آیه ۱۹۹ سوره آلعمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | آلعمران |
| شماره آیه | ۱۹۹ |
| جزء | ۴ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | مرگ نجاشی و نماز خواندن غیابی پیامبر بر او یا ایمان آوردن عبدالله بن سلام یا مومن شدن گروهی از اهل کتاب یا همه مومنان از اهل کتاب |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | گروهی از اهل کتاب که پیروی از حق را بر منافع دنیوی خود ترجیح دادهاند. |
| آیات مرتبط | ۱۱۳، ۱۱۴ و ۱۱۵ آلعمران |
آیه ۱۹۹ سوره آلعمران به گروهی از اهل کتاب اشاره دارد که به خدا، قرآن و کتاب خود ایمان دارند و در برابر خدا خاشعاند. این افراد آیات الهی را به بهای ناچیز نمیفروشند و از تعصب جاهلانه دورند. خداوند پاداش بزرگی برای آنها در نظر دارد و حساب آنها را سریع و بدون تأخیر رسیدگی میکند.[۱] به گفته مفسران، این آیه نشان میدهد که خداوند به تمام اعمال انسانها آگاه است و نیازی به شمارش یا زمان برای حسابرسی ندارد. او قادر است در یک لحظه تمام افراد را حسابرسی کند بدون اینکه از عدالتش کاسته شود.[۲]
در آیات دیگری از قرآن، همچون آیات ۱۱۳ الی ۱۱۵ سوره آلعمران نیز گروهی از اهل کتاب را انسانهایی مومن و صالح معرفی کرده است.[۳]
﴿وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ ١٩٩﴾ [آل عمران:199]|﴿و البته از میان اهل کتاب کسانی هستند که به خدا و بدانچه به سوی شما نازل شده و به آنچه به سوی خودشان فرود آمده ایمان دارند در حالی که در برابر خدا خاشعند و آیات خدا را به بهای ناچیزی نمیفروشند اینانند که نزد پروردگارشان پاداش خود را خواهند داشت آری خدا زودشمار است ١٩٩﴾
به گفته مفسران، آیه ۱۱۹ سوره آلعمران در ادامه آیاتی است که اهل کتاب را بهدلیل کارهای نادرست مانند فرق گذاشتن میان پیامبران الهی و کتمان میثاق خداوند مذمت میکند. اما در این آیه، خداوند ویژگیهای مثبت برخی از اهل کتاب را بیان کرده و آنها را ستایش کرده است.[۴] این گروه از اهل کتاب ویژگیهایی چون ایمان خاشعانه به خدا و کتابهای آسمانی دارند و به همین دلیل، ایمان به قرآن پیش از ایمان به کتابهای آسمانی اهل کتاب مطرح شده است.[۵] مفسرانی چون جوادی آملی بر این باورند که ایمان به خدا مقدم بر همه ایمانها و منشأ کمالات دیگر است.[۶] این گروه بهدلیل ایمان قوی به خدا، توانستهاند بر تعصبات جاهلانه غلبه کنند.[۷] ایمان آنان از نوع خاشعانه است و نه از روی تکبر و سرکشی.[۸]
در ادامه، آیه بر این نکته تأکید دارد که این افراد از تغییر و تحریف آیات الهی خودداری کرده و احکام خدا را برای منافع دنیوی یا کسب قدرت تغییر نمیدهند. برخلاف کسانی که گمراهی را جایگزین هدایت کردهاند، این گروه از اهل کتاب تابع حقیقت هستند و به دستورات الهی عمل میکنند و از آنچه که نهی شدهاند، دوری میکنند.[۹]
در رابطه با اهل کتابی که آیه ۱۹۹ آلعمران به آنها اشاره دارد، چهار دیدگاه نقل شده است:
- نجاشی حاکم مسیحی حبشه: برخی گزارشها حاکی از آن است که پیامبر(ص) پس از آگاهی از وفات نجاشی توسط جبرئیل، برای او نماز میت خواند، که منافقان این کار را بهدلیل مسیحی بودن نجاشی نقد کردند. این موضوع باعث نزول آیه شد.[۱۰]
- عبدالله بن سلام: برخی تفاسیر مثل تفسیر ابنعباس[۱۱] و مقاتل بن سلیمان[۱۲] معتقدند آیه درباره عبدالله بن سلام و همراهان اوست که به اسلام ایمان آوردند.
- گروهی از اهل کتاب که مسلمان شدند: براساس برخی نقلها، آیه درباره گروهی از اهل کتاب نازل شده است که به اسلام ایمان آوردند. این گروه شامل چهل نفر از نجران، سی و دو نفر از حبشه و هشت نفر از روم بودند.[۱۳]
- همه مومنان اهل کتاب: آیه در رابطه همه اهل کتابی است که مسلمان شدند و اختصاص به فرد مشخصی ندارد.[۱۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۲۳۱-۲۳۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۹۱۷.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۷۶۰-۷۶۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۹۱۷.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۷۶۳-۷۶۴.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۷۶۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۲۳۲.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۷۶۴-۷۶۵.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۹۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: طبرانی، التفسیر الکبیر، ۲۰۰۸م، ج۲، ص۱۸۰؛ واحدی، اسباب نزول القرآن، ۱۴۱۹ق، ص۱۴۳.
- ↑ ابنعباس، تنویر المقباس، ۱۴۲۵ق، ص۸۳.
- ↑ ازدی مروزی، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۳۲۳.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ثعلبی، الکشف و البیان، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۲۳۸؛ بغوی، تفسیر البغوی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۵۵۹.
- ↑ واحدی، اسباب نزول القرآن، ۱۴۱۹ق، ص۱۴۴؛ شیخ طوسی، التبیان، دار إحیاء التراث، ج۳، ص۹۳؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۹۱۷.
منابع
- ابنعباس، عبدالله بن عباس، تنویر المقباس من تفسیر إبن عباس، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۵ق.
- ازدی مروزی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۳ق.
- بغوی، حسین بن مسعود، تفسیر البغوی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم: تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، ۱۳۸۸ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
- طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر، اردن، دارالکتاب الثقافی، ۲۰۰۸م.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
- کلباسی، زهرا، و امیر احمدنژاد، «تحلیل و بررسی روایات تفسیری درباره عبدالله بن سلام»، مجله آموزههای قرآنی، شماره ۲۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ش.
- واحدی، علی بن احمد، أسباب نزول القرآن، تحقیق: کمال بیسونی زغلول، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۹ق.