محمد بن حسین خثعمى اشنانى: تفاوت میان نسخهها
جز Roohish صفحهٔ محمدبن حسین خَثعمى اُشنانى را به محمدبن حسین خثعمى اشنانى منتقل کرد |
|
(بدون تفاوت)
| |
نسخهٔ ۶ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۳۵
ابوجعفر محمدبن حسین خَثعمى اُشنانی محدّث كوفى قرن سوم و چهارم هجری است. وی از محدّثان بسیارى در کوفه حدیث شنید و روایت كرد و افرادی از خثعمی حدیث نقل کرده اند. از خثعمى تنها كتاب القضایا شناخته شده است. وی در هفت صفر 315 درگذشت.
نسب و ولادت
وى در سال 221 در كوفه در قبیله مشهور خثعم متولد شد. خطیب بغدادی[۱] نسبت اُشنانی او را به سبب ولاء مى داند، اما سمعانی[۲] آن را اشاره به خرید و فروش گیاهى به همین نام دانسته است.
اساتید
خثعمى در كوفه از محدّثان بسیارى حدیث شنید و روایت كرد، از جمله:
- عَبّادبن یعقوب رواجنی (متوفى 250) عالم و محدّث نامور زیدى؛
- عَبّادبن احمد عَرزَمی؛
- ابوکریب محمدبن علاء همدانی؛
- فضالةبن فضل تمیمی؛
- اسماعیل بن اسحاق راشدى.[۳]
ناقلان روایات خثعمی
افرادی از خثعمی حدیث نقل کرده اند مثل:
- محمدبن عمر، مشهور به ابن جعابی؛
- محمدبن محمدبن سلیمان باغندی، محدّث شیعى؛
- ابومُفضَّل محمدبن عبداللّه شیبانی، عالم زیدى؛
- ابوالفرج اصفهانی.[۴]
از دیگر راویان خثعمى، مظفربن جعفربن حسن، مؤلف الرسالة الموضحة، است كه در كتابش روایاتى به نقل از خثعمى در باب اختصاص دادن برخى القاب مانند «امیرالمؤمنین»، به علی(ع) توسط پیامبر(ص) آورده است.
از عالمان شیعی
- خثعمى با عالمان شیعى كوفه مناسبات نزدیكى داشت و نام وى در طریق روایت برخى از آثار آنها آمده است.[۵] بنابه نقل شیخ طوسی،[۶] هارون بن موسی تَلَّعُکبَری در سال 315 و پس از آن، از خثعمى سماع كرده و اجازه روایت آثارى را كه او در روایت خود داشته، اخذ كرده است.
- وجود نام خثعمى در طریق حدیث منزلت، روایت نزول آیه تطهیر در شأن اهل بیت(ع) و آیه نجوا درباره علی(ع)، روایت حدیث مشهور گفتگوى على(ع) با کمیل درباره اصناف مردم و برخى روایات دیگر از گرایشهاى شیعى وى نشان دارد.[۷]
تمایلات زیدی
همچنین شواهدى چون وجود نام خثعمى در طریقِ روایتِ تحریرى از اصلِ ابوالجارود زیادبن منذر به روایت محمدبن بكر ارحبی و كتاب یحیی بن سالم فرّاء كوفی و برخى احادیث دیگر حاكى از تمایلات زیدى اوست.[۸]
اثر علمی
از خثعمى تنها كتاب القضایا شناخته شده است. این كتاب یكى از منابع قاضی نعمان مغربی (متوفى 363) در تألیف الایضاح بوده است.[۹] همه روایاتى كه قاضى نعمان از القضایا نقل كرده، درباره نماز و مسائل مربوط بدان است. براساس اسناد برخى روایات،[۱۰] خثعمى در تدوین كتاب خود از كتاب قضایا امیرالمؤمنین تألیف ابوعبداللّه محمدبن قیس بَجَلى (متوفى 151) كه در محافل امامیه كوفه مشهور و متداول بود،[۱۱] بهره برده است. وجود نام خثعمى در طریق روایت كتاب بجلى[۱۲] شاهدى دیگر بر این مدعاست. ابن شهرآشوب[۱۳] نیز به القضایاى خثعمى اشاره كرده است.به گزارش خطیب بغدادى،[۱۴] خثعمى به بغداد سفر و در آنجا كتابش را املا كرده است. اما بغدادى به نام این كتاب اشاره نمى كند.
توثیق خثعمی
در توثیق خثعمى اختلافی وجود ندارد؛ على بن عمر دارقطنی،[۱۵] خطیب بغدادى[۱۶] و سمعانی[۱۷] او را ثقه، امین، صدوق و حجت دانسته اند و ذهبی[۱۸] از او با عنوان امام، حجت و محدّث كوفه یاد مى كند.
درگذشت
خثعمى در پنجشنبه، هفت صفر 315 درگذشت. [۱۹]
پانویس
- ↑ خطیب بغدادی،ج 3، ص 23
- ↑ سمعانی،ج 1، ص170
- ↑ ر.ک:خطیب بغدادى، ج3، ص22؛ سمعانى، ج 1، ص170؛ ابن طاووس، ص132،367
- ↑ ابوالفرج اصفهانى، ص 5، 32، 86؛ دلائل الامامة، ص135؛ طوسى، 1414، ص447 ، 451،484، 492؛ خطیب بغدادى، ج3، ص22
- ↑ ر.ک:نجاشى، ص 78، 113، 445؛ طوسى، الفهرست، ص 66، 176
- ↑ طوسی،رجال الطوسى، ص 442؛ طوسی، الفهرست، ص 176
- ↑ ر.ک:ابن بابویه، ج 2، ص 548ـ 553؛ خزاز رازى، ص 221ـ222؛ علوى، ص 64ـ65؛ خطیب بغدادى، ج 14، ص 252؛ حسكانى، ج 2، ص 39، 79، 167، 227، 324؛ ابن عساكر، ج 42، ص 129ـ130، 383ـ 384، ج 50، ص 252ـ253، ج 70، ص 20ـ21
- ↑ ر.ک:نجاشى، ص 444؛ ابن عساكر، ج 19، ص 458، ج 33، ص210ـ211
- ↑ ر.ک:قاضى نعمان، ص 21، 32، 114
- ↑ ر.ک:قاضى نعمان، ص 42، 90، 95، 120، 122
- ↑ ر.ک:نجاشى، ص 323؛ طوسى، الفهرست، ص 206
- ↑ ر.ک:طوسى، الفهرست، ص 176
- ↑ ابن شهرآشوب،ص 25
- ↑ خطیب بغدادى،ج 3، ص 22
- ↑ دارقطنی، سؤالات الحاكم النیسابورى، ص 152؛ دارقطنی، سؤالات حمزةبن یوسف السهمى، ص 80
- ↑ خطیب بغدادی،ج 3، ص 23
- ↑ سمعانى،ج 1، ص 170
- ↑ ذهبی،ج 14، ص 529
- ↑ ذهبی،ج 14، ص 529،خطیب بغدادی،ج 3، ص 23
منابع
- ابن بابویه، كتاب الخصال، چاپ على اكبر غفارى، قم 1362ش.
- ابن شهر آشوب، معالم العلماء، نجف 1380/1961.
- ابن طاووس، الیقین باختصاص مولانا على (علیهالسلام) بامرة المومنین، چاپ انصارى، قم 1413.
- ابن عساكر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ على شیرى، بیروت 1415ـ1421/ 1995ـ2001؛
- على بن حسین ابوالفرج اصفهانى، مقاتل الطالبیین، چاپ كاظم مظفر، نجف 1385/1965، چاپ افست قم 1405.
- عبیداللّه بن عبداللّه حسكانى، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، چاپ محمدباقر محمودى، تهران 1411/1990.
- على بن محمد خزاز رازى، كفایة الاثر فى النص على الائمة الاثنى عشر، چاپ عبداللطیف حسینى كوهكمرى خوئى، قم 1401.
- خطیب بغدادى؛
- على بن عمر دارقطنى، سؤالات الحاكم النیسابورى للدارقطنى فى الجرح و التعدیل، چاپ موفقبن عبداللّه، ریاض 1404الف.
- على بن عمر دارقطنى، سؤالات حمزةبن یوسف السهمى للدارقطنى و غیره من المشایخ من الجرح والتعدیل، چاپ موفق بن عبداللّه، ریاض 1404ب.
- دلائل الامامة،منسوب به محمدبن جریر طبرى آملى، قم: مؤسسةالبعثة، 1413؛
- ذهبى؛
- سمعانى؛
- محمدبن حسن طوسى، الامالى، قم 1414.
- محمدبن حسن طوسى، رجال الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415.
- محمدبن حسن طوسى، الفهرست، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1417.
- محمدبن على علوى، الفوائد المنتقاة و الغرائب الحسان عن الشیوخ الكوفیین، انتخبها محمدبن على صورى، چاپ عمر عبدالسلام تدمرى، بیروت 1407/1987.
- نعمان بن محمد قاضى نعمان، الایضاح، چاپ محمدكاظم رحمتى، بیروت 1428/2007.
- احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
منبع انگلیسی
- Etan Kohlberg, A medieval Muslim scholar at work: Ibn Tawus and his library, Leiden 1992.
پیوند به بیرون
این مقاله با تلخیص از دانشنامه جهان اسلام اخذ شده است.