آیه ۷ سوره ابراهیم
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | ابراهیم |
| شماره آیه | ۷ |
| جزء | ۱۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| درباره | اثرات شکر نعمت و کفر نعمت |
آیه ۷ سوره ابراهیم صریحترین آیه قرآن در بیان تأثیر شکر نعمت و یا کفران آن است.[۱] این آیه شکر نعمت را موجب تداوم نعمتها میداند[۲] و کفران نعمت را زمینهساز عذاب شدید خداوند معرفی میکند.[۳]
به باور مغنیه، افزایش نعمت به معنای فزونی نعمت در آخرت است.[۴] امام صادق(ع) شکر را به دوری از حرام و گفتن «الحمد لله رب العالمین» دانسته است.[۵] در روایت دیگری نقل شده که هر نعمتی که خدا به بندهای دهد، آن بنده با قلبش آنرا بشناسد و با زبان خود آشکارا خدا را سپاس گوید، تا سخنش تمام شود، خدا فرمان افزایش نعمت برای او میدهد.[۶]
گفته شده، مقصود از «کفر» در اینجا کفران نعمت است، نه بیدینی.[۷] کفران نعمت میتواند بهصورت عدم شکرگزاری،[۸] استفاده نادرست از نعمتها یا استفاده از آنها در راه معصیت تحقق یابد.[۹] نتیجه کفر نعمت، کاهش یا از دست دادن نعمتهاست[۱۰] که پس از مرگ این سزای کفر شدیدتر خواهد بود.[۱۱]
﴿وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ ٧﴾ [ابراهیم:7] ﴿و آنگاه که پروردگارتان اعلام کرد که اگر واقعاً سپاسگزاری کنید [نعمت] شما را افزون خواهم کرد و اگر ناسپاسی نمایید قطعاً عذاب من سخت خواهد بود ٧﴾
ملاصدرا تفاوت تعبیر «لَأَزِیدَنَّکُمْ» به جای «لَاعَذِّبَنَّکُمْ» را به شیوه کریمانه خداوند نسبت داده و اینکه خداوند در خطابهای خود از تعبیرات نیکو و خوشایند استفاده میکند.[۱۲] همچنین گفته شده است که استفاده از کنایه بهجای تهدید مستقیم، نشان از این ادب در سخن خداوند است.[۱۳] سید علی خامنهای ضمن تعریف سنت الهی به قانون، این آیه را در بردارنده دو سنت از سنتهای الهی برشمرده است. وی بر این باور است که اگر شکر نعمت شد نتیجهاش «لَاَزیدَنَّکُم» است و اگر کفران نعمت شد و از نعمت استفاده نشد یا بد استفاده شد و از آن سوء استفاده شد «اِنَّ عَذابی لَشَدِید»؛ بر آن مترتّب خواهد.[۱۴]
در مورد خطاب آیه دو احتمال داده شده است: اولین احتمال اینکه خطاب آیه به همه مردم بوده باشد.[۱۵] براساس احتمال دوم، آیه به مانند آیات قبل، دنباله کلام موسی(ع) به بنیاسرائیل باشد[۱۶] که کلام خداوند را به آنها یادآوری میکند.[۱۷] به اعتقاد مفسران، اگر آیه، کلام موسی(ع) باشد نیز نشان از یک قاعده کلی و سنت الهی دارد[۱۸] که به عنوان اصلی سازنده برای انسانها در قرآن آمده است.[۱۹]
مفسران برای شکر مراحل مختلفی ذکر کردهاند: ابتدا تفکر و آگاهی به بخشنده نعمت،[۲۰] سپس شکر زبانی مانند گفتن «الحمد لله»،[۲۱] و در نهایت شکر عملی که استفاده از نعمتها در مسیر طاعت خداوند است.[۲۲]
از امام علی(ع) نقل شده که وقتی آغاز نعمتها به شما رسید، با ناسپاسی دنباله آن را قطع نکنید.[۲۳] شعری منسوب به مولوی وجود دارد که برداشتی از آیه ۷ سوره ابراهیم است:
این بیت شعر به شهرت بسیاری رسیده و امروزه به عنوان ضرب المثل استفاده میشود.[۲۵]
سئوال کردند از معنی لئن شکرتم لازیدنکم گفت: هرکه شکر نعمت حق تعالی کند نعمتش زیادت شود و هرکه شکر منعم کند محبتش و معرفتش افزون گرداند.[۲۶]
پانویس
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۶، ص۲۶۳.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۴، ص۴۲۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۵.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۴، ص۴۲۷.
- ↑ کلینی، الکافی ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۹۵.
- ↑ کلینی، الکافی ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۹۵.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۸، ص۳۲۲.
- ↑ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۲۶۸.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۵، ص۲۸۰.
- ↑ صادقی تهرانی، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، ۱۴۱۹ق، ص۲۵۶.
- ↑ صادقی تهرانی، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، ۱۴۱۹ق، ص۲۵۶.
- ↑ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ۱۳۶۶ش، ج۱، ص۱۴۴.
- ↑ آلوسی، تفسیر روح المعانی، ج۷، ص۱۸۱.
- ↑ «بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه»، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=50545 دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای
- ↑ طیب، أطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۷، ص۳۶۳.
- ↑ حسینی همدانی، انوار درخشان، ۱۴۰۴ق، ج۹، ص۲۶۱.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۵، ص۲۷۹.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۵، ص۲۷۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۸.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۶، ص۲۶۳.
- ↑ فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۸۳.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغة، ۱۴۱۴ق، ص۴۷۰، حکمت ۱۴.
- ↑ «شکر نعمت نعمتت افزون کند از کیست؟»، سایت موجباز
- ↑ «شکر نعمت نعمتت افزون کند»، تحول فردی.
- ↑ عطار، «تذکرة الأولیاء، ذکر ابوالقاسم نصر آبادی رحمه الله»، سایت گنجور
منابع
- آلوسی، شهاب الدین، تفسیر روح المعانی، بی تا، بی جا، بی نا.
- امیر شاهی، «دیوان اشعار، غزلیات، شمارهٔ ۱۰۹»، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۰ آبان ۱۴۰۲ش.
- حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، بیروت، دار العلوم، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
- حسینی همدانی، سید محمد حسین، انوار درخشان، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران، کتابفروشی لطفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- سنایی، «دیوان اشعار، قصاید، قصیدهٔ شمارهٔ ۲»، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۰ آبان ۱۴۰۲ش.
- سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق: صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- «شکر نعمت نعمتت افزون کند از کیست؟»، سایت موجباز، تاریخ بازدید: ۱۰ آبان ۱۴۰۲ش.
- «شکر نعمت نعمتت افزون کند»، تحول فردی، تاریخ بازدید: ۱۰ آبان ۱۴۰۲ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- صادقی تهرانی، محمد، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- عطار، «تذکرة الأولیاء، ذکر ابوالقاسم نصر آبادی رحمة الله»، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۰ آبان ۱۴۰۲ش.
- فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- قرشی، سید علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، چاپ سوم، ۱۳۷۷ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، نشر بیدار، قم، چاپ دوم، ۱۳۶۶ش.
- نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، تهران، انتشارات اسلامیة، چاپ اول، ۱۳۹۸ق.
- https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?sid=14&npt=7&aya=7 دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای