صحیفه امام (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
صحیفه امام
صحیفه امام.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: امام خمینی
زبان: فارسی
ناشر: مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی
مجموعه: ۲۳ جلد

صحیفه امام که نام کامل آن، «صحیفه امام، مجموعه آثار امام خمینی» است، مجموعه‌ای ۲۳ جلدی، مشتمل بر بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌های امام خمینی است. این مجموعه از نخستین نامه موجود امام که در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی نوشته شده آغاز می‌شود و به آخرین نامه که در تاریخ ۲۸ اردیبهشت ۱۳۶۸، حدود دو هفته قبل از درگذشتشان، نوشته‌اند تمام می شود. این مجموعه، کامل‌ترین اثری است که در این موضوع، تدوین و منتشر شده است. صحیفه امام توسط مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی در سال ۱۳۷۸ منتشر شده است. صحیفه به زبان عربی و انگلیسی ترجمه شده است. با انتشار صحیفه امام، مجموعه صحیفه نور تجدید چاپ نشد.

محتوا

صحیفه شامل اجازه نامه های شرعی، تگراف ها و نامه های سیاسی و اجتماعی، مصاحبه ها و گفتگوها، احکام و فرامین، پیام ها و سخنرانی ها است.

مقدمه

كتاب با ديباچه‌اى به قلم آیت الله خامنه ای و مقدمه ناشر آغاز شده است.[۱] كتاب در ۲۳ جلد تنظيم شده است. در جلد ۲۲ كتاب، فهرست اعلام (اشخاص، سازمان‌ها، كتاب‌ها، روزنامه‌ها و مكان‌ها)، نمايه‌هاى موضوعى و واژه‌ها، فهرست آيات، روايات و اصلاحيه‌هاى كتاب ذكر شده است. جلد ۲۳، شامل نامه‌ها، پيام‌ها، سخنرانى‌ها و اسناد جديدى است كه در چاپ‌هاى قبل در صحيفه امام درج نشده است. برخى توضيحات در پاورقى‌هاى كتاب ذكر شده است.[۲] این مجموعه در سال ۱۳۷۸ منتشر شده است.[۳]

اجازه نامه‌های شرعی

اجازات امام خمینی به افراد مختلف در امور شرعیه و حسبیه چه به صورت عام و یا‎ ‎در پاسخ به استجازه‌های خاص و موردی بخشی دیگر از آثار مندرج در «صحیفه امام»‎ ‎است در پایان جلد اول صحیفۀ امام فهرستی از اجازه نامه‌های صادره از سوی‎ ‎امام خمینی در دوران اقامت در نجف اشرف درج شده است، نسخۀ اصل این فهرست‎ ‎ توسط امام و با خط خودشان نوشته شده است.[۴]

تلگرافها و نامه‌های سیاسی و اجتماعی

تلگرافها و نامه‌های امام خمینی که به اشخاص مختلف از عالمان دین، شخصیتهای‎ ‎سیاسی فرهنگی و نمایندگان شرعی، دولتمردان داخلی و خارجی گرفته تا احزاب و‎ ‎جمعیتهای مختلف و مردم عادی نوشته شده‌اند و دربردارندۀ مضامین متنوع می‌باشند،‎ ‎بخشی دیگر از مندرجات «صحیفه امام» را به خود اختصاص داده‌اند.[۵]

مصاحبه‌ها و گفتگوها

این بخش شامل گفتگوهای امام با ‎جراید و خبرگزاریها است اوج این مصاحبه‌ها در ایام اقامت او در پاریس است و بدین ترتیب مصاحبه‌های متعدد‎ ‎خبرگزاریهای بزرگ جهان و شبکه‌های رادیو و تلویزیونی کشورهای مختلف و‎ ‎روزنامه‌ها و نشریات ایرانی و خارجی با امام خمینی و پاسخهای امام، بخشی دیگر از مجموعه آثار سیاسی و اجتماعی امام است که عیناً در اثر صحیفه آورده شده است.[۶]

احکام و فرامین

امام خمینی در دوره رهبری جمهوری اسلامی ایران احکام و فرامین متعددی در‎ ‎مسائل گوناگون برجای مانده است که عیناً در این مجموعه منتشر شده‌اند. فرمان تشکیل شورای انقلاب، دولت موقت و احکام انتصاب اعضای آن، تنفیذ قانون‎ ‎اساسی، تنفیذ احکام رؤسای جمهوری اسلامی، احکام مربوط به تشکیل نهادهای‎ ‎مختلف انقلاب، احکام عزل و نصب مسئولین قوۀ قضائیه و فرماندهان نظامی و انتظامی‎ ‎و نمایندگان رهبری در نهادها و ارگانها، فرامین نظامی که امام خمینی به عنوان فرمانده‎ ‎کل قوا صادر کرده‌اند و رهنمودها و فرامین حکومتی او که در پاسخ به درخواستهای‎ ‎مسئولین نظام و از موضع رهبری انقلاب در مسائل مختلف صادر شده‌اند، عناوین‎ ‎احکامی می‌باشند که در صحیفۀ امام منتشر شده‌اند. ملاحظۀ این بخش از آثار امام‎ ‎خمینی بویژه با توجه به سیر تاریخی صدور احکام، همراه با پیامها و سخنرانیهای ایشان،‎ ‎شمائی از نوع رهبری دینی و متعهدانه، کارشناسانه، قاطع و مقتدر و در عین حال متواضعانه و‎ ‎مردمی ایشان را ارائه می‌نماید.[۷]

پیامها

از آثار مکتوب امام خمینی که در صحیفۀ امام گردآوری شده و در سیر‎ ‎تاریخی خود منتشر گردیده‌اند، پیامهای مختلف دینی و سیاسی امام خمینی است.‎ ‎صدور و انتشار این پیامها در حقیقت اصلی‌ترین محور ارتباط بی‌واسطۀ امام خمینی با‎ ‎مردم و پیروان ایشان است.

سخنرانی ها

این بخش شامل سخنرانیهای امام خمینی در جمع قشرهای مختلف مردم است که در دیدارهای مختلف ایراد شده است.[۸]

آثاری که در صحیفه درج نشده اند

موارد زیر از آثار امام خمینی با توجه به دلایلی که در زیر اشاره می شود در صحیفۀ‎ ‎امام درج نگردیده‌اند:

  • کتابها و تألیفات امام خمینی، که عناوین آنها در مباحث مختلف علوم اسلامی به‎ ‎دهها عنوان می‌رسد، به صورت جداگانه از سوی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام انتشار‎ ‎یافته‌اند، بنابراین صحیفۀ امام شامل رساله‌های علمی و تألیفات امام نمی‌شود.[۹]
  • اشعار و سروده‌های امام خمینی نیز در صحیفۀ امام نیامده‌اند. آنچه از اشعار امام‎ ‎خمینی که در اختیار مؤسسه بوده است قبلاً در کتابی با نام «دیوان اشعار امام خمینی»‎ ‎منتشر شده‌اند.[۱۰]
  • در لابلای دستخط‌های امام خمینی، یادداشت های متفرقه‌ای اعم از یک یا چند‎ ‎کلمه و جمله به چشم می‌خورد که در هیچیک از قالبها و عناوین تعیین شده برای انتشار‎ ‎آثار عمومی ایشان (عناوینی همچون: نامه، تلگراف، حکم، بیانات و سخنرانی،‎ ‎مصاحبه، اجازه نامه و...) نمی‌گنجد. برخی از این یادداشت‌ها شامل نکات و اشاراتی‎ ‎هستند که امام خمینی جهت یادآوری نکته‌ای برای استفاده در پیام و سخنرانی خویش‎ ‎یادداشت کرده‌اند و برخی نیز حاوی نکاتی است که هنگام مطالعه گزارشها و روزنامه ها‎ و کتابها، و شنیدن اخبار رسانه‌های داخلی و خارجی توجه او را جلب کرده و برای‎ ‎بررسی موضوع و یادآوری آن جهت پیگیریهای بعدی به صورت اشاره مرقوم داشته‌اند.‎ ‎برخی از یادداشت ها نیز مربوط به برنامه روزانه، زمان دیدارها و از این قبیل می‌باشند.‎[۱۱]
  • پیشنویس بعضی از احکام و پیامها و همچنین تغییرات عبارتی و نکات اصلاحی در مورد‎ ‎برخی از پیامها، از جمله یادداشتهای متفرقه‌ای است که با توجه به انتشار متن نهایی و‎ ‎کامل اینگونه آثار، از درج این موارد و سایر یادداشتهای متفرقه‌ای که استفادۀ خاصی در‎ ‎انتشار عمومی آنها متصور نمی‌باشد، خودداری شده است.[۱۲]
  • به جز مواردی از پاسخ به استفتائات در مسائل مهم سیاسی و اجتماعی، دیگر‎ ‎پاسخهای امام خمینی به استفتائاتی که از سوی مقلدین امام در مسائل شرعی و احکام‎ ‎فقهی صادر شده‌اند، که حجم فراوانی را تشکیل می‌دهند در صحیفۀ امام درج نشده‌اند.[۱۳]
نرم افزار صحیفه امام خمینی
  • مقلدین امام خمینی، وجوهات شرعی خویش را در طول دوران‎ ‎مرجعیت امام در قم، ترکیه، نجف، پاریس و پس از بازگشت امام به ایران در قم و تهران‎ ‎مستقیماً و یا توسط نمایندگان شرعی امام، تحویل داده و رسید دریافت کرده‌اند. تعداد‎ ‎اینگونه رسیدها که با مهر و امضای امام صادر شده‌اند بسیار زیاد است و فایدۀ عمومی‎ ‎چندانی بر انتشار آنها (در کتاب آثار سیاسی و اجتماعی امام) مترتب نیست.[۱۴]
  • مکاتبات، مذاکرات و اسناد محرمانۀ جلسات سران سه قوه،‎ ‎فرماندهان نظامی و مدیران ارشد نظام با امام خمینی در امور مربوط به جبهه‌های جنگ‎ ‎و مسائل مهم امنیت ملی، نامه‌ها و اسناد محرمانه که محرمانه بودن آنها طبق قوانین ‎ ‎همچنان باقی است، در زمرۀ آثار قابل انتشار در صحیفۀ امام قرار نمی‌گیرند.[۱۵]
  • آن بخش از بیانات و مواضع امام خمینی که صرفاً‎ ‎به صورت نقل قول افراد و در خاطره گویی ها آمده‌اند و مستند دیگری از دستخط و یا‎ ‎نوار ندارند در مجموعۀ صحیفۀ امام نمی‌گنجند. موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،‎ ‎در برنامه‌ای اقدام به گردآوری و اخذ اینگونه خاطرات و انتشار آنها بصورت جداگانه کرده است.[۱۶]

ترجمه

صحیفه امام خمینی شامل مجموعه ۲۲ جلدی صحیفۀ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها) به همراه دیگر آثار او به زبان عربی و انگلیسی ترجمه شده است و در قالب نرم افزار عرضه شده است. همچنین این مجموعه در بر روی سایت موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قابل مشاهده است.

آثار قبل از صحیفه

در میان کتابهای انتشار یافته از آثار عمومی امام خمینی (قبل از تشکیل مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام) چند اثر برجستگی یافته‌اند که عبارت‌اند از:

  • کتاب «آوای انقلاب»، شامل گزیده هایی از نامه‌ها و اعلامیه‌ها و سخنرانی‌های امام خمینی است که در سال ۱۳۵۵ به کوشش اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا و امریکا و کانادا منتشر شده است.[۱۷]
  • جلد اول کتاب «بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی» که چاپ اول در سال ۱۳۵۶ منتشر شده است به لحاظ ارائه اسناد مبارزاتی و سخنرانی‌ها و گفت‌وگوها و پیام‌های امام خمینی از آغاز تا اواسط سال ۱۳۴۵ همراه با تحلیل وقایع نهضت امام، حائز اهمیت است. جلد دوم و سوم این کتاب نیز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی‌ منتشر شده است که تحلیل وقایع نهضت امام خمینی را تا آستانۀ پیروزی انقلاب اسلامی پیگیری نموده است.[۱۸]
  • کتاب «مجموعه ای از مکتوبات، سخنرانی‌ها، پیام‌ها و فتاوای امام خمینی»، (از نیمۀ دوم ۱۳۴۱ تا هجرت به پاریس). بخشی از مطالب این کتاب قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در خارج کشور با عنوان «خمینی و جنبش» انتشار یافته است.[۱۹]
  • کتاب «طلیعۀ انقلاب اسلامی»، شامل مجموعه مصاحبه های امام خمینی تا سال ۱۳۵۸. این کتاب با همت و نظارت سید احمد خمینی و همکاری جمعی از دانشگاهیان تنظیم گردیده و در سال ۱۳۶۳ توسط مرکز نشر دانشگاهی به چاپ رسیده است.[۲۰]
  • مجموعۀ ۲۲ جلدی به نام «در جستجوی راه امام از کلام امام». این اثر نخستین مجموعۀ موضوعی جامعی است که رهنمودهای امام خمینی را از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۱ در قالب ۲۲ دفتر و به صورت موضوعی ارائه نموده است.[۲۱]
  • کتاب «پیام‌ها، سخنرانی‌ها و اعلامیه های امام خمینی». مؤسسۀ تحقیقاتی و انتشاراتی نور، آثار امام خمینی را در این کتاب از آغاز تا سال ۱۳۶۲ در ۷ جلد منتشر ساخته است.[۲۲]
  • دورۀ ۲۲ جلدی صحیفۀ نور.[۲۳]

صحیفه نور

صحیفه نور در یک مرکز فرهنگی در وزارت ارشاد و در ۲۲ جلد انتشار یافت. اگر چه آنها در زمان انتشار از منابع اصلی آثار امام خمینی بود اما این مجموعه اکنون دیگر چاپ نمی‌شود و همان نسخه‌هایی قدیمی است که وجود دارد این مجموعه برخی کاستی‌ها و اشکالاتی داشت که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

  • بخش قابل توجهی از آثار امام خمینی به علت دسترسی نداشتن گرد آورندگان، در صحیفۀ نور نیامده است.
  • درموارد متعددی به لحاظ در اختیار نداشتن اصل دست‌خط پیام‌ها و نامه‌ها و نوار سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها از متن‌های منتشر شده در روزنامه‌ها استفاده شده است که با توجه به اشکالات متعدد متون روزنامه‌ای، مغایرت‌ها در صحیفه نور نیز منعکس شده‌اند.
  • در ذکر تاریخ برخی از آثار امام در صحیفه نور، اشتباهاتی رخ داده است که منشأ آن نقل‌های متعدد و گاهی مغایر روزنامه‌ها بوده است.
  • از آنجا که دورۀ صحیفه نور به تدریج منتشر شده است، فهرست نمایه‌ها به صورت جداگانه و در پایان هر جلد آمده است که برای دسترسی به موضوع مورد نظر می‌بایست به یکایک مجلدات ۲۲ گانه مراجعه نمود. با انتشار کتاب «مفتاح صحیفه نور» از سوی موسسه‌ تنظیم و نشر آثار امام خمینی در سال ۱۳۷۲، اشکال مزبور مرتفع گردید.

به منظور ارائۀ دورۀ کاملی از تمامی آثار امام خمینی و با توجه به کمبودها و اشکالات عمده‌ای که در صحیفۀ نور وجود داشت، موسسه‌ تنظیم و نشر آثار امام خمینی اقدام به انتشار صحیفۀ امام در سال ۱۳۷۸ نمود.[۲۴]

پانویس

  1. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۱۰.
  2. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۶.
  3. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، بخش شناسنامه کتاب.
  4. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۲۲.
  5. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۲۳.
  6. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۱.
  7. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۲۴.
  8. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۲۸.
  9. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۷.
  10. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۷.
  11. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۷.
  12. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۸.
  13. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۸.
  14. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۸.
  15. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۹.
  16. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۹.
  17. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  18. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  19. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  20. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  21. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  22. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  23. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۴.
  24. صحیفه امام،ج۱، ۱۳۷۹، ص۳۵.

منابع

  • صحیفه امام، ج۱، ۱۳۷۹، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره.