معزالدوله دیلمی
| از حاکمان آل بویه و فاتح بغداد | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | احمد بن ابوشجاع بویه |
| لقب | معزالدوله |
| نسب | آل بویه |
| شهر تولد | دیلم |
| تاریخ درگذشت | ۳۵۶ق |
| شهر درگذشت | بغداد |
| کشور درگذشت | عراق |
| آرامگاه | کاظمین، در مجاورت حرم امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) |
| فرزندان | عزالدوله بختیار |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه؛ درباره امامی یا زیدی بودن او اختلاف است |
| پیشه | فرمانروا |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | امیرالامراء بغداد |
| پیش از | عزالدوله بختیار |
احمد بن بویه معروف به مُعزُّالدوله (م۳۵۶ق)، از حاکمان آل بویه و فاتح بغداد بود. معزالدوله، سومین پسر ابوشجاع بویه، ماهیگیری تنگدست در دیلم، بود[۱] و در جوانی به جمعآوری هیزم اشتغال داشت.[۲] براساس منابع، معزالدوله بههمراه برادرانش علی (درگذشته ۳۳۸ق) و حسن (حک: ۳۳۴–۳۶۶ق) در درگیریهای نظامی طبرستان شرکت کرد[۳] و پس از پیوستن به ماکان بن کاکی و فرمانروایان زیاری، در مناطق مختلف به فعالیت نظامی پرداخت.[۴] به گفته محققان، پیروزیهای پیشین و آگاهی از وضعیت خلافت عباسی آنان را به لشکرکشی به بغداد ترغیب کرد.[۵] احمد به فرمان برادرش علی برای تصرف اهواز اعزام شد[۶] و پس از فتح آن، به سوی بغداد رفت و در ۱۱ جمادیالثانی سال ۳۳۴ق بر این شهر چیره شد.[۷]
براساس گزارش منابع، المستکفی، از خلفای عباسی در بغداد (حکومت: ۳۳۳ تا ۳۳۴ق)، پس از ورود احمد به بغداد، او را به امیرالامراء منصوب[۸] و لقب معزالدوله را به وی اعطا کرد و برادران او (علی و حسن) را به ترتیب عماد الدوله و رکن الدوله نامید.[۹] گفته شده است معزالدوله در آغاز قصد داشت خلافت را به علویان منتقل کند، اما به توصیه صِیْمَری، از مشاوران معزالدوله، از این اقدام منصرف شد[۱۰] و سپس مستکفی را عزل و المطیع، از خلفای عباسی، را به خلافت نشاند[۱۱] و عملاً اختیارات خلیفه را در دست گرفت.[۱۲] به گفته پژوهشگران، وی با وجود قدرت سیاسی، خود را تابع برادران بزرگترش میدانست[۱۳] و بر فرمانبرداری فرزندش، بختیار، از رکنالدوله نیز تأکید کرد.[۱۴] همچنین برای ارتباط با رکنالدوله، از دوندهها، برای نامهرسانی استفاده کرد که این شیوه بعدها گسترش یافت.[۱۵]
فرمانروایان آل بویه شیعه دانسته شدهاند، هرچند درباره امامیه یا زیدیه بودن آنان اختلاف وجود دارد.[۱۶] به گفته محققان، معزالدوله با وجود پرهیز از آزار اهلسنت،[۱۷] اقداماتی همسو با شیعیان انجام داد؛[۱۸] از جمله در سال ۳۵۱ق برگزاری عزاداری روز عاشورا و تعطیلی بازارها را فرمان داد[۱۹] و بر دیوارهای بغداد شعارهایی در لعن معاویه، لعن بر غاصبان فدک، لعن بر منعکنندگان تشییع امام حسن(ع) و ظالمان به خاندان رسول خدا نوشته شد.[۲۰] همچنین فرمان برگزاری جشن عید غدیر و چراغانی بغداد را صادر کرد[۲۱] و بنابر گزارش نجاشی، از رجالیان شیعه، ابنجنید اسکافی را مرجع فقهی خود قرار داد و در مقابل، ابنجنید کتاب «جوابات معز الدوله» را برای او نوشت.[۲۲]
از اقدامات عمرانی او، بازسازی آبراهههای عراق،[۲۳] ساخت بیمارستان و اختصاص موقوفات برای آن[۲۴] و در سال ۳۳۶ق ساخت بقعه، دو ضریح و گنبد بر مزار امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) در کاظمین گزارش شده است.[۲۵] معزالدوله پس از ۲۲ سال حکومت در بغداد، در سال ۳۵۶ق درگذشت؛ مِسْكَوَيْهِ، مورخ ایرانی سده چهارم هجری، از بیماری معده، توبه و صدقه دادن اموال و آزاد کردن غلامان و کنیزان در روزهای پایانی عمر او گزارش کرده است.[۲۶] وی در کاظمین، در مجاورت حرم امام کاظم(ع) و امام جواد(ع)، دفن شد.[۲۷]
پانویس
- ↑ لؤلؤیی، «احمد بن بویه؛ معز الدوله»، ص۱۱۱.
- ↑ ابنطقطقی، الفخری، ۱۴۱۸ق، ص۲۷۰ـ۲۷۱.
- ↑ لؤلؤیی، «احمد بن بویه؛ معز الدوله»، ص۱۱۱.
- ↑ توحیدی، «چرایی و چگونگی تسلط آل بویه بر مرکز خلافت»، ص۲۲ـ۲۳.
- ↑ توحیدی، «چرایی و چگونگی تسلط آل بویه بر مرکز خلافت»، ص۲۵ـ۲۵.
- ↑ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ج۵، ص۴۷۱_۴۷۲.
- ↑ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۱۱۴ـ۱۱۵.
- ↑ گراوند و سوری، «واکاوی پیامدهای حکومت آل بویه عراق بر ساختار سیاسی اسلام»، ص۹.
- ↑ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۱۱۴ـ۱۱۵.
- ↑ طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ش، ج۱۱، ص۳۵۴.
- ↑ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۱۱۶ـ۱۱۷.
- ↑ بارانی، تعامل فکری و سیاسی امامیه، ۱۳۹۲ش، ص۶۰.
- ↑ رجبی، «آل بویه در بغداد»، ص۴۹.
- ↑ ابنخلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۵۲۸.
- ↑ متحده، اوضاع اجتماعی در دوره آل بویه، ۱۳۸۸ش، ۱۶۵.
- ↑ بارانی، تعامل فکری و سیاسی امامیه، ۱۳۹۲ش، ص۶۵ـ۶۹.
- ↑ کلود کاهن، «آل بویه»، ص۳۲.
- ↑ بارانی، تعامل فکری و سیاسی امامیه، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۷ـ۲۶۴.
- ↑ ابنخلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۵۲۷.
- ↑ ابنخلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۵۲۷.
- ↑ ابناثیر، الکامل، ۱۳۸۵ش، ج۸، ص۵۴۹.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۳۸۸.
- ↑ همدانی، تکملة تاریخ الطبری، ۱۹۶۱م، ص۱۵۶.
- ↑ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۲۲۴.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۹۲.
- ↑ مسکویه، تجارب الامم، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۲۶۹ـ۲۷۰.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۹۳.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد جزری، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۹۶۵م/۱۳۸۵ش.
- ابنخلدون، عبد الرحمان بن محمد، تاریخ ابنخلدون، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۸ق.
- ابنطقطقی، محمد بن علی، الفخری فی الآداب السلطانیة و الدول الإسلامیة، دارالعلم العربی، ۱۴۱۸ق.
- بارانی، محمدرضا، بررسی تاریخی تعامل فکری و سیاسی امامیه، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۲ش.
- توحیدی، محمدعلی، چرایی و چگونگی تسلط آل بویه بر مرکز خلافت، سیمای خلافت، شماره ۵ و ۶، بهار و تابستان ۱۳۹۱ش.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۹۱ش.
- رجبی، پرویز، آل بویه در بغداد، گزارش گفتوگو، شماره ۱۴، سال ۱۳۸۲ش.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الطبری؛ تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- کلود کاهن، آل بویه، رشد آموزش تاریخ، شماره ۱۵، سال ۱۳۸۳ش.
- گراوند، مجتبی و ایرج سوری، واکاوی پیامدهای حکومت آل بویه عراق بر ساختار سیاسی اسلام، شماره ۱۸، سال ۱۳۹۶ش.
- لؤلؤیی، کیوان، احمد بن بویه، معز الدوله، فصلنامه مصباح، شماره ۲۹، سال ۱۳۷۸ش.
- متحده، روی پرویز،( Roy Parviz Mottahedeh) اوضاع اجتماعی در دوره آل بویه، برگردان محمدرضا مصباحی، علی یحیایی، مشهد، خانه آبی، ۱۳۸۸ش.
- مسکویه، ابوعلی الرازی، تجارب الامم، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.
- مفتخری، حسین، بارانی محمد رضا، انطیقه چی ناصر، مدارای دینی و مذهبی در عصر آل بویه، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شماره ۶، سال ۱۳۹۱ش.
- نجاشی، احمد بن علی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر بـ رجال النجاشی، تخقیق: موسی شبیری زنجانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- همدانی، محمد بن عبدالملک، تکملة تاریخ الطبری، بیروت، المکتبة الکاثولیکیه، ۱۹۶۱م.