فرار از خمس
فرار از خمس به بخشش یا انتقال مال با هدف نپرداختن خمس گفته می‌شود.[۱] به باور برخی فقیهان، اگر این انتقال صوری باشد و مالک پس از پایان سال خمسی مال را بازپس گیرد، خمس آن همچنان واجب است؛ زیرا در واقع ملکیت به‌طور جدی منتقل نشده و مال در حکم دارایی پیشین باقی می‌ماند.[۲]
فقیهان در مورد حالتی که انتقال مال واقعی باشد اما با قصد فرار از خمس انجام شود، اختلاف نظر دارند. گروهی، از جمله صاحب جواهر و شیخ انصاری، صرف داشتن قصد فرار را برای سقوط خمس کافی ندانسته و پرداخت آن را لازم می‌دانند.[۳] همچنین به فتوای امام خمینی هبه به همسر یا فرزند با انگیزه فرار از خمس، موجب سقوط خمس نمی‌شود.[۴] در مقابل، برخی فقیهان مانند سید محمدرضا گلپایگانی و محمدتقی بهجت، در صورتی که بخشش یا انتقال در حد شأن عرفی گیرنده باشد، پرداخت خمس را لازم نمی‌دانند.[۵] سید ابوالقاسم خویی نیز معیار را عرفی بودن و عدم ملامت شخص از سوی عرف در چنین تصرفاتی دانسته است.[۶] به‌فتوای محمدتقی بهجت، تغییر سال خمسی و یا خرید لوازم منزل برای فرار از خمس جایز است.[۷]
در فقه، درباره قصد فرار از زکات نیز دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.[۸] به گفته محمدحسن نجفی، بیشتر فقیهانِ پس از شیخ طوسی در مواردی مانند تبدیل سکه به شمش، معتقد به عدم وجوب زکات در این فرض بوده‌اند.[۹] در مقابل، سید مرتضی، فقیهان پیش از دوره شیخ طوسی را قائل به لزوم پرداخت زکات در این فرض دانسته است.[۱۰]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهبهانی، «درس خارج فقه محمدعلی بهبهانی»، سایت مدرسه فقاهت.
- ↑ بهبهانی، «درس خارج فقه محمدعلی بهبهانی»، سایت مدرسه فقاهت؛ سیستانی، «استفاده از مال یا بخشش آن به جهت فرار از خمس»، سایت رسمی دفتر آیت الله سیستانی.
- ↑ نجفی، مجمع الرسائل، ۱۴۲۵ق، ص۵۲۸؛ شیخ انصاری، حاشیه بر صراط النجاة، ۱۴۱۵ق، ص۲۰۴.
- ↑ خمینی، استفتاءات، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۴۰۵.
- ↑ بهجت، استفتائات، ۱۴۲۸ق، ج۳، ص۱۲۴؛ گلپایگانی، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۵۰.
- ↑ خویی، حاشیه بر صراط النجاة، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۹۰.
- ↑ بهجت، استفتائات، ۱۴۲۸ق، ج۳، ص۱۲۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۱۸۴-۱۸۵.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۱۸۴-۱۸۵.
- ↑ سید مرتضی، الانتصار، ۱۴۱۵ق، ص۲۱۹.
منابع
- بهبهانی، محمدعلی، «درس خارج فقه»، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج:۲۸آبان۱۴۰۲، تاریخ بازدید:۱۶خرداد۱۴۰۳.
- بهجت، محمدتقی، استفتاءات، قم، دفتر حضرت آیة الله بهجت، چاپ اول، ۱۴۲۸ق.
- خمینی، سید روح‌الله، استفتاءات، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۲۲ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، حاشیه بر صراط النجاة، قم، مكتب نشر المنتخب، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- سیستانی، سید علی، «استفاده از مال یا بخشش آن به جهت فرار از خمس»، سایت رسمی دفتر آیت الله سیستانی، تاریخ بازدید:۱۶خرداد۱۴۰۳.
- شیخ انصاری، مرتضی، حاشیه بر صراط النجاة، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- سید مرتضی، علی بن حسین، الانتصار فی الانفرادات الامامیة، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل، قم، دار القرآن الکریم، دوم، ۱۴۰۹ق.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، دارالاحیاء لتراث العربی، بیروت، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
- نجفی، محمدحسن، مجمع الرسائل، مشهد، مؤسسه صاحب الزمان علیه‌السلام، ۱۴۱۵ق.