ابن متوج بحرانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ابن مُتَوّج
اطلاعات فردی
نام کامل: جمال الدین بن عبدالله بن محمد بن على بن حسن بحرانى
زادگاه: جزیره اوال بحرین
تاریخ وفات: ۸۲۰ق
محل دفن: جزیره اکل
شهر وفات: بحرین
استادان: فخر المحققین
شاگردان: احمد بن فهد احساییفخرالدین سبیعیاحمد بن محذم اوائلی
تألیفات: الناسخ و المنسوخ

جمال الدین بن عبدالله بحرانى مشهور به إبن مُتَوَّج، عالم امامى بحرین در قرن‌های هشتم و نهم قمری. وی در حله نزد فخرالمحققین شاگردی کرد. مهم‌ترین اثر او کتاب الناسخ و المنسوخ است.

زندگی نامه

در برخی منابع لقب او فخرالدین[۱] و شهاب‌الدین[۲] نیز آمده است. معتبرترین منبع اطلاعات درباره ابن متوج، نوشته‌های ماحوزی است[۳] که با گفته‌های ابن ابی جمهور در آثارش[۴] و حر عاملی[۵] تکمیل می‌شود.

از جزئیات زندگی ابن متوج اطلاع چندانی در دست نیست. او اهل اُوال، از جزایر بحرین بود و برای تحصیل به عراق رفت. وی در حله در درس فخرالمحققین (متوفی ۷۷۱ق) و دیگران حاضر می‌شد و پس از دریافت اجازه از آنان به بحرین بازگشت.[۶]

ابن متوج تا پایان عمر در بحرین به قضاوت و امور حسبیه اشتغال داشت و در همان جا درگذشت و در 'جزیره اُکل به خاک سپرده شد.[۷]

تاریخ وفات او به صورت قطعی معلوم نیست. برخی به استناد دست‌نوشته‌ای به خط فرزندش ناصر، زمان وفات را ۸۲۰ هجری قمری دانسته‌اند.[۸]

شهرت فقهی

ابن متوج فقیهی بود که فتاوایش در نقاط دورتر نیز تا حدودی شهرت داشته است[۹] و مؤلفان، برخی اقوال فقهی وی را مورد توجه قرار داده‌اند.[۱۰]

احمد بن فهد احسایی، فخرالدین سبیعی و احمد بن محذم اوائلی از ابن متوج بهره برده و روایت کرده‌اند.[۱۱]

آثار

از آثار به جای مانده از او الناسخ و المنسوخ است. ابن متوج خود می‌گوید[۱۲] آن را از تفسیر خویش برگرفته است. شرح این رساله از عبدالجلیل حسینی قاری با تصحیح و ترجمه محمد جعفر اسلامی در ۱۳۴۴ش در تهران به چاپ رسید.

برخی از آثار وی نیز به صورت خطی بازمانده است:

ماحوزی[۱۹] و افندی[۲۰] آثار دیگری هم از او بر شمرده‌اند.

پانویس

  1. ابن ابی جمهور احسایی، عوالی اللئالی، ج۱، ص۶ و ۷
  2. حسینی قاری، شرح کتاب الناسخ و المنسوخ، ج۱
  3. ماحوزی، علماءالبحرین، ص۶۹ -۷۰، جواهر البحرین، ص۸۶ -۹۰
  4. نک: ابن ابی جمهور احسایی، عوالی اللئالی، ج۱، ص۶؛ لؤلؤة البحرین، ص۱۷۹
  5. حر عاملی، امل الامل، ج۲، ص۱۶
  6. ماحوزی، «‌جواهر البحرین»، ص۸۶ -۸۷
  7. ماحوزی، «‌جواهر البحرین»، ص۸۹
  8. نک:امین، اعیان الشیعة، ج۳، ص۱۳
  9. ابن ابی جمهور احسایی، عوالی اللئالی، ج۱، ص۶
  10. نک: ماحوزی، «جواهر البحرین»، ص۸۹؛ ریاض العلماء، ج۱، ص۴۳
  11. ابن ابی جمهور احسایی، عوالی اللئالی، ج۱، ص۶ -۷؛ افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۴۴
  12. ابن متوج، الناسخ و المنسوخ، ص۱۱-۱۲
  13. فهرست نسخه‌های خطی آستان، ج۲، ص۸۸ -۸۹
  14. فهرست نسخه‌های خطی آستان، ج۲، ص۱۰۲، ج۵، ص۴۸۲
  15. نک: آقابزرگ، الذریعة، ج۱۹، ص۳۵، ۳۶، ج۲۵، ص۱۹۱
  16. آقابزرگ، الذریعة، ج۲۳، ص۱۸۰-۱۸۱
  17. فهرست نسخه‌های خطی آستان، ج۵، ص۵۲۸ -۵۲۹
  18. فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ص۲۹۰؛ برای برخی دیگر از اشعار او، نک: طریحی، المنتخب، ص۱۵۳- ۱۵۵؛ خوانساری، روضات الجنات، ج۱، ص۷۰-۷۱
  19. ماحوزی، «‌علماء البحرین »، ص۷۰، «‌جواهر البحرین»، ص۸۸
  20. افندی، ریاض العلماء، ج۳، ص۲۲۰

منابع

  • آستان قدس، فهرست.
  • آقابزرگ، الذریعه.
  • ابن ابی جمهور احسایی، محمد، عوالی اللئالی، به کوشش مجتبی عراقی، قم، ۱۴۰۳ق /۱۹۸۳م.
  • ابن متوج، احمد، «‌الناسخ و المنسوخ »، شرح کتاب الناسخ و المنسوخ.
  • افندی، عبدالله، ریاض العلماء، قم، ۱۴۰۱ق.
  • الهیات تهران، خطی؛ امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، ۱۴۰۳ق /۱۹۸۳م.
  • بحرانی، یوسف، لؤلؤة البحرین، به کوشش محمدصادق بحرالعلوم، قم، مؤسسه آل البیت.
  • حرعاملی، محمد، امل الامل، به کوشش سید احمد حسینی، بغدادی، ۱۳۸۵ق.
  • حسینی قاری، عبدالجلیل، شرح کتاب الناسخ و المنسوخ، به کوشش و ترجمه محمد جعفر اسلامی، تهران، ۱۳۴۴ش.
  • خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، تهران، ۱۳۸۲ق /۱۹۶۲م.
  • طریحی، فخرالدین، المنتخب، نجف، ۱۳۷۹ق.
  • فاضل مقداد، کنزالعرفان فی فقه القرآن، به کوشش محمدباقر بهبودی، تهران، ۱۳۴۳ش.
  • ماحوزی، سلیمان، «‌علماء البحرین»، «‌جواهر البحرین»، فهرست آل بابویه و علماءالبحرین، به کوشش احمد حسینی، قم، ۱۴۰۴ق.

پیوند به بیرون