عبدالهادی فضلی

عبدالهادی فضلی، یکی از شخصیت‌های تأثیرگذار در منطقه شرقی عربستان است. او دارای تحصیلات جامع در علوم حوزوی و دانشگاهی و دارای شخصیت بارز در هر دو عرصه علمی بود.

تولد

علامه عبدالهادی فضلی فرزند میرزا محسن در سیزدهم آذر 1314هـ.ش و شب دهم ماه مبارک رمضان سال 1354 هـ.ق در روستای «صبخة العرب» واقع در نزدیکی شهر بصره در عراق دیده به جهان گشود. خانواده علامه فضلی پیش از این در منطقه احساء عربستان زندگی می‌کردند.

تحصیلات حوزوی

وی از پس از اتمام یادگیری قرآن کریم در بصره راهی مدرسه ابتدایی شد و همزمان به تحصیل علوم حوزوی پرداخت. او علوم صرف، نحو، منطق و بلاغت را از پدرش و شیخ جاسم بن محمد جمیل البصیر البصری فراگرفت.

علامه فضلی در سن چهارده سالگی، در سال 1325هـ.ش/ 1365هـ. ق برای تکمیل علوم دینی به نجف مهاجرت کرد و دروس مقدمات و سطح را نزد شیخ علی زین الدین و شیخ علی شبّر و شیخ محمد علی خمایسی آموخت.

اساتید دروس خارج

• سید محسن حکیم

• سید ابوالقاسم خوئی

• شهید سید محمدباقر صدر

• شیخ محمدطاهر آل راضی

• شیخ محمدرضا مظفر

• سید محمد تقی حکیم.

اجازه روایت از آقا بزرگ تهرانی

شیخ عبدالهادی فضلی از کودکی دارای هوش و فراست فوق العاده ای بود و در مدت کوتاهی به دروس حوزه و دانشگاه تسلط یافت.

وی در بیست سالگی موفق به کسب اجازه روایت از آقا بزرگ تهرانی در تاریخ 1334هـ.ش / 1374هـ.ق شد. در بخشی از این اجازه نامه آمده است: «شیخ فاضل و توانا، در سنین جوانی به درجه‌ای از کمال علمی رسیده که جز با تلاش مجدّانه بزرگان میسر نیست... از من اجازه نقل روایت گرفت و از آنجایی که وی را دارای صلاحیت دانستم به او اجازه دادم ...»

تأیید شهید صدر

شهید صدر، فضیلت علمی علامه فضلی را تأیید کرده و وی را از مفاخر حوزه علمیه نجف برشمرده است و در نامه ای خطاب به علامه فضلی، وقتی برای تکمیل دروس دانشگاه به قاهره رفته است، می نویسد: « اوضاع حوزه علمیه به گونه ای است که به امثال شما نیاز دارد تا سرشان را بالا بگیرند ... به هر حال چه به حوزه علمیه نزدیک باشید چه دور، شما از امیدها و مفاخر حوزه به شمار می آیید...».

تحصیل علوم دانشگاهی

مرحوم فضلی دروس دانشگاهی را با شرکت در دانشکده فقه نجف اشرف آغاز کرد و مدرک کارشناسی خود در زبان عربی و علوم اسلامی را در سال 1341هـ.ش/1382هـ.ق و مدرک کارشناسی ارشد ادبیات عربی را از دانشگاه بغداد در سال 1350هـ.ش/1391هـ.ق دریافت کرد. وی همزمان به تدریس در دانشکده فقه پرداخت و عضو هیأت علمی آنجا بود. در همان سال به عربستان سعودی سفر کرد و به تدریس صرف و نحو در دانشگاه «ملک عبدالعزیز» شهر جدّه پرداخت و دو سال بعد به دانشکده دارالعلوم دانشگاه قاهره رفت و در سال 1355هـ.ش/1396 هـ.ق فارغ التحصیل شد و موفق به دریافت مدرک دکترا در زبان عربی، صرف و نحو و عروض شد.

آثار و تألیفات

مجموعه آثار علامه فضلی در قالب مقالات پژوهشی و تألیفات به 80 اثر می رسد که برخی چاپ شده و برخی دست نویس است:

• القراءات القرآنية، تاريخٌ وتعريف
• قراءة ابن كثير وأثرها في الدراسات النحوية
• أصول الحديث
• أصول علم الرجال
• الإسلام مبدأً
• التربية الدينية، دراسة منهجية لأصول العقيدة الإسلامية
• خلاصة علم الكلام
• خلاصة المنطق
• تذكرة المنطق
• أهل البيت، دراسة معجمية دينية في المصطلح
• المبدأ الأول في الفكر اليوناني قبل سقراط
• مذهب الإمامية، بحث في النشأة وأصول العقيدة والتشريع
• تاريخ التشريع الإسلامي
• دروس في فقه الإمامية
• مبادئ علم الفقه
• مبادئ أصول الفقه
• الوسيط في قواعد فهم النصوص الشرعية
• دروس في أصول فقه الإمامية
• التقليد والاجتهاد، دراسة فقهية لظاهرتي التقليد والاجتهاد الشرعيين
• الغناء، دراسة فقهية لظاهرة الغناء… الحقيقة والحكم
• أسماء الأفعال والأصوات: دراسة ونقد
• أعراف النحو في الشعر العربي
• الأمثال في نهج البلاغة
• التذكرة في اللغة العربية وآدابها
• تلخيص البلاغة
• تلخيص العروض
• دراسات في الإعراب
• دراسات في الفعل
• الدرس اللغوي في النجف الأشرف
• علم البلاغة العربية، نشأته وتطوره
• الشيخ محمد أمين زين الدين ودوره في إنماء الحركة الأدبية في النجف الأشرف
• فهرست الكتب النحوية المطبوعة
• في علم العروض نقد واقتراح
• قضايا وآراء في العقيدة واللغة والأدب
• اللامات، دراسة نحوية شاملة في ضوء القراءات القرآنية
• مختصر الصرف
• مختصر النحو
• مراكز الدراسات النحوية
• نحو أدب إسلامي
• واقعة كربلاء وأثرها في الشعر العربي
• أصول البحث
• أصول تحقيق التراث
• ثورة الحسين (عليه السلام) في ظلال نصوصها ووثائقها
• حضارتنا في ميدان الصراع
• الدولة الإسلامية
• في انتظار الإمام
• الكيان السياسي الإسلامي من خلال نصوص المالية العامّة
• مشكلة الفقر
• ولاية المرأة في الإسلام، قراءة في ضوء الفقه الإسلامي
• دليل النجف الأشرف
• المسؤولية الخلقية في فكر الدكتور محمد إقبال
• هكذا عرفتُهم… شخصيات علمية وأدبية راحلة من القرن الخامس حتى القرن الخامس عشر
• غدير خم، دراسة تاريخية وتحقيق ميداني
• حديث الشهر، مقالات في الفكر السياسي الإسلامي
• وله في الشعر ديوانان مخطوطان: باقة شعر و شيء من الشعر.

عیادت آیت الله خامنه‌ای از ایشان

این عالم برجسته در یکی از سفرهای خود به ایران، به دلیل کسالت به بیمارستان منتقل شد و آیت الله سید علی خامنه ای رهبر انقلاب اسلامی ایران به عیادت ایشان رفتند.

آیت الله خامنه ای در این دیدار دست راست علامه فضلی را در دست می‎گیرند و خطاب به حاضرین می‎فرمایند: «این دست خیلی (به اسلام) خدمت کرده است».

ایشان عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت (ع) بود و به عنوان یکی از دو چهره ماندگار حوزوی در عرصه بین‎الملل در سال 1390 تجلیل قرار گرفت.

درگذشت

علامه عبدالهادی فضلی سرانجام در روز 18 فروردین 1392هـ.ش/27 جمادی الأولی 1434هـ.ش در سن هفتاد و شش سالگی بعد از تحمل سالها بیماری دار فانی را وداع گفت و در سیهات در منطقه شرقی عربستان تشییع و به خاک سپرده شد.

منابع

• سید هاشم الشخص، اعلام هجر.
• دکتر امینی، محمدهادی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال ألف.
• عواد، کورکیس، معجم المؤلفین العراقیین.
• امین، سید محسن، مستدرکات أعیان الشیعه.
• الشمری، ابوبکر عبدالله محمد، الفهرست المفید فی تراجم اعلام الخلیج.
• أحمد بن سعید بن سلم، موسوعه الأدباء والکتاب السعوچیین خلال ستین عام.
• معجم الکتاب والمؤلفین بالسعودیه، اصدار الدائره للاعلام المحدود بالریاض.
• دليل الكاتب السعودي إصدار الجمعية السعودية للثقافة والفنون بالرياض.
• حمد العقيل، عبدالکریم، من مشاهير الجزيرة العربية من عام 700 إلى عام 1419ق.
• منتدى الفجر الأدبي - العدد الثاني تصدر في الجش (القطيف).
• مجلة الكلمة (الصادرة عن منتدى الكلمة للدراسات والأبحاث التابع لشركة الكلمة للإعلام والنشر المحدودة ـ نيو صوفيا ـ قبرص) العدد 55 السنة الرابعة عشرة ربيع 2007م/ 1428ق.
• دليل أعضاء هيئة التدريس السعوديين بجامعات المملكة إصدار جامعة الملك عبد العزيز.