ابنداعی
| اطلاعات شخصی | |
|---|---|
| نام | محمد بن حسن بن قاسم بن حسن علوی حسنی طالبی |
| لقب | المهدی لدین الله، القائم بحق الله |
| پدر | حسن بن قاسم بن حسن علوی |
| فرزندان | ابوالحسن علی، ابوالحسین احمد |
| دین | اسلام، تشیع زیدی |
| محل دفن | هوسم |
| حکومت | |
| سمت | امام علویان دیلم، نقابت علویان بغداد |
| سلسله | علویان دیلم |
| گستره حکمرانی | دیلم و گیلان |
| آغاز حکومت | ۳۵۳ق |
| پایان حکومت | ۳۵۹ق |
| همزمان با | معزالدوله دیلمی، عزالدوله بختیار، رکنالدوله دیلمی |
| اقدامات مهم | پذیرش نقابت علویان بغداد (۳۴۸ق)، قیام در هوسم، بیعت دیلمیان با وی بهعنوان امام، تلاش برای گسترش نفوذ علویان در طبرستان و دیلم |
| آثار برجا مانده | پاسخهای فقهی (گزارششده در منابع)، مجلس درس و فتوا در بغداد |
| پیش از | حکومت آلبویه در دیلم و نفوذ معزالدوله |
| پس از | ادامه نفوذ علویان در دیلم |
محمد بن حسن بن قاسم بن حسن علوی حسنی طالبی (۳۰۴–۳۵۹ق)، مشهور به ابنداعی و ملقب به المهدی لدین الله، از عالمان و فقیهان علوی سده چهارم قمری بود. او در دیلم زاده شد و نزد معزالدوله، از حاکمان آل بویه که آن هنگام در اهواز اقامت داشت، حضور یافت. سپس به بغداد رفت و نزد ابوالحسن کرخی و حسین بن علی بصری به فراگیری فقه پرداخت[۱] منابع تاریخی، وی را فقیهی آگاه و صاحبنظر در مسائل دینی معرفی کردهاند که در بغداد به تدریس فقه و برگزاری مجالس فتوا میپرداخت.[۲]
به گزارش منابع تاریخی، ابنداعی در بغداد علیه معزالدوله دیلمی موضع گرفت و پس از بیعت گروهی از دیلمیان با او، دستگیر و زندانی شد. پس از آزادی، در شهرهایی چون فارس، کرمان، منوجان مکران، عمان و بصره اقامت کرد و شماری از زیدیان و دیلمیان به او پیوستند.[۳] وی پس از سفر حج و بازگشت به بغداد،[۴] بار دیگر به معزالدوله نزدیک شد و در ۳۴۸ق با درخواست او، پیشوایی و مرجعیتِ علویان بغداد را پذیرفت. معزالدوله او را گرامی داشت و اقطاعی با درآمد سالانه پنج هزار درهم به او واگذار کرد.[۵] با افزایش پیروانش، در ۳۵۳ق بغداد را ترک کرد و در هوسم قیام خود را آشکار ساخت.[۶]
به گفته مورخان، ابنداعی در هوسم با لقب «المهدی لدینالله القائم بحقالله» شناخته شد و دیلمیان با او به امامت بیعت کردند. وی با پشتیبانی آنان به تشکیل سپاه و گسترش نفوذ خود پرداخت.[۷] در ۳۵۵ق، میرکا بن ابیالفضل الثائر، از علویان، بر او شورید و ابنداعی را به اسارت گرفت؛ اما حمایت دیلمیان و گروهی از حنبلیان سبب شد میرکا او را آزاد کند. ابنداعی پس از بازگشت به هوسم دوباره جایگاه پیشین خود را به دست آورد.[۸] بنابر گزارشی که ابنعنبه، از نسبشناسانِ سده نهم قمری، نقل کرده است، میرکا برای خواهر خود سم فرستاد و ابنداعی بر اثر آن جان باخت. وی در سال ۳۵۹ق در هوسم درگذشت و همانجا به خاک سپرده شد.[۹]
ابنداعی دو پسر به نامهای ابوالحسن علی و ابوالحسین احمد داشت که احمد پیش از پدر درگذشت.[۱۰]
پانویس
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۴.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۴ق، ج۱۶، ص۱۱۵؛ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۴-۸۵.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۸۴-۸۵.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۸۴-۸۵.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۵.
- ↑ مسکویه، تجارب الأمم، ۱۹۶۱م، ج۶، ص۲۰۷؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۸، ص۵۵۵؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ۱۴۱۳ق، ج۱۶، ص۱۱۶.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۶-۸۷؛ مسکویه، تجارب الأمم، ۱۹۶۱م، ج۶، ص۲۰۹و۲۱۶؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵م، ج۸، ص۵۷۴.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۶-۸۷؛ مسکویه، تجارب الأمم، ۱۹۶۱م، ج۶، ص۲۰۹و۲۱۶؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵م، ج۸، ص۵۷۴.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۷؛ همدانی، تکملة تاریخ الطبری، ۱۹۶۱م، ص۱۸۹.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۳۸۰ق، ص۸۷.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد جزری، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۹۶۵م.
- ابنعنبه، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبیطالب، نجف، مکتبة الحیدریه، ۱۳۸۰ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم،۱۴۱۳ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۰۴ق.
- مسکویه، احمد بن محمد، تجارب الأمم و تعاقب الهمم، به کوشش آمدروز، قاهره، ۱۹۶۱م.
- همدانی، محمد، تکمله تاریخ الطبری، به کوشش آلبرت یوسف کنعان، بیروت، ۱۹۶۱م.