آیه ۴۹ سوره زمر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره زمر |
| شماره آیه | ۴۹ |
| جزء | ۲۴ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | تضرع انسان حین احتیاج و ناسپاسی و کفران وی، هنگام بهرهمندی از نعمات. |
| آیات مرتبط | آیه ۷۸ سوره قصص، آیه ۸ سوره زمر، آیه ۱۲ سوره یونس، آیه ۳۳ سوره روم، آیه ۵۱ سوره فصلت، آیه ۵۴ سوره نحل، آیه ۲۲ سوره یونس، آیه ۳۲ سوره لقمان، |
آیه ۴۹ سوره زمر به حالت زاری انسان در هنگام نیاز و ناسپاسی او در هنگام برطرف شدن مشکلات و برخورداری از نعمتها اشاره دارد.[۱] به گفته مفسران، این آیه به این موضوع اشاره دارد که انسانها در سختیها به خدا رو میآورند، اما وقتی از نعمتها بهرهمند میشوند، آنها را به خود نسبت داده و خدا را فراموش میکنند؛ درحالیکه این نعمتها آزمونی از جانب خداست.[۲]
از نظر علامه طباطبایی، واژه «مِنَّا» نشاندهنده قطعی بودن نعمت بودن آنچه به انسان داده شده است. همچنین، استفاده از «أُوتِیتُهُ» به صورت مجهول، نشان میدهد که فرد عمداً میخواهد رابطه نعمت با نعمتدهنده (خدا) را قطع کند. این دو تعبیر از جمله نکات لطیف قرآن به شمار میآید.[۳]
﴿فَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ٤٩﴾ [زمر:49]
﴿و چون انسان را آسیبی رسد ما را فرا میخواند سپس چون نعمتی از جانب خود به او عطا کنیم میگوید تنها آن را به دانش خود یافتهام نه چنان استبلکه آن آزمایشی است ولی بیشترشان نمیدانند ٤٩﴾
در مورد مخاطب آیه ۴۹ سوره زمر، مفسران نظرات مختلفی دارند. برخی معتقدند که مخاطب آیه همه انسانها هستند و این ناسپاسی ویژگیای است که در طبیعت بشر وجود دارد.[۴] در تفسیر بیان السعاده، استفاده از واژه «انسان» به جای ضمیر، به این نکته اشاره دارد که ناسپاسی در فطرت انسان نهفته است.[۵] اما ناصر مکارم شیرازی، منظور و مخاطب این آیه را تنها افراد بیایمان و ظالم دانسته است نه مطلق انسانها.[۶]
مفسران برای عبارت «علَیٰ عِلْمٍ» در آیه ۴۹ سوره زمر معانی مختلفی ذکر کردهاند: برخی آن را به علم خداوند نسبت دادهاند، به این معنا که خداوند براساس علم خود، خیری در انسان دیده[۷] و از او راضی بوده که نعمت را به او عطا کرده است.[۸] برخی دیگر آن را به علم انسان تفسیر کردهاند، به این معنا که انسان فکر میکند نعمت را با زیرکی خود بدست آورده است.[۹] ناصر مکارم شیرازی با استفاده از آیه ۷۸ سوره قصص، منظور از علم در این آیه را علم انسان دانسته نه علم خدا.[۱۰] درحالیکه علامه طباطبایی آن را با علم خداوند ناسازگار میداند.[۱۱]
پانویس
- ↑ قرائتی، تفسیرنور، ۱۳۸۳ش، ج۸، ص۱۸۳.
- ↑ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۳.
- ↑ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۳–۲۷۴.
- ↑ نگاه کنید به علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۳–۲۷۴؛ مغنیه، التفسیر الکاشف، بی تا، ج۶، ص۴۲۲؛ سلطان علی شاه، بیان السعاده فی مقامات العباده، ۱۴۰۸ق، ج۴، ص۱۱.
- ↑ سلطان علی شاه، بیان السعاده فی مقامات العباده، ۱۴۰۸ق، ج۴، ص۱۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۴۹۲.
- ↑ نگاه کنید به علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۴؛ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۴۶۰.
- ↑ نگاه کنید به علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۴؛ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۴۶۰.
- ↑ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۴؛ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۴۶۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۴۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۴۹۲.
- ↑ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۲۷۴.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۷۸ش.
- سلطان علی شاه، سلطان محمدبن حیدر، بیان السعاده فی مقامات العباده، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۸ق.
- طباطبایی سید محمد حسین، المیزان، چاپ پنجم، قم، مکتبه الانشر الاسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، قم، حوزه علمیه قم، ۱۳۷۷ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه، بی تا.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چ ۱۱، ۱۳۸۳ش.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتب الاسلامی، بی تا.
- مکارم شیرازی ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چ۱، ۱۳۷۴ش.