کاربر:Ma.rezapour/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
Ma.rezapour (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Ma.rezapour (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶۱: | خط ۶۱: | ||
==خصوصیات تفسیر مقاتل== | ==خصوصیات تفسیر مقاتل== | ||
تفسیر مقاتل را آمیختهای از عقل و نقل (روایت و درایت) دانستهاند.<ref>هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.</ref> این تفسیر، به صورت پیوسته تمامی آیات را، آنجا که به تبیین نیاز داشته، | تفسیر مقاتل را آمیختهای از عقل و نقل (روایت و درایت) دانستهاند.<ref>هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.</ref> این تفسیر، به صورت پیوسته تمامی آیات را، آنجا که به تبیین نیاز داشته، با عبارتهایی کوتاه و در عین حال رسا و شیوا تفسیر کرده و بیشتر بر اساس تفسیر قرآن به قرآن تکیه داشته است.<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۹.</ref> برخی معتقدند تفسیر مقاتل تفسیر اجتهادی است زیرا مقاتل با اجتهاد خود تفسیری مناسب برای هر آیه برگزیده است.<ref>شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۸.</ref> روش مقاتل در تفسیر خود این بوده که نخست کلمه یا قسمتی از آیه را آورده و پس از توضیح مفهوم آن به بیان روایتی از پیامبر(ص) یا [[صحابه]] و در مواردی به ذکر رویداد تاریخی و سبب نزول آن پرداخته و در هیچیک از موارد به نقل سند اهتمام نداشته است.<ref>شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۴.</ref> مقاتل در تفسیر خود پس از گردآوری آرای دیگران، آنها را مورد نقد و بررسی قرار داده و نظر برگزیده خود را بیان داشته است.<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸؛ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۰.</ref> | ||
تفسیر مقاتل به دلیل قدمت، حجم مناسب، پرهیز از غلو و نسبتهای ناروا، سادگی | تفسیر مقاتل به دلیل قدمت، حجم مناسب، پرهیز از غلو و نسبتهای ناروا، روانی و سادگی قلم و پرهیز از نقل ثواب قرائت سورهها و آیات از جایگاه مناسبی برخوردار است.<ref>شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۳ و ۱۰۴.</ref> اختصار در عین جامعیت و نپرداختن به مباحث جدلی،<ref>مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۵۷؛ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۹.</ref> جمع موضوعی آیات و وفقٔدادن میان آیات به ظاهر متعارض،<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.</ref> تفسیر با کمک علوم قرآنی مانند [[اسباب نزول]] و [[ناسخ و منسوخ]] از ویژگیهای تفسیر مقاتل است.<ref>ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۷.</ref> شحاته، مصحح تفسیر مقاتل، ساده و رسا بودن عبارتهای این تفسیر را از ویژگیهای بارز این کتاب میداند.<ref>مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۵۷.</ref> تفسیر مقاتل در ترجمه واژهها نیز از برجستگی و امتیاز ویژهای برخوردار است: ارائه معنای مناسب و روان، استناد به آیات قرآن در ترجمه لغات، اشاره به واژههای غیر عربی، اجتهاد در معنای واژهها و توجه به وجوه معنایی یک لغت از این ویژگیهاست..<ref>شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۵ و ۱۰۶ و ۱۰۷.</ref> | ||
مقاتل | مقاتل در مقدمه تفسیر خود، سی نفر از بزرگان را میشمرد که در تفسیر، از آنان بهره گرفته است که دوازده نفر آنان از علمای [[تابعین]] میباشند؛ عطاء و عطیّه و مجاهد و ضحاک و [[امام محمد باقر علیهالسلام|امام باقر(ع)]] و [[امام صادق علیهالسلام|امام صادق(ع)]] از کسانی هستند که مقاتل از آنان در کتاب خود روایت آورده است.<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۲۷؛ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.</ref> | ||
===تصرف راویان=== | ===تصرف راویان=== | ||
تفسیر مقاتل از طریق عبداللّه بن ثابت | تفسیر مقاتل از طریق عبداللّه بن ثابت مقری، و او از پدرش ثابت بن یعقوب توزی، و او از ابوصالح هذیل بن حبیب دندانی، و او از مقاتل بن سلیمان روایت شده است.<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۰.</ref> برخی ادعا کردهاند ابوصالح یکی از راویان این تفسیر، مطالب و روایاتی به این کتاب افزوده است.<ref>سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۸۵.</ref> در این تفسیر مواردی به چشم میخورد که انتساب آنها به مقاتل مشکوک است و شاید از تصرّفات راویان تفسیر باشد که بر آن افزودهاند.<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۱ و ۱۵۲. </ref> | ||
==استفاده از اسرائیلیات و ضعف احادیث== | ==استفاده از اسرائیلیات و ضعف احادیث== | ||
نسخهٔ ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۷
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| نویسنده | ابوالحسن مقاتل بن سلیمان بن بشیر الأزدی البلخی |
| تاریخ نگارش | قرن دوم |
| موضوع | تفسیر قرآن |
| زبان | عربی |
| به تصحیح | عبدالله محمود شحاته |
| تعداد جلد | ۵ جلد |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | دار إحیاء التراث |
| محل نشر | بیروت |
| تاریخ نشر | ۱۴۲۳ق |
| نوبت چاپ | اول |
تفسیر مُقاتِل بن سلیمان به عنوان اولین تفسیر کامل قرآن شناخته میشود که در عصر حاضر موجود میباشد. جایگاه...
عیوب و استفاده از اسرائیلیات...
مُقاتل....
معرفی و جایگاه
تفسیر مقاتل بن سلیمان اولین تفسیر کامل قرآن است که برجای مانده[۱] [۲][۳].[۴] و مهمترین تفسیر در دورهٔ اتباع تابعین، شمرده میشود.[۵] این تفسیر را پیشگام تفاسیر جامع و کامل معرفی کردهاند.[۶] تفسیر مقاتل بن سلیمان یا تفسیر کبیر مقاتل از مهمترین آثار قرآنی مقاتل بن سلیمان به شمار میرود.[۷] تفسیر مقاتل را تفسیری جامع دانستهاند که آثار عقل نیز در آن مشاهده میشود که از یک نوع شیوه تألیفی ویژهای برخوردار است.[۸] معرفت، قرآنپژوه، گفته است این تفسیر بیشتر به اهداف و مقاصد عالیه قرآن نظر دارد.[۹]
تفسیر مقاتل پس از تألیف آن در زمان حیات مؤلف رواج یافت و از همان ابتدا مورد توجّه عالمان قرار گرفت [۱۰] اما در دوران متأخّر به آن بی توجه ای شد که عامل آن را عملکرد ناروای راویان این تفسیر دانسته اند که در آن تصرّف نموده و گرچه اندک بر آن افزودهاند.[۱۱] افزودن برخی مطالب توسط راوی سبب دگرگونی و احیاناً بیاعتباری این کتاب گردید؛ ولی در مجموع، با قطع نظر از موارد مشکوک، آن را تفسیری ارزشمند دانستهاند که یکی از کهنترین و سرشارترین ذخایر میراث فرهنگی اسلامی است.[۱۲]
تفسیر مقاتل بر تفسیرهای پس از خود اثرگذار بوده است. ادعا شده عالمان شیعه دربارهٔ ارزش و اهمیت تفسیر مقاتل چندان سخنی نگفتهاند اما عالمان اهلسنت آن را ستودهاند.[۱۳] امام شافعی، در تفسیر همگان را ریزهخوار سفره گسترده مقاتل میداند.[۱۴][۱۵] در مورد تسلط مقاتل به علوم قرآنی گفته شده وی جمیع علوم مورد نیاز یک مفسر برای تفسیر قرآن را دارا بوده است.[۱۶] محمود شحاته محقق این تفسیر معتقد است در مقام علمی مقاتل تردیدی نیست و این تفسیر مورد ستایش همگان قرار گرفته است.[۱۷] وی گفته است جنبه عقلانی این تفسیر میراث باارزشی است که نباید از آن چشم پوشید هرچند در جهت منقولات این کتاب باید دقت کرد.[۱۸][۱۹] برخی نیز گفتهاند تفسیر مقاتل چندان معتبر نبوده زیرا وی در آن به خیالپردازی پرداخته است.[۲۰]
مقاتل بن سلیمان برای تفسیر قرآن از روشهای تفسیر قرآن به قرآن، تفسیر قرآن با روایت، تفسیر لغوی، تفسیر عقلی و کلامی، تفسیر با کمک اسرائیلیات و تفسیر با کمک علوم قرآن بهره برده است.[۲۱] این تفسیر آمیزهای از تفسیر لغوی، نقلی، عقلی و اجتهادی است. جنبه لغوی این تفسیر از اهمیت بیشتری برخوردار است[۲۲].[۲۳] هرچند تفسیر مقاتل از مطالب اسرائیلی خالی نیست اما به دلیل علم و دانش مفسر آن، این تفسیر جزء ارزندهترین تفاسیر ابتدایی بهشمار میرود.[۲۴]
مؤلف
ابوالحسن، مُقاتِل بن سلیمان ازدی بلخی مفسر[۲۵]، متکلم[۲۶] محدث[۲۷] و از دانشمندان علوم قرآنی قرن دوم قمری است.[۲۸] وی در بلخ[۲۹] از شهرهای خراسان قدیم در حدود سال ۹۰ قمری متولد شد[۳۰] و در بصره و بغداد زندگی کرد.[۳۱] مقاتل در سال ۱۵۰ قمری درگذشت.[۳۲] [۳۳]،[۳۴]
دربارهٔ مقاتل داوریهای متعارضی صورت گرفته است:[۳۵] [۳۶] [۳۷]عدهای مقاتل را در علوم قرآنی فردی آگاه و از بزرگان تفسیر،[۳۸] [۳۹] و از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) دانستهاند.[۴۰] [۴۱] اما در بسیاری از تحقیقات درباره شخصیت مقاتل گفته شده وی شخصیتی مقبول در تفسیر و فردی مذموم و غیرقابل اعتماد و جاعل در نقل روایت است[۴۲].[۴۳] [۴۴][۴۵] [۴۶].[۴۷].[۴۸] گفته شده در صورت ثقه بودن وی در حدیث، تفسیرش ارزش زیادی پیدا میکرد.[۴۹] وی آثار متعدّدی در زمینه علوم قرآن و تفسیر نگاشته است.[۵۰] [۵۱]
درباره مذهب مُقاتل اختلاف نظر وجود دارد:[۵۲] [۵۳] آقا بزرگ تهرانی[۵۴] و عبدالله محمود شحاته، مصحح تفسیر مقاتل، مقاتل بن سلیمان را شیعه زیدی دانستهاند؛[۵۵] اما عدهای در زیدیبودن وی تردید کردند.[۵۶] برخی او را با توجه به تصریحش به خلافت ابوبکر[۵۷] و ستایش از ابوبکر و عمر به شیوه اهل سنت،[۵۸] وی را از اهل سنت دانسته اند.[۵۹] [۶۰] [۶۱] گزارش شده در اینکه او شیعه امامی نبوده اتفاق نظر وجود دارد.[۶۲][۶۳] اما گفته شده وی به اهلبیت(ع) علاقه داشته است.[۶۴] [۶۵] برخی مانند شیخ طوسی[۶۶] او را از بتریه [یادداشت ۱][۶۷] و عدهای نیز او را در شمار مرجئه شمردهاند.[۶۸]
خصوصیات تفسیر مقاتل
تفسیر مقاتل را آمیختهای از عقل و نقل (روایت و درایت) دانستهاند.[۶۹] این تفسیر، به صورت پیوسته تمامی آیات را، آنجا که به تبیین نیاز داشته، با عبارتهایی کوتاه و در عین حال رسا و شیوا تفسیر کرده و بیشتر بر اساس تفسیر قرآن به قرآن تکیه داشته است.[۷۰] برخی معتقدند تفسیر مقاتل تفسیر اجتهادی است زیرا مقاتل با اجتهاد خود تفسیری مناسب برای هر آیه برگزیده است.[۷۱] روش مقاتل در تفسیر خود این بوده که نخست کلمه یا قسمتی از آیه را آورده و پس از توضیح مفهوم آن به بیان روایتی از پیامبر(ص) یا صحابه و در مواردی به ذکر رویداد تاریخی و سبب نزول آن پرداخته و در هیچیک از موارد به نقل سند اهتمام نداشته است.[۷۲] مقاتل در تفسیر خود پس از گردآوری آرای دیگران، آنها را مورد نقد و بررسی قرار داده و نظر برگزیده خود را بیان داشته است.[۷۳]
تفسیر مقاتل به دلیل قدمت، حجم مناسب، پرهیز از غلو و نسبتهای ناروا، روانی و سادگی قلم و پرهیز از نقل ثواب قرائت سورهها و آیات از جایگاه مناسبی برخوردار است.[۷۴] اختصار در عین جامعیت و نپرداختن به مباحث جدلی،[۷۵] جمع موضوعی آیات و وفقٔدادن میان آیات به ظاهر متعارض،[۷۶] تفسیر با کمک علوم قرآنی مانند اسباب نزول و ناسخ و منسوخ از ویژگیهای تفسیر مقاتل است.[۷۷] شحاته، مصحح تفسیر مقاتل، ساده و رسا بودن عبارتهای این تفسیر را از ویژگیهای بارز این کتاب میداند.[۷۸] تفسیر مقاتل در ترجمه واژهها نیز از برجستگی و امتیاز ویژهای برخوردار است: ارائه معنای مناسب و روان، استناد به آیات قرآن در ترجمه لغات، اشاره به واژههای غیر عربی، اجتهاد در معنای واژهها و توجه به وجوه معنایی یک لغت از این ویژگیهاست..[۷۹]
مقاتل در مقدمه تفسیر خود، سی نفر از بزرگان را میشمرد که در تفسیر، از آنان بهره گرفته است که دوازده نفر آنان از علمای تابعین میباشند؛ عطاء و عطیّه و مجاهد و ضحاک و امام باقر(ع) و امام صادق(ع) از کسانی هستند که مقاتل از آنان در کتاب خود روایت آورده است.[۸۰]
تصرف راویان
تفسیر مقاتل از طریق عبداللّه بن ثابت مقری، و او از پدرش ثابت بن یعقوب توزی، و او از ابوصالح هذیل بن حبیب دندانی، و او از مقاتل بن سلیمان روایت شده است.[۸۱] برخی ادعا کردهاند ابوصالح یکی از راویان این تفسیر، مطالب و روایاتی به این کتاب افزوده است.[۸۲] در این تفسیر مواردی به چشم میخورد که انتساب آنها به مقاتل مشکوک است و شاید از تصرّفات راویان تفسیر باشد که بر آن افزودهاند.[۸۳]
استفاده از اسرائیلیات و ضعف احادیث
وجود اسرائیلیات در تفسیر مقاتل از مشهورین اشکالی است که به این تفسیر وارد میدانند.[۸۴] ذکر افسانه غرانیق[۸۵] و عدم عصمت پیامبران از جمله این موارد است.[۸۶] مقاتل در تفسیر خود احادیث متعلق به آیه را بعد از حذف سند آورده و به همین علت در تفسیرش احادیث صحیح و جعلی به هم آمیختهاند.[۸۷] گفته شده اصل تفسیر عالمانه نوشته شده اما وضعیت اسنادی آن غیرقابل اعتماد[۸۸] و موجب کاستن از جایگاه تفسیر مُقاتل شده است؛[۸۹] از همینرو، جداسازی اقوال و دست یافتن به برداشتهای شخصی مقاتل دشوار دانسته شده است.[۹۰] احادیث تفسیر مقاتل را به مرسل و مرفوع تقسیم کردهاند و برخی از آنان را ضعیف و از اسرائیلیات پنداشتهاند.[۹۱]
تفکرات کلامی در تفسیر مقاتل
نظرات اعتقادی نسبت داده شده به مُقاتل در ارجاء، تشبیه و تفضیل صحابه نشان میدهد که وی اهل اندیشهٔ کلامی و مباحث نظری در عقاید بوده است.[۹۲] از جمله خصوصیات تفسیر مقاتل بیان دیدگاههای کلامی او در جملاتی بسیار کوتاه در ذیل آیات میباشد[۹۳] که در موضوعاتی مانند خلقت آسمانها و زمین و عرش و خلقت انسان آرای خود را بیان کرده است.[۹۴] وی در تفسیر آیات متشابه حضور خدا و رؤیت او را در قیامت قطعی میداند و عصمت پیامبران و حضرت محمد(ص) را مخدوش کرده و در مسئله امامت و جانشینی پیامبر(ص) به تناقضگویی متهم شده است.[۹۵]
تصحیح و چاپ
تفسیر مقاتل بن سلیمان با تصحیح، تحقیق و تعلیق عبدالله محمود شحاته به چاپ رسید.[۹۶] او در مصر، این تفسیر را در چهار جلد همراه با متن قرآن چاپ کرد؛ شحاته جلد پنجمی را هم به اصل تفسیر ملحق کرده که دربارهٔ شرح حال، عقاید و روش تفسیری مقاتل بن سلیمان است.[۹۷]
پانویس
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۰.
- ↑ پاکتچی، «تفسیر»، ج۱۵، ذیل مدخل.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۲.
- ↑ پاکتچی، «تفسیر»، ج۱۵، ذیل مدخل.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۰.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ پاکتچی، «تفسیر»، ج۱۵، ذیل مدخل.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۰.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۵.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۳.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۱۵.
- ↑ داودی، طبقات المفسرین، بیروت، ج۲، ص ۳۳۱.
- ↑ هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.
- ↑ مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۵۲.
- ↑ مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۵۲.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۶.
- ↑ سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص ۸۵.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۹.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۵.
- ↑ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۹.
- ↑ ذهبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، ج۴، ص۱۷۳.
- ↑ سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص ۸۵.
- ↑ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۰.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۰.
- ↑ سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص ۸۵.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۰.
- ↑ سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۸۵.
- ↑ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۰.
- ↑ زرکلی، الأعلام قاموس تراجم، ۱۹۸۹م، ج۷، ص۲۷۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۱۵.
- ↑ حیدرینسب، «بازشناسی شخصیّت حدیثی مقاتلبنسلیمان بلخی»، ص۵۴.
- ↑ ذهبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، ج۴، ص۱۷۳.
- ↑ ذهبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، ج۴، ص۱۷۳.
- ↑ غلامعلی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۲۰۱.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ۱۴۱۴ش، ج۷، ص۴۸۵.
- ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۷۲ش، ج۱۹، ص۳۳۷.
- ↑ ذهبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، ج۴، ص۱۷۳.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۰.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۵.
- ↑ حیدرینسب، «بازشناسی شخصیّت حدیثی مقاتلبنسلیمان بلخی»، ص۵۳.
- ↑ غلامعلی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۸.
- ↑ زرکلی، الأعلام قاموس تراجم، ۱۹۸۹م، ج۷، ص۲۷۱.
- ↑ ذهبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، ج۴، ص۱۷۳.
- ↑ غلامعلی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۱۵.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۵.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۸.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۱۵.
- ↑ مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۲۴۶.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۸.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۸.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۹.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۶.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۴۸۵.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۸.
- ↑ غلامعلی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۵.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۸.
- ↑ رضایی، «مقاتل بن سلیمان و جایگاه تفسیری او»، ص۱۰۸.
- ↑ غلامعلی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۵.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۱۴۶.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۴۸۵.
- ↑ ژیلیو، «مقاتل: مفسر بزرگ، محدث و متکلم مطرود»، ص۵۴.
- ↑ هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۹.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۹۸.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۴.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸؛ ناوشکی، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، ص۶۰.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۳ و ۱۰۴.
- ↑ مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۵۷؛ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۹.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۷.
- ↑ مقدمه مصحح، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۵۷.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۰۵ و ۱۰۶ و ۱۰۷.
- ↑ مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۲۷؛ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۰.
- ↑ سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۸۵.
- ↑ معرفت، تفسیر و مفسران، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۵۱ و ۱۵۲.
- ↑ سزگین، تاریخ التراث العربی، ۱۴۱۲ق، ج ۱، ص ۸۵؛ هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۶.
- ↑ هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.
- ↑ هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.
- ↑ عقیلی، الضعفاء الکبیر (العقیلی)، ۱۴۰۴ق، ج۴، ص۲۴۰.
- ↑ هاشمی، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، ص۲۹.
- ↑ پاکتچی، «تفسیر»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۵، ذیل مدخل.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۱۸.
- ↑ پاکتچی، «تفسیر»، ج۱۵، ذیل مدخل.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۴.
- ↑ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۴.
- ↑ شایستهنژاد، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، ص۱۱۱ و ۱۱۲ و ۱۱۳.
- ↑ رضایی، «مقاتل بن سلیمان و جایگاه تفسیری او»، ص۱۰۳.
- ↑ رضایی، «مقاتل بن سلیمان و جایگاه تفسیری او»، ص۱۰۳؛ ناوشکی، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، ص۶۰.
یادداشت
- ↑ بَتَریها قائل به امامت و خلافت امام علی(ع) بودهاند؛ ولی بر این باورند که ایشان خود، طوعاً (به خواست خویش) از حقّ خویش چشم پوشید و آن را به خلفا واگذار کرد.(مهدی غلامعلی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۵.)
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۰۳ق.
- پاکتچی، احمد، «تفسیر»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد ۱۵، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.
- حیدرینسب، علیرضا، «بازشناسی شخصیّت حدیثی مقاتلبنسلیمان بلخی»، مطالعات شبه قاره، شماره ۳۶، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش.
- خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بیجا، بینا، ۱۳۷۲ش.
- داودی، محمد بن علی، طبقات المفسرین، بیروت، دارالکتب العلمیة، بیتا.
- ذهبی، محمد بن احمد، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، دارالفکر، بیتا.
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق.
- رضایی، حسنعلی، «مقاتل بن سلیمان و جایگاه تفسیری او»، بینات، شماره ۱ پیاپی ۶۹، سال هجدهم، بهار ۱۳۹۰ش.
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام قاموس تراجم، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۹م.
- ژیلیو، کلود، «مقاتل: مفسر بزرگ، محدث و متکلم مطرود»، ترجمه: فاطمه تهامی، آینه پژوهش، شماره ۷۶، مهر و آبان ۱۳۸۱ش.
- سزگین، فؤاد، تاریخ التراث العربی، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۱۲ق.
- شایستهنژاد، علیاکبر، «تفسیر مقاتل بن سلیمان و جایگاه آن»، مطالعات قرآن و حدیث، شماره ۱، سال دوم، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۳۷۳ش.
- عقیلی، محمد بن عمرو، الضعفاء الکبیر (العقیلی)، تصحیح: عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۰۴ق.
- غلامعلی، مهدی، تاریخ حدیث شیعه در ماوراء النهر و بلخ، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.
- نمازی شاهرودی، علی، مستدرکات علم رجال الحدیث، تهران، بینا، ۱۴۱۴ق.
- مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل، تحقیق و تصحیح: عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۳ق.
- معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسران، قم، مؤسسه فرهنگی التمهید، ۱۳۷۹ش.
- ناوشکی، رسول، «روشهای تفسیری مقاتل بن سلیمان»، فروغ وحدت، شماره ۱۹، بهار ۱۳۸۹ش.
- ناوشکی، رسول، «معرفی مقاتل بن سلیمان (صاحب تفسیر کبیر)»، فروغ وحدت، شماره ۲۱، پاییز ۱۳۸۹ش.
- هاشمی، محسن، «تحقیق/ تفسیر مقاتل جمع بین مأثور و معقول»، گلستان قرآن، شماره ۷۵، مرداد ۱۳۸۰ش.