.[۱] وقوع طوفان شن و شرایط طبیعی نامساعد را در شکست عملیات آمریکاییها در واقعه طبس تاثیرگذار دانستهاند.[۲] امام خمینی شنها و بادها را «مأمور خدا» معرفی میکرد که هلیکوپترهای آمریکایی را ساقط کرد.[۳] وی این اقدام آمریکا را نقض آشکار قراردادهای بینالمللی میدانست[۴] و معتقد بود، این واقعه مایه بیداری کسانی است که به عالم غیب ایمان ندارند.[۵] سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز این رویداد را به داستان اصحاب فیل در قرآن تشبیه کرد و هواپیماهای آمریکایی را «فیلهای فولادی» نامید که بهوسیله شنها و طوفان سرنگون شدند.[۶]
عملیات پنجه عقاب در همان مرحله اول شکست خورد[۷] و بهدلیل غیرمنتظرهبودن، انعکاس گستردهای در نشریات پرتیراژ جهان پیدا کرد.[۸] وزیر دفاع وقت امریکا، چند ماه پس از این واقعه اعتراف کرد که «شکست در طبس بزرگترین ضربه دوران وزارت» وی بوده است.[۹]
در خلال جنگ رمضان در ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ش (۴۵ سال بعد)، آمریکاییها در عملیات دیگری در جنوب اصفهان که دلیل آن را نجات خلبان آمریکایی گرفتار در ایران بیان داشتند، شکست خوردند و تجهیزات نظامیشان از بین رفت.[۱۰] البته گفته شده آن عملیات برای نفوذ به تأسیسات هستهای و سرقت اورانیوم غنیشدهٔ ایران برنامهریزی شده بود.[۱۱] این شکست در نزد بسیاری از رسانهها و مردم، با عملیات طبس مقایسه شد و برخی آن را طبس دوم نامیدند.[۱۲]
زمینهها
عملیات نظامی آمریکا در اردیبهشت سال ۱۳۵۹ش به منظور آزادسازی ۵۳ زندانی آمریکایی انجام شد.[۱۳] در ۱۳ آبان سال ۱۳۵۸ش، دانشجویان پیرو خط امام سفارت آمریکا در تهران[۱۴] را تصرف کردند[۱۵] و افراد داخل آنجا بازداشت شدند.[۱۶] آمریکا با مسدودکردن اموال ایران،[۱۷] قطع روابط دیپلماتیک[۱۸] و محکومکردن ایران در مجامع بینالمللی درصدد پاسخ برآمد.[۱۹] آمریکا پس از ناامیدی از آزادی گروگانها،[۲۰] برای آزادسازی آنان دست به اقدام نظامی زد[۲۱] و این عملیات را پنجه عقاب نامید.[۲۲] این عملیات در ایران بهجهت نزدیکی آن به بیابانهای شهر طبس، به عملیات طبس معروف شد.[۲۳] برخی پژوهشگران با بررسی اسناد به این نتیجه رسیدهاند که آزادی گروگانها تنها هدف این عملیات نبود، بلکه آمریکا تصمیم داشت با همراهی برخی نیروهای داخلی ایران طرح کودتا را به اجرا درآورد.[۲۴]
در جریان عملیات پنجه عقاب، از شش هلیکوپتری که به صحرای طبس رسیده بودند، یک مورد دچار نقص فنی شد.[۲۵] همچنین هلیکوپتر دیگری بر اثر طوفان شن و عدم دید کافی به هنگام جابجایی، با یکی از هواپیماهای سوخترسان برخورد کرد و هر دو آتش گرفتند.[۲۶] نیروهای امریکایی پس از خروج، چند هلیکوپتر باقی گذاشتند که بخشی از آنها به دست نیروهای ایرانی افتاد.[۲۷] یکی از عوامل اصلی شکست این عملیات را ناشی از اطلاعات نادرست پیرامون آب و هوای ایران در روز عملیات دانستهاند که گرد و غبار و دمای هوا بالاتر از آن چیزی بود که پیشبینی شده بود.[۲۸] ایران، جنازههای سوختهی آمریکاییها که در صحرای طبس باقی مانده بود را به صلیب سرخ تحویل داد که بازتاب مثبتی به همراه داشت.[۲۹] پس از افشای شکست عملیات، دانشجویان پیرو خط امام، گروگانها را در نقاط مختلف کشور پخش کردند تا مانع از هرگونه اقدام نظامی آمریکا شوند.[۳۰]
پانویس
- ↑ نگاه کنید به: امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۹ش، ج ۱۶، ص۱۰۵؛ «طوفان شن»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
- ↑ چاپاری، «طبس مقدمه تجربه تاریخی شکست آمریکا در اصفهان»، خبرگزاری فارس
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۹ش، ج ۱۶، ص۱۰۵.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۹ش، ج۱۲، ص۲۶۸.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۹ش، ج۱۲، ص ۳۸۰.
- ↑ «طوفان شن»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
- ↑ تارخ، «عملیات پنجه عقاب»، جنگاوران (کاملترین دایرة المعارف نظامی فارسی).
- ↑ «انعکاس حادثه طبس در مطبوعات جهان»، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی
- ↑ «مرگ مجری عملیات طبس/ اعتراف به شکست»، خبرگزاری مهر.
- ↑ کاوند، «طبس ۲؛ فاجعهای بزرگتر از عملیات پنجه عقاب»، خبرگزاری فارس.
- ↑ کاوند، «طبس ۲؛ فاجعهای بزرگتر از عملیات پنجه عقاب»، خبرگزاری فارس.
- ↑ کاوند، «طبس ۲؛ فاجعهای بزرگتر از عملیات پنجه عقاب»، خبرگزاری فارس.
- ↑ جمعی از محققین، «اشغال لانه جاسوسی امریکا زمینهها و پیامدها»، پرتال امام خمینی؛ «عملیات طبس؛ شکست نظامی آمریکا از دانه های شن»، خبرگزاری موج.
- ↑ هاشمپور یزدانپرست، «تسخیر لانه جاسوسی امریکا؛ علل و زمینهها»، ص۴۱۳.
- ↑ نوازنی، «بهای شرارت زمینهها و پیامدهای اشغال سفارت آمریکا در تهران»، ص۳۳.
- ↑ شیرودی، «تحلیل جامعهشناختی از جنبش دانشجویی ایران»، ص۱۵۸.
- ↑ امینآبادی، «اسناد لانه جاسوسی فتنهگران را رسوا میکند: بیپرده با تاریخ/ شهریور و مهر ۱۳۵۸»، ص۶۳؛ «به مناسبت بزرگداشت سالروز اشغال لانه جاسوسی (تحلیلی کوتاه بر وقایع سیزدهم آبان ماه)»، ص۲۰.
- ↑ صمدیفرد، «ماجرای لانه جاسوسی و نمونههای آشکار دشمنی استکبار»، ص۹۲.
- ↑ «اقدامات سیاسی آمریکا بعد از تسخیر سفارت آمریکا»، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ جمعی از محققین، «اشغال لانه جاسوسی امریکا زمینهها و پیامدها»، پرتال امام خمینی.
- ↑ جمعی از محققین، «اشغال لانه جاسوسی امریکا زمینهها و پیامدها»، پرتال امام خمینی.
- ↑ «سالروز شکست تاریخی آمریکا در طبس»، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی
- ↑ «سالروز شکست تاریخی آمریکا در طبس»، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی
- ↑ «مستند: نیمه شب ۲۴ آوریل»، آپارات.
- ↑ «حادثه طبس»، تابناک.
- ↑ «اولین گزارشگران حادثه طبس چه کسانی بودند؟»، تابناک.
- ↑ تارخ، «عملیات پنجه عقاب»، جنگاوران (کاملترین دایره المعارف نظامی فارسی).
- ↑ تارخ، «عملیات پنجه عقاب»، جنگاوران (کاملترین دایره المعارف نظامی فارسی).
- ↑ اسکندری، «عاقبت ۸ نظامی آمریکایی که در خاک ایران کشته شدند»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «اینجا ایران است و اینها تلِّ خاکستر پیلهای فولادی آمریکاست!»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
منابع
- اسکندری، مسیح، «عاقبت ۸ نظامی آمریکایی که در خاک ایران کشته شدند»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «اقدامات سیاسی آمریکا بعد از تسخیر سفارت آمریکا»، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- امام خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ش.
- امینآبادی، سید روحالله، «اسناد لانه جاسوسی فتنهگران را رسوا میکند: بیپرده با تاریخ/ شهریور و مهر ۱۳۵۸»، مجله پاسدار اسلام، شماره ۳۸۳، آبان و آذر ۱۳۹۲ش.
- «انعکاس حادثه طبس در مطبوعات جهان»، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «اولین گزارشگران حادثه طبس چه کسانی بودند؟»، تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «اینجا ایران است و اینها تلِّ خاکستر پیلهای فولادی آمریکاست!»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «به مناسبت بزرگداشت سالروز اشغال لانه جاسوسی (تحلیلی کوتاه بر وقایع سیزدهم آبان ماه)»، مجله تربیت، شماره ۴، آبان ۱۳۶۸ش.
- تارخ، عبدالحمید، «عملیات پنجه عقاب»، جنگاوران (کاملترین دایره المعارف نظامی فارسی)، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- جمعی از محققین، «اشغال لانه جاسوسی امریکا زمینهها و پیامدها»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- چاپاری، مهدی، «طبس مقدمه تجربه تاریخی شکست آمریکا در اصفهان»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «حادثه طبس»، تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «سالروز شکست تاریخی آمریکا در طبس»، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «شن ها مامور خدا بودند»، حفظ و نشر آثار دفاع مقدس، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- شیرودی، مرتضی، «تحلیل جامعهشناختی از جنبش دانشجویی ایران»، مجله حصون، شماره ۲۱، پاییز ۱۳۸۸ش.
- شیرودی، مرتضی، «تسخیر لانه جاسوسی آمریکا: علل، روند و پیامدها»، مجله پیام، شماره ۸۵، پاییز ۱۳۸۶ش.
- صمدیفرد، علیرضا، «ماجرای لانه جاسوسی و نمونههای آشکار دشمنی استکبار»، مجله مبلغان، شماره ۲۴۵، آبان و آذر ۱۳۹۸ش.
- «طوفان شن»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «عملیات طبس؛ شکست نظامی آمریکا از دانه های شن»، خبرگزاری موج، تاریخ درج مطلب: تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- کاوند، فاطمه، «طبس ۲؛ فاجعهای بزرگتر از عملیات پنجه عقاب»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «مرگ مجری عملیات طبس/ اعتراف به شکست»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «مستند: نیمه شب ۲۴ آوریل»، آپارات، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- نوازنی، بهرام، «بهای شرارت زمینهها و پیامدهای اشغال سفارت آمریکا در تهران»، مجله زمانه، شماره ۱۴، آبان ۱۳۸۲ش.
- هاشمپور یزدانپرست، سید محمد، «تسخیر لانه جاسوسی امریکا؛ علل و زمینهها»، مجله پانزده خرداد، شماره۱۷، پاییز ۱۳۸۷ش.