قبا

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
قبا.jpg

قَبا از لباس‌های روحانیان شیعه. این لباس روی پیراهن و شلوار پوشیده می‌شود و روی آن عبا انداخته می‌شود. قبا تا پیش‌ از تغییر اجباری لباس در دوران پهلوی، لباس عمومی مردم ایران بوده است.

پیشینه

قبا واژه‌ای عربی و لباسی است که بر روی پیراهن می‌پوشند. نوشته‌اند جد اعلای سادات طباطبایی به جهت اینکه در کودکی نمی‌توانسته کلمه قبا را درست تلفظ کند و به آن طبا می‌گفته به «طباطبا» مشهور شده است.[۱] همچنین واژه قبا در برخی از آثار کهن فارسی مانند شاهنامه به کار رفته است.[نیازمند منبع]

همچنین تا پیش از تغییر اجباری لباس در دوره پهلوی، قبا لباس عمومی مردم ایران بود و زن و مرد، قبا می‌پوشیده‌اند.

ریخت‌شناسی

قبا تن‌پوشی بلند است که از گُرده تا روی پا را می‌پوشاند. یک طرف آن نیز روی طرف دیگر در جلو می‌افتد و با یک تکمه بند‌دار در زیر و یک تکمه مخفی در رو بسته می‌شود. آستین‌های بلندی دارد که از زیر بغل مقداری، باز می‌شود تا هوا به داخل لباس رفت و آمد داشته باشد.

قبا، جیب‌های بزرگی دارد و حکمت آن این است که دامنه‌ آن را بشود هنگام طهارت و وضو، جمع کرد و داخل جیب نهاد.[نیازمند منبع] قبا از دو طرف راست و چپ پایین، چاک دارد که هم بتوان به راحتی گام برداشت و هم آن را تا کرد.

یقه قبا به علت این که یک طرف آن روی یک طرف دیگر می‌افتد به صورت عدد هفت است. پارچه قبایی، نازک (بهاری)، معمولی (پاییزی) و ضخیم (زمستانی) می‌تواند انتخاب شود.

امروزه در شهرهایی که حوزه علمیه پرجمعیتی دارند مانند قم، نجف، مشهد و اصفهان، خیاطان ویژه‌ای لباس روحانیت می‌دوزند که مهم‌ترین آن قبا است.[۲]

در ادبیات و شعر فارسی

قبا در ادبیات فارسی به کار رفته است. همچنین از قبا در ضرب‌المثل‌ها نیز استفاده شده و «پیرهن کردن قبا»‌ کنایه از دریدن پیراهن از روی خشم یا مصیبت بوده، چون قبا جلو باز است:

خیاط روزگار ببالای هیچکس پیراهنی ندوخت که آنرا قبا نکرد[نیازمند منبع]
صد پیرهن قباکنم از خرمی اگر بینم که دست من چو کمر بر میان اوست. [نیازمند منبع]
پیراهنی که آید ازو بوی یوسفم ترسم برادران غیورش قبا کنند [نیازمند منبع]


پانویس

  1. دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه طباطبا.
  2. ن.ک: مکی، تاریخ بیست‌ساله ایران، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۷۱.

منابع

  • مکی، حسین، تاریخ بیست ساله ایران،تهران، نشر ناشر، ۱۳۶۲ش.
  • ویژه‌نامه ردای بهشتی، مرکز خدمات حوزه علمیه قم، ۱۳۹۵ش، مقاله «تاریخچه لباس روحانیت»