روز رحبه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

روز رُحْبَه روزی است که حضرت علی(ع) در رحبه کوفه از کسانی که در واقعه غدیر حضور داشتند، خواست تا درباره حدیث غدیر شهادت دهند. تعدادی از صحابه پیامبر(ص) و یاران امام علی(ع) که تعداد آنان را از دوازده تا سی نفر برشمرده‌اند برخاستند و گواهی دادند که حدیث غدیر را از پیامبر اسلام(ص) شنیده‌اند. ماجرای رحبه به «مناشده رحبه» نیز مشهور است. بسیاری از عالمان شیعه و اهل سنت این ماجرا را در کتب خویش ذکر کرده‌اند. علامه امینی پس از نقل ماجرای روز رحبه در کتاب الغدیر آن را متواتر می‌شمارد.

نام‌گذاری به مُناشَدَه

به ماجرای روز رحبه، «مناشده رحبه» نیز گفته شده است. مناشده به معنای سوگنددادن به خداوند است.[۱] دلیل این نام‌گذاری این است که حضرت علی(ع) در ابتدای سخن خویش، با لفظ «انشد الله؛ قسم می‌دهم به خدا» از حاضران خواست که به حدیث غدیر شهادت دهند.

«انشد الله من بقی ممن لقی رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله و سمع مقاله فی یوم غدیر خم الا قام فشهد بما سمع!»[۲]

مکان ماجرای رحبه

هرچند رحبه می‌تواند مصادیق گوناگونی داشته باشد،[۳] به نظر می‌رسد در اینجا مقصود، جایی در وسط صحن (حیاط) مسجد کوفه است که امام علی(ع) معمولاً برای قضاوت یا موعظه‌کردن در آنجا می‌نشسته است؛ چندان که گفته‌اند در زمان زیاد بن ابیه محدثان از ترس، به جای نام امام(ع)، «صاحب الرحبة» می‌گفتند.[۴]
چنانکه مطرزی (متوفای ۶۱۰ق) می‌گوید، «رحبه کوفه،» سکویی وسط مسجد کوفه بوده است که امام علی(ع) در آنجا می‌نشسته و موعظه می‌کرده است و وقتی گفته می‌شود حضرت، غنائم خوارج را در «رحبه» ریخت، مقصود همین جاست.[۵]

زمان ماجرا

ماجرای رحبه در سال ۳۵ قمری یعنی در آغاز خلافت امام(ع) رخ داده است. چون در روایت یعلی بن مرة آمده است که: چون امیرالمؤمنین(ع) به کوفه وارد شد این احتجاج را نمود.[۶]

ماجرای رحبه

علامه امینی نقل می‌کند:

«در سال ۳۵ هجری در اثر معارضه و منازعه که در امر خلافت با امیرالمومنین(ع) وقوع یافت، برخی از مردم نسبت به آنچه که آن حضرت از رسول خدا(ص) درباره مقدم بودن ایشان در امامت و خلافت بر دیگران روایت و نقل کرده بود، آن حضرت را متهم ساختند و احادیث نقل شده از رسول خدا در این موضوع را با تردید و انکار تلقی کردند. چون این قضیه به ان حضرت رسید، در میدان وسیع کوفه حضور یافت و در میان گروه بسیاری که در آنجا گرد آمده بودند به منظور دفاع از حق و رد بر آنها که در امر خلافت با آن جناب منازعه می‌کردند، با آن گروه استدلال و مناشده فرمود.»[۷]

پس از سخنان حضرت علی(ع) برخی از صحابه برخاسته و شهادت دادند که حدیث غدیر را از پیامبر(ص) شنیده‌اند. البته در برخی منابع نقل شده است که افرادی مانند زید بن ارقم از شهادت‌دادن امتناع کردند و حضرت آنان را نفرین نمود.[۸]

تعداد شهادت‌دهندگان

در کتب شیعه و سنی، تعداد افرادی که در روز رحبه، شهادت به شنیدن حدیث غدیر دادند، متفاوت نقل شده است. تعداد آنان را حداقل دوازده و حداکثر سی نفر دانسته‌اند. علامه امینی از کتب معتبر اهل سنت، تعداد آنان را که شهادت دادند، بیست و چهار نفر می‌داند؛[۹] اما برخی دیگر مانند احمد حنبل تصریح کرده‌اند که تعداد گواهان در آن روز سی نفر بوده است.[۱۰]

مشهورترین شهادت‌دهندگان:
ابو عمره انصاری، ابوالهیثم بن التیهان، ابو ایوب انصاری، خزیمة بن ثابت انصاری (ذو الشهادتین)، سهل بن حنیف، ابو سعید خدری، سهل بن سعد انصاری، عبد الله بن ثابت انصاری (خادم رسول خدا)، عبید بن عازب انصاری، عدی بن حاتم، ناجیة بن عمرو خزاعی، نعمان بن عجلان انصاری و...[۱۱]

راویان

علامه امینی تعداد راویانِ مناشده رحبه -که برای طبقات بعدی نقل کرده‌اند- را هجده نفر ذکر کرده که چهار نفر آنان از صحابه، و چهارده نفر از تابعین هستند.[۱۲] اسامی این افراد در ذیل می‌آید:

  • صحابه:
  1. حبة بن جوین عرنی
  2. زید بن ارقم
  3. عامر بن واثلة
  4. یعلی بن مرة بن وهب ثقفی
  • تابعین:
  1. ابو سلیمان مؤذن
  2. اصبغ بن نباته
  3. زاذان بن عمر
  4. زر بن حبیش
  5. زیاد بن ابی زیاد
  6. زید بن یثیع همدانی
  7. سعید بن ابی حدان
  8. سعید بن وهب همدانی
  9. ابو عمارة عبد خیر بن یزید همدانی
  10. عبد الرحمن بن ابی لیلی
  11. عمرو ذی مرة
  12. عمیرة بن سعد همدانی
  13. هانی بن هانی همدانی
  14. حارثة بن نصر[۱۳]

پانویس

  1. دهخدا، لغت نامه، ذیل «مناشده»
  2. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۴۰۴ق، ج۴، ص۷۴.
  3. حسینی تهرانی، امام‌شناسی، ۱۴۲۷ق، ج۹، ص۴۱.
  4. مدنی، الطراز الأول، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۶۱.
  5. مطرزی، المغرب، ج‌۱، ص۳۲۴.
  6. حسینی تهرانی، امام‌شناسی، ۱۴۲۷ق، ج۹، ص۴۱.
  7. امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۱۴.
  8. حلبی، سیره حلبیه‌، ۱۳۵۳ق، ج‌۳، ص‌۳۰۸.
  9. علامه امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۴۱-۴۲.
  10. حسینی تهرانی، امام‌شناسی، ۱۴۲۷ق، ج۹، ص۴۶.
  11. امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۴۱-۴۲.
  12. امینی، الغدیر، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۱۴.
  13. حسینی تهرانی، امام‌شناسی، ۱۴۲۷ق، ج۹، ص۴۷-۴۸.

منابع

  • ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، قم، نشر مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه: جلال‌الدین فارسی، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۶۸ش.
  • حسینی تهرانی، سیدمحمد حسین، امام‌شناسی، مشهد، نشر علامه طباطبایی، ۱۴۲۷ق.
  • حلبی شافعی، علی بن‌ برهان‌ الدین‌، مصر، سیره حلبیه‌، ۱۳۵۳ق.
  • مدنی، علی خان بن احمد، الطراز الأول، مشهد، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث، ۱۳۸۴ش.
  • مطرزی، ناصر بن عبدالسید، المغرب، محقق و مصحح: محمود فاخوری و عبدالحمید مختار، حلب، مکتبه اسامه بن زید، ۱۹۷۹م.