مؤمن آل فرعون

مؤمن آل فرعون، لقب مردی از فرعونیان و خزانه دار فرعون، که ایمانش به خداوند را پنهان می‌کرد. جهت حفظ جان حضرت موسی(ع) و هدایت مردم،‌ایمان خود را ابراز می‌کند و به جرم ایمان توسط فرعون کشته می‌شود.آیات ۲۸ تا ۴۵ سوره غافر مربوط به داستان مومن آل فرعون است.

زندگی نامه

نام او حزقیل یا حزبیل و یا خربیل بوده است. در بعضی متون او را پیامبر دانسته اند اما نباید او را با حزقیل نبی که یکی از انبیای بنی اسرائیل بعد از حضرت موسی(ع) بود اشتباه گرفت. حزقیل پسر عمو و خزانه دار فرعون بوده است که در مدت عمر طولانی خودایمانش را از فرعون پنهان می کرد. در زمانی که فرعون بواسطه سعایت گروهی به او شک کرده بود، حزقیل تقیه می‌کند و با توریه ایمان خود را پنهان می‌کند و جانش را حفظ می کند. در زمان دعوت علنی حضرت موسی(ع) و ایمان آوردن ساحران به موسی(ع)، مومن آل فرعون هم ایمان خود را آشکار می کند و مانند ساحران توسط فرعون کشته می شود. بر اثر صلیب، دستان و انگشتانش خشک و فلج شده بود و با همان حال به قومش اشاره می کرد و می گفت: مرا اطاعت کنید تا شما را به راه رشد و کمال هدایت کنم.

• همسر و فرزندان

همسر وی معروف به صیانة الماشطة آرایشگر دختر فرعون بوده است که فرعون او و فرزندانش را به جرم ايمان به خدا در آتش می سوزاند. روزی مشغول آرایش کردن دختر فرعون بود که نام خداوند را به زبان می آورد. دختر فرعون به پدرش می گوید که صیانة مومن به خداوند است و تو را خدا نمی داند. فرعون فرزندان او را جلوی چشمانش می سوزاند اما صیانه حاضر به برگشتن از ایمان خود نمی شود؛ فرعون او را هم در تنور مس سوزاند.

مقام وی و فرزندانش در روایات اینچنین آمده است :

• پیامبر اکرم(ص) در معراج بوی خوشی استشمام می‌کند که جبرئیل عرض می‌‌کند این رائحه از خاکستر صیانه و فرزندان وی می‌باشد.
• صیانه یکی از زنانی است که در زمان ظهور امام زمان(عج) رجعت می کند و به مداوای مجروحان می پردازد.
• ابن عباس آخرین فرزند این خانواده را از چهار کودکی می داند که در گهواره سخن گفته اند. هنگامی که فرعون قصد سوزاندن آخرین فرزند صیانه را داشت، خطاب به مادرش می گوید: مادر! صبر کن که تو بر حق هستی.

مؤمن آل فرعون در سوره غافر

وَقَالَ رَ‌جُلٌ مُّؤْمِنٌ مِّنْ آلِ فِرْ‌عَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَ‌جُلًا أَن يَقُولَ رَ‌بِّيَ اللَّـهُ وَقَدْ جَاءَكُم بِالْبَيِّنَاتِ مِن رَّ‌بِّكُمْ

---

و مردى مؤمن از خاندان فرعون كه ايمان خود را نهان مى‌داشت، گفت: «آيا مردى را مى‌كشيد كه مى‌گويد: پروردگار من خداست؟ و مسلماً براى شما از جانب پروردگارتان دلايل آشكارى آورده

---

سوره غافر، آیه ۲۸

آیات ۲۸ تا ۴۵ سوره غافر به توصیف مومن آل فرعون می پردازد. نکاتی که از کتب تفسیری ذیل این آیات استفاده می شود به قرار زیر است.

• اولین وصفی که قرآن کریم برای مومن آل فرعون بکار برده است کتمان ایمان است. ذیل این آیه روایتی پیرامون لزوم حفظ تقیه وارد شده است که امام صادق(ع) فرموده اند:‌ تقیه سپر خداوند است همانطور که اگر مومن آل فرعون ایمان خود را آشکار می کرد کشته می‌شد.
• بعد از آنکه فرعون قصد کشتن موسی(ع) را داشت، مومن آل فرعون تلاش می‌کند او را نجات دهد و سخن خود با فرعونیان را در پنج موضوع زیر مطرح کرد.

1. سخنان محتاطانه با قوم خود که لزومی به کشتن موسی(ع) نیست که اگر دروغ می‌گوید به زودی رسوا می‌شود و اگر راست می‌گوید نباید او را بکشیم.
2. یادآوری سرنوشت اقوام پیشین که گرفتار عذاب الهی شدند.
3. یادآوری نبوت حضرت یوسف(ع) و اینکه بعد از یوسف(ع) برای فرار از مسئولیت به خود می‌گفتید که بعد از او دیگر پیامبری نمی‌آید و اینگونه در اسراف و گمراهی غوطه‌ور شدید. همین سخنان باعث شد حداقل تصمیم فرعون بر کشتن موسی(ع) به تاخیر بیافتد و فرعون تصمیم می گیرد ساختمان بلندی بسازد و از آن بالا برود تا از خدای موسی اطلاعی پیدا کند.
4. تذکر به گذرا بودن دنیا و یادآوری بهشت که پاداش مومنین و افرادی است که عمل صالح دارند که در این پاداش های اخروی، تفاوتی بین زن و مرد نیست.
5. مومن آل فرعون در نهایت ایمان خود را آشکارا مطرح می‌کند و می گوید شما مرا به کفر دعوت می‌کنید و من شما را به ایمان به خداوند عزیز غفار دعوت می‌کنم. وَأُفَوِّضُ أَمْرِ‌ي إِلَى اللَّـهِ ۚ إِنَّ اللَّـهَ بَصِيرٌ‌ بِالْعِبَادِ ترجمه: و كارم را به خدا مى‌سپارم؛ خداست كه به [حال‌] بندگان [خود] بيناست. بعد از این سخنان بود که توسط فرعون به صلیب کشیده می‌شود.

• از امام صادق(ع) وارد شده است که هنگام ترس از دشمن آیه وَأُفَوِّضُ أَمْرِ‌ي إِلَى اللَّـهِ ۚ إِنَّ اللَّـهَ بَصِيرٌ‌ بِالْعِبَادِ را بخوانید. نتیجه این تفویض در آیه بعد اینگونه آمده است که خداوند مومن آل فرعون را از مکر فرعونیان حفظ کرد. علامه طباطبایی مستند به روایات معتقد است که نتیجه آن تفویض و توکل حفظ ایمان مومن آل فرعون بود و نه حفظ جانش. عده‌ای بر اساس روایات اهل سنت معتقدند که خداوند جان او را حفظ کرد. امام صادق(ع)می‌فرماید مومن آل فرعون را قطعه قطعه کردند و خداوند او را از لغزش در ایمان حفظ کرد.

مقام مومن آل فرعون در روایات

• در منابع شیعه و اهل سنت از پیامبر اکرم نقل می کنند که فرمودند صدیقون سه نفر هستند: حبیب نجار مومن آل یاسین، حزقیل مومن آل فرعون و علی بن ابی طالب که حضرت علی(ع) از آن دو نفر افضل است.
• در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که مومن آل فرعون از هفده نفری است که زمان ظهور امام زمان(عج) رجعت خواهد کرد.
• زهیر بن قین در کربلا برای قومش سخن می‌گفت و نصیحت می‌کرد. امام حسین(ع) او را تشبیه به مومن آل فرعون کرد که مانند او بر قوم خود خیرخواهی می‌کند و برای ابلاغ حق همه تلاش خود را صرف کرده است.

پانویس

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود

منابع

• قرآن کریم.
• ثعلبی، قصص الانبیاء، بیروت، ۱۴۱۴ق.
• حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۵ق.
• شیخ صدوق، امالی، تهران، کتابچی، 1376ش.
• طب‍اطب‍ایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، ت‍رج‍م‍هٔ سید م‍ح‍م‍دب‍اق‍ر م‍وس‍وی ه‍م‍دان‍ی، دفتر انتشارات اسلامی، قم: ۱۳۸۲.
• طبرسی،‌فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۷۹ ق.
• طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، دارالذخائر المطبوعات، قم،۱۳۸۳ق-۱۹۶۳م.
• قمی، تفسیر قمی،‌دارالکتاب،‌۱۳۶۳ش.
• قمی، شیخ عباس، نفس المهموم، منشورات ذوی القربی، ۱۳۷۹ش.
• علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، مترجم موسوی همدانی،‌دفتر انتشارات اسلامی،‌قم.
• علامه مجلسی محمد باقر، بحار الانوار، دارالکتب اسلامیة، تهران، ۱۳۶۲ ش.
• عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، تهران، المکتبة العلمیة الاسلامیة.
• مجلسی، محمدباقر، حیاة القلوب، قم، سرور، ۱۳۸۴ ش.
• محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعه در ترجمه بانوان دانشمند شیعه، دارالکتب الاسلامیه، طهران.
• مکارم شیرازی ناصر باهمکاری جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۸ش.