عبا

عَبَاء نوعی روپوش بلند و جلوباز شبیه چادر یا شنل که بر روی لباس می‌پوشند. این لباس که از یک پارچه بزرگ دوخته می‌شود، زنانه و مردانه است، آستینچه دارد و از سر تا پا را می‌پوشاند. عبا لباس مشهور روحانیان و لباس رسمی عرب‌ها است. به عبا، رداء هم می‌گویند.

پیشینه

عبا که به آن رداء نیز گفته می‌شود، نوعی چادر یا شنل است که روی لباس‌های دیگر پوشیده می‌شود. این لباس که قدمتی طولانی در میان اقوام مختلف، به خصوص در مناطق سردسیر دارد، از یک پارچه بزرگ دوخته شده و دارای آستینچه است که از سر تا پا را می‌پوشاند. عبا هم به صورت زنانه و هم مردانه وجود دارد. این لباس به‌عنوان پوشش مشهور روحانیان و همچنین لباس رسمی اعراب شناخته می‌شود و معمولاً روی دشداشه، قبا یا لباده پوشیده می‌شود. واژه عبا عربی است. اما در ادبیات فارسی نیز راه یافته و به کار رفته که خود نشان از رواج این لباس با همین نام میان ایرانیان دارد:

سعدی

خواهندگانِ درگه بخشایش تواند

سلطانِ در سرادق و درویش در عبا

آن دست بر تضرع و این روی بر زمین

آن چشم بر اشارت و این گوش بر ندا

ریخت‌شناسی

عبا لباسی بزرگ و پوشیده است که از سر تا پا را می‌پوشاند و دارای دو آستین یکپارچه است. این لباس به گونه‌ای طراحی شده که دست‌ها از مچ به بیرون آن هدایت می‌شوند و قد آن از پشت تا پشت پا می‌رسد، در‌حالی‌که لبه جلویی آن نباید روی زمین کشیده شود.

چادر زنانه نیز که نوعی عبا محسوب می‌شود، معمولاً به رنگ مشکی است. زنان از عبا برای پوشش سر و حفظ حجاب استفاده می‌کنند، در‌حالی‌که مردان معمولاً آن را روی دوش می‌اندازند، مگر در شرایط آب و هوایی نامساعد (مانند باران، برف، سرما یا آفتاب شدید) که ممکن است آن را به سر کنند. عبا اغلب با دشداشه یا عمامه پوشیده می‌شود.

یک نوار قیطانی تزئینی و کاربردی نیز در دور تا دور عبا دوخته شده که در قسمت بالاتنه به صورت دو بند آویزان می‌شود. این بندها در هوای طوفانی برای جلوگیری از افتادن عبا از روی دوش و همچنین برای تنظیم بهترِ لباس به کار می‌روند.

عباها از جنس‌های متنوعی تهیه می‌شوند. پارچه پشم خالص شتر، اعیانی، گران و سبک است. همچنین انواع نمدی، پشمی، فاستونی، بهاری، تابستانی، پاییزی و زمستانی موجود هستند. امروزه برای هوای گرم تابستان، از پارچه‌های نازک و توری نیز برای دوخت عبا استفاده می‌شود.

عباپوشی

عبا، علاوه‌بر اینکه یک پوشش مکمل برای روحانیان است، همچنان به عنوان یک لباس رسمی عربی نیز شناخته می‌شود. رنگ‌های رایج عبا شامل سیاه، قهوه‌ای و آجری (نارنجی سیر) است، هرچند رنگ‌های سفید و شیری نیز طرفدارانی دارند.

در گذشته، به‌دلیل کمبود وسایل نقلیه و گرمایشی، از عبا برای پوشاندن سر و عمامه و بستن بندهای آن در هوای سرد استفاده می‌شد. عبا کاربردهای دیگری نیز دارد، از جمله به‌عنوان سجاده نماز، زیرانداز یا روانداز.

طلبه‌ها از ابتدای ورود به حوزه علمیه، عبا می‌پوشند تا به‌تدریج به لباس روحانیت عادت کنند. اهمیت دیگر عبا، تأکید بر حریم، حیا و پوشیدگی بیشتر است که در مقایسه با سایر لباس‌ها برجسته‌تر است.

علاوه‌بر روحانیان، برخی بازاریان، مداحان، روضه‌خوانان و نمازگزاران غیرروحانی نیز عبا می‌پوشند. پوشیدن عبا هنگام نماز مستحب شمرده می‌شود و حدیث کسا نیز به عنوان یکی از نمونه‌های تاریخی اسلامی این پوشش، مورد اشاره قرار گرفته است. به همین دلیل، اهل بیت پیامبر اکرم(ص) را آل عبا نیز می‌نامند.

جستارهای وابسته

• عمامه
• قبا
• لباده