آیه ۳۸ سوره محمد
 تصویر آیه ۳۸ سوره محمد | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | محمد |
| شماره آیه | ۳۸ |
| جزء | ۲۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | بخل، سنت استبدال |
| آیات مرتبط | آیه ۱۳۳ سوره نساء، آیه ۵۴ سوره مائده، آیه ۱۳۳ سوره انعام، آیه ۳۹ سوره توبه، آیه ۵۷ سوره هود |
آیه ۳۸ سوره محمد به انفاق و ترک دلبستگی به مال اشاره دارد.[۱] این آیه میگوید مؤمنان به انفاق دعوت شدهاند، اما برخی بخل میورزند و کسانی که بخل میکنند در حقیقت به خود زیان میرسانند، زیرا خدا بینیاز و انسانها نیازمندند.[۲]
در آیه ۳۶ همین سوره آمده که خدا اموال انسانها را نمیخواهد.[۳] به گفته برخی مفسران، ممکن است بین این دو آیه ناسازگاری ظاهری دیده شود[۴] و گفتهاند منظور آیه ۳۶ آن است که خدا تنها بخشی از اموال انسان را میطلبد نه همه آن،[۵] یا در برابر رسالت اجر و مزدی از مردم نمیخواهد.[۶]
علامه طباطبایی نیز معتقد است آیه ۳۸ شاهدی بر آیه ۳۷ است که در آن آمده اگر خدا همه اموال انسانها را میخواست، بخل میورزیدید.[۷]
﴿هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ ٣٨﴾ [محمد:38] ﴿شما همان [مردمی] هستید که برای انفاق در راه خدا فرا خوانده شدهاید پس برخی از شما بخل میورزند و هر کس بخل ورزد تنها به زیان خود بخل ورزیده و [گرنه] خدا بینیاز است و شما نیازمندید و اگر روی برتابید [خدا] جای شما را به مردمی غیر از شما خواهد داد که مانند شما نخواهند بود ٣٨﴾
در بخش پایانی آیه، خدا به مسلمانان هشدار میدهد که اگر از حمایت پیامبر(ص)، روی گردانند، این مأموریت به گروه دیگری سپرد خواهد شد که کوتاهی نخواهند کرد.[۸] این جایگزینی گروهی با گروه دیگر، از سنتهای الهی است و به آن سنت استخلاف یا استبدال گفته میشود.[۹] در برخی روایات، گروههای جایگزین، موالیان،[یادداشت ۱] ایرانیان[یادداشت ۲] و اهل یمن[۱۰] معرفی شدهاند.
مشابه این هشدار در آیات دیگر قرآن نیز آمده است، از جمله در آیه ۱۳۳ سوره نساء،[۱۱] آیه ۵۴ سوره مائده،[۱۲] آیه ۱۳۳ سوره انعام،[۱۳] آیه ۳۹ سوره توبه[۱۴] و آیه ۵۷ سوره هود.[۱۵]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۹۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۹۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۹۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۹۶.
- ↑ نگاه کنید به: طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۲۴۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۶۴؛ بیضاوی، أنوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۱۲۵؛ فیض کاشانی، تفسیر صافی، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۱؛ کاشانی، تفسیر المعین، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۱۳۷۴؛ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۸۰.
- ↑ ابوحیان اندلسی، البحر المحیط فی التفسیر، ۱۴۲۰ق، ج۹، ص۴۷۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۲۴۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۹۷.
- ↑ وفا، تاریخ از دیدگاه قرآن و نهجالبلاغه، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۰.
- ↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۶، ص۱۸۳؛ میبدی، کشف الأسرار، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۱۴۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۶۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۴۴۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۴۱۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۱۳۹.
یادداشت
- ↑ موالی جمع مولی به معنای غلام است. در عرف صدر اسلام، به عجمها یعنی غیرعربهایی گفته میشد که با پیمان بستن با قبایل عرب در شمار قبیله آنها در می آمدند. (ثقفی، الغارات، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۸۲۲؛ عیاشی، تفسیر العیّاشی، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۳۲۷؛ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۱۵.)
- ↑ در روایات با عبارتی مانند فرزندان فارس، یا افرادی از قبیله سلمان فارسی آمده است.(شیخ طوسی، التبیان، بیتا، ج۳، ص۳۵۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۴۷؛ میبدی، کشف الأسرار، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۱۴۷.)
منابع
- ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق صدقی محمد جمیل بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق قسم الدراسات الاسلامیة لمؤسسة البعثة، قم، مؤسسة البعثة، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر،أنوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق محمد عبد الرحمن المرعشلی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- ثقفی، إبراهیم بن محمد، الغارات، با تعلیقات میر جلال الدّین حسینی ارموی، تهران، لجنة الآثار الوطنیة، چاپ اول، ۱۳۹۵ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیر عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- فیض کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر صافی، تهران، مکتبة الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر المعین، تحقیق:حسین درگاهی، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- میبدی، رشیدالدین، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق علی اصغر حکمت، تهران، امیر کبیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۱ش.
- وفا، جعفر، تاریخ از دیدگاه قرآن و نهجالبلاغه، تهران، عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش.