منطقه بدر: تفاوت میان نسخهها
imported>Mgolpayegani |
imported>Ahmadian |
||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
[[پرونده:شهر بدر.jpeg|بندانگشتی|300px|شهر بدر]] | [[پرونده:شهر بدر.jpeg|بندانگشتی|300px|شهر بدر]] | ||
بدر هماكنون، شهری است كوچك، در 153 كيلومتری جنوب غربى [[مدینه منوره|مدينه]] و 343 | بدر هماكنون، شهری است كوچك، در 153 كيلومتری جنوب غربى [[مدینه منوره|مدينه]] و 343 كيلومتری شمال [[مکه|مكه]] كه قبايلى از [[حجاز]] در آن اقامت دارند و جمعيت آن به بيش از 15 هزار نفر مىرسد.<ref>يمانى، محمدعبده، بدرالكبري، ص25، 33-35، 39-45.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
نسخهٔ ۱۴ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۵۰
بَدْر، ناحيهای در حجاز است که نخستين نبرد مهم ميان مسلمانان و مشركان مكّه در ماه رمضان سال دوم هجری به نام غزوه بدر در آن رخ داد.
موقعیت جغرافیایی
منطقه بدر، واحهاي بر سر راه مدينه به مكه بوده كه به سبب داشتن چاههاي آب شهرتى درخور موقعيت خود داشته است. ناحيه بدر به سبب برخورداری از منابع آب و سرسبزی، نزهتگاه اعراب به شمار مىآمد و همچنين گونهای بازار بوده است كه اعراب به طور موسمى براي داد و ستد كالا در آنجا گرد مىآمدند.[۱]
این منطقه در 130 کیلومتری جنوبغربی مدینه، به فاصله یک شب راه از بندرِ الجار، در دشتی به طول نه و عرض هفت کیلومتر (یا طول هشت و عرض چهار کیلومتر) در بخش سفلای وادی صفراء (منابع جدید آن را جزو وادی فَرْعه میدانند) به ارتفاع 187 متر از سطح دریا واقع است.
جز قسمت جنوبغربی بدر که نرم و سست است و اکنون به صورت نخلستانی سرسبز درآمده دیگر قسمتهای آن ریگزار است و اطراف آن را تپههای پرشیب و تَلماسه محصور کرده است. دو دهانه این دشت (شمال غربی و جنوب شرقی) به نسبت نزدیکی و دوری به مدینه، به اقتباس از قرآن،[۲] «العُدوَة الدّنیا» و «العُدوة القُصوی» نام دارند.[۳] میان این دو دهانه، در جنوب غربی دشت، کوهی بلند به نام «جبل اسفل» وجود دارد که از آنجا میتوان دریا را بخوبی دید.
بدر در محلّ پیوستن راه مدینه به راه کاروانرو مکّه به شام قرار داشته و به سبب وجود آب، استراحتگاه کاروانها بوده است. پیش از اسلام، هر سال از اول تا هشتم ذیقعده، در آنجا بازاری بر پا میشده که در آن در عین حال برنامههای تفریحی و مراسم عبادی (در برابر بتها) اجرا میشده است.[۴]
در آغاز اسلام، قبیله بنو ضَمره در این نقطه میزیستند. بنو غفار یکی از طایفههای آن قبیله بودند. بکری، ج 1، ص231. و ابوذر غِفاری که در سالهای نخستین بعثت مأمور ارشاد آنان شد از این طایفه بوده است.
علت نامگذاری
دربارة منشأ نامگذاری این محل در منابع اختلاف است. بنابر یک نظر، بدر نام شخصی است که چاههای این محل به او منسوب بوده اند. نَسَب و طایفه این شخص نیز به چند صورت گزارش شده است.[۵] نظر دیگر این است که بدر نام شخص نیست و چاههای بدر، بی آنکه ملک فرد معینی باشد، تأمین کنندةه آب بنوغِفار بوده است.[۶]
در برخی از منابع جدید غربی و عربی آن را «بدرحُنین» گفتهاند.[۷] کاربرد این نام به داتی نسبت داده شده است، در حالی که جغرافی ویسان قدیم آن را فقط با عنوان بدر ذکر کردهاند. دلیل و زمانِ این تغییرنام روشن نیست؛ شاید برای تفکیک این بدر و بدرِ دیگری واقع در نزدیکی نجران باشد.
اهمیت و جایگاه تاریخی آن
وقوع غزوه بدر کبری و به خاکسپاری شهدای آن غزوه در این دشت، وضع ویژهای بدان بخشید و آنجا را به زیارتگاه تبدیل کرد.[۸] دواتی در بازدیدِ خود از این محل سردابهای مشاهده کرده که مدفن شهدای نخستین غزوه حضرت محمد (ص) بوده است. به مرور زمان، بدر روستا و سپس شهر کوچکی شد که ساکنان آن را در 1349 ش از 2000 تا 10000 تن گزارش کردهاند.[۹]
یکی از دو مسجد موجود در این روستا غَمامه یا عَریش نام دارد و محلّ اقامه نماز جمعه است. این مسجد در جای سایهبان (عریش) حضرت محمد (ص) در غزوه بدر ساخته شده است و وضع سایهبان را، که بر تلّی مشرف بر میدان نبرد قرار داشته و اکنون باغهای میوه مانع دیده شدن آن است، نشان میدهد. در این مسجد سه کتیبه مشاهده شده (1318 ش)، یکی شکسته در کنار محراب و دیگری بالای محراب به خط طغرا و سومی بالای منبر با اغلاط املایی و به تاریخ 21 ربیع الاول 906.[۱۰] شریف عبدالمطلّب، والی حجاز در دوران عثمانیها، قلعهای در این محل ساخته بوده که اینک ویران شده است و از حصار گِلی آن نیز اثری نیست.
سرزمین بدر در سالهای اخیر
بدر هماكنون، شهری است كوچك، در 153 كيلومتری جنوب غربى مدينه و 343 كيلومتری شمال مكه كه قبايلى از حجاز در آن اقامت دارند و جمعيت آن به بيش از 15 هزار نفر مىرسد.[۱۱]
پانویس
- ↑ واقدی، محمد بن عمر، المغازی، ج1، ص44.
- ↑ انفال، آیه 42.
- ↑ بکری، ج 1، ص 231ـ232.
- ↑ جوادعلی، ج7، ص 371، 376ـ377.
- ↑ جوادعلی، ج7، ص323، 355، 376؛ ابن حزم ، ص11ـ12.
- ↑ یاقوت حموی، ج 1، ص 524؛ بکری، ج 1، ص231.
- ↑ فرهنگ جغرافیایی عربستان، ذیل «بدر».
- ↑ ابن بطوطه، ج1، ص132.
- ↑ فرهنگ جغرافیایی عربستان، ذیل «بدر».
- ↑ مشاهدات محمد حمیداللّه رجوع کنید به د. اردو، ذیل «بدر».
- ↑ يمانى، محمدعبده، بدرالكبري، ص25، 33-35، 39-45.
منابع
- ابن بطوطه، سفرنامه ابن بطوطه، ترجمه محمدعلی موحّد، تهران، 1361ش.
- اردو دائرة معارفِ اسلامیّه، ج4، لاهور، 1389/1969، ذیل «بدر» (از محمد حمیدالله)
- ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره.
- بکری، عبداللّه بن عبدالعزیز، معجم ما استعجم من اسماءالبلاد والمواضع، چاپ مصطفی سقّا، بیروت، 1403/1983.
- جواد علی، المفصّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت 1976-1978.
- حموی، معجم البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ 1866-1873، چاپ افست تهران، 1965.
- واقدی، محمدبن عمر، کتاب المغازی، چاپ مارسدن جونس، لندن، 1966.