فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام علی(ع)

این فهرستی است از لقب ها و کنیه های امام علی (ع)، که با اتکا به منابع متعدد شیعه و اهل سنت، بسیاری از آن ها استخراج شده است.

تعداد

شکوهی در اسماء و القاب امیرالمومنین، بیش از ۳۰۰، علامه هادی بن ابراهیم در البروج فی اسماء امیرالمومنین تا ۲۹۰ و ثابتی در القاب و صفات مولای متقیان، بیش از ۵۹۰ عنوان اسم، لقب و صفت را برای امام بر شمرده‌اند.

فهرست مشهورترین القاب و کنیه ها

کنیه ها

1. ابو الاَئمه
2. ابوتراب
3. ابو الحسن
4. ابو الحُسین
5. ابوالحَسَنین
6. ابوالریحانتین
7. ابوالسبطین
8. ابو شُبَّر
9. ابو الشهداء
10. ابو العتره
11. ابوالقاسم
12. ابو القَصَم (قصم به کسی گفته میشود که با هر چه برخورد کند، آن را در هم می کوبد)
13. ابو محمد
14. ابو المومنین
15. ابو النورَین

القاب

1. ابوالیتامی والمساکین (پدر یتیمان و بینوایان)
2. اسدالله
3. اسدالله الغالب الکرار (نماد شجاعت و دلاوری)
4. اَخ الرسول
5. اَذان
6. اُذُن واعیه (گوش شنوای حق)
7. امیرالبَرَرة (امیر نیکان)
8. امیرالمومنین
9. امیرالنَّحْلِ (النَّحْلُ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ)
10. امام
11. امامُ الاَبرار (پیشوای نیکان)
12. امام الاتقیاء (پیشوای پارسایان)
13. امام الاولیاء
14. امام الاُمة (پیشوای امت پیامبر)
15. امام البَریّه (پیشوای آفریدگان خدا)
16. امام الحق
17. امام خلق الله (پیشوای آفریدگان خدا)
18. امام القَوم
19. امام المتّقین (پیشوای پارسایان و پروا پیشه‌گان)
20. امام المرحومین (پیشوای مهریابان و مهر‌آوران)
21. امام المسلمین
22. امام المومنین
23. اَنزع البَطین (کسی که از شرک و دو گانه پرستی جدا و از علم و دانش پر گشته)
24. اَنیس المومنین
25. امین پیامبر بر کوثر
26. اورع المبین (زاهدترین و روشنگر فضائل و کمالات)
27. اعلم الرّزین (کسی که در کمال علم و دانایی قرار دارد)
28. آمر بالمعروف
29. ابو اللِّواء (صاحب پرچم)
30. اشرفُ المَکین (شریف ترین امت در نسب و حسب)
31. اشجع المتین (شجاعترین و صاحب متانت و قوّت)
32. اصلَع الاَمین (به دور از شرک و مورد اعتماد امت)
33. باب الحطّة (باب عفو کننده خدا)
34. باب الحکمه ربّ العالمین (درِ علم و حکمت پروردگار)
35. باب المقام (درگاه مقصود)
36. باب مدینة العلم (درِ شهر علم)
37. باب‌ دار الحکمة (درِ شهر علم و حکمت )
38. بیضة البلد (کسی که در شهر خود یگانه است و همتایی ندارد و دیگران حول او می گردند)
39. حبل الله المتین (رشته محکم خدا)
40. حجّة اللّه
41. حافظ لحدود اللّه
42. حَیدرة (از اسامی حضرت به معنی شیر و کنایه از شجاعت و دلاوری)
43. خاتم الوصیین (آخرین وصی)
44. خلیفة اللّه
45. خلیفة رسول الله (جانشین رسول خدا)
46. خیر البریة (بهترین مخلوق خدا)
47. خیر الأوصیاء
48. خاصف النّعل
49. خلیل الله
50. دابّةالأرض
51. ذو القرنین هذه الامّه
52. ذو النّورین
53. ذِکر
54. رایة الهدی ()
55. رفیق
56. زوج البتول
57. ساقی کوثر
58. سراج المنیر (نماد روشنگری و هدایت)
59. سیف الله
60. سیف رسول الله
61. سَفینةُ النَّجَاة (کشتی نجات)
62. سید العرب (بزرگ قوم عرب)
63. سید البررة (بزرگ نیکو‌کاران)
64. سید المسلمین
65. سید الأوصیاء
66. سید الوصیین
67. سید النجباء
68. سعید
69. شاهد لرسول اللّه صلی اللّه علیه و آله
70. شبیه هارون
71. صدیق اکبر (صدیق به کسی می گویند که در کردار و گفتار، راست و درست باشد و تصدیق کننده حق است)
72. صدیق اَعظم
73. صراط مستقیم (راه راست)
74. صاحب اللّواء (صاحب پرچم)
75. صاحب العصاء
76. صاحب القَضایا
77. صالح المؤمنین (در آیه ۴ سوره تحریم، بنابر قول برخی از مفسران شیعه و سنی مراد از عبارت صالح المومنین، امام علی است. )
78. طریق المستقیم(راه راست)
79. علم الهادی (نماد روشنگری و هدایت)
80. غرّة المهاجرین
81. فاروق (روشن گر و جدا کننده حق از باطل)
82. فاصل الفَضَاء
83. فاصل القَضَاء
84. فارس العرب
85. قرآن ناطق
86. قائد (رهبر و پیشوا)
87. قائد الغُرِّ المُحَجَّلین (پیشوای روسفیدان و مه جبینان)
88. قائد الامة الی الجنه (پیشوای امت به سوی بهشت)
89. قائد المتقین (پیشوای پرهیزکاران)
90. قائد البرره (پیشوای نیکوکاران)
91. قَسیم الجَنَّة و النَّار (قسمت کننده بهشت و دوزخ)
92. قَصْدُ السَّبِیل
93. قاتل الفجرة (از بین برنده فاجران و جنایتکاران)
94. قاتل الناکثین و المارقین و القاسطین،
95. قَاضِی الدَّینِ رسول الله (ادا کننده قرض و وام پیامبر خدا)
96. قَرْمُ الْحَدِیدُ، الَّذِی هُوَ فِی اللَّهِ أَبَداً جَدِیدٌ
97. کاشِفُ الْکرُوب
98. کرّار غیر الفرّار (حمله برنده‌ای که فرار نمی‌کند)
99. لسان الصدق (زبان راست گفتار)
100. مرتضی (خدای بلند مرتبه او را پسندید و از او خشنود شد)
101. مختار (زیرا خدای تعالی او را بهترین نفر برگزید)
102. منهج الواضح (راه آشکار)
103. محجّة البیضاء
104. محجّة الکبرَی
105. منفق
106. مشتری نفسه
107. مولی (پیشوا و سرور)
108. مُنْجِز الْوَعْدِ
109. مَارِدُ الْجَانِّ
110. مولی کلّ مؤمن و مؤمنة(پیشوای هر مرد و زن مومن)
111. مفرّج الکرب (رافع غم و اندوه)
112. مِحْنَةُ الْکبْرَی
113. مُهْلِک الْجَان
114. مُفْتِی الْقُرُون
115. مُکرُّ الْکرَّات
116. مُدِیلُ الدَّوْلَات
117. مبید الشرک (نابود کننده شرک و دوگانه پرستی)
118. مولی المؤمنین
119. نبا العظیم (خبر بزرگ)
120. نقد السبیل
121. نعمة
122. ناهی عن المنکر
123. ناصر لدین اللّه (یاور دین خدا)
124. نگهبان کوثر
125. نفس الرسول
126. وصی
127. وَفی
128. وجه اللّه (صورت خدا)
129. وزیر
130. ولی اللّه
131. هادی
132. یعسوب‌ الدین

منابع

• ثابتی، فرزین، القاب و صفات مولای متقیان علی بن ابی طالب (ع)، تهران، نشر سبحان، ۱۳۷۷ش.
• رشاد، علی اکبر، دانشنامه امام علی (ع)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و امدیشه اسلامی، ۱۳۸۰ش.
• خنجی اصفهانی، فضل الله، وسیله الخادم الی المخدوم، قم، انتضارات انصاریان، ۱۳۷۵ش.
• علامه هادی بن ابراهیم، البروج فی اسماء امیرالمومنین، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۷۸ش.
• شکوهی، علی اصغر، اسماء و القاب امیرالمومنین علی بن ابی طالب، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی استان قدس رضوی، ۱۳۸۵ش.
• سید بن طاووس، الیقین، قم، موسسه الثقلین لاحیاء التراث الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
• طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، تحقیق و نشر موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
• علی بن طاووس، رضی الدین، التحصین لاسرار مازاد من اخبار کتاب الیقین، قم، موسسه الثقلین لاحیاء التراث الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
• برسی، حافظ رجب، مشارق انوار الیقین فی اسرار امیرالمومنین، قم و نجف، مکتبه الحیدریه، ۱۳۷۵ش.
• بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، دار طوق النجاة، ۱۴۲۲ق.
• سبط ابن جوزی، تذکرة الخواص من الامة فی ذکر خصائص الائمة، قم، مجمع جهانی اهل بیت، ۱۴۲۶ق.
• قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، نجف، چاپخانه حیدریه، ۱۳۸۴ق.
• طبری، محمد بن جریر، فضائل علی بن ابی طالب و کتاب الولایه، قم انتشارات دلیل، ۱۳۷۹ش.
• حسینی عاملی، تاج الدین، التتمة فی تواریخ الأئمة علیهم السلام، قم، بعثت، ۱۴۱۲ق.
• حموی، محمد بن اسحاق‏، أنیس المؤمنین‏، تحقیق میرهاشم محدث، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۶۳ش.
• قمی، شاذان بن جبرئیل، الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین، تحقیق علی شکرچی، قم، مکتبة الامین، ۱۴۲۳ق.
• خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، مؤسسة البلاغ، ۱۴۱۱ ق.
• اسکافی، محمد بن همام، منتخب الأنوار فی تاریخ الأئمة الأطهار علیهم السلام، تحقیق و استداک علی رضا هزار، قم، دلیل ما، ۱۳۸۰ش.
• عاصمی، احمد بن محمد، العسل المصفی من تهذيب زين الفتی في شرح سورة هل أتی،قم ،مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة، ۱۴۱۸ق.