اسماعیل بن حسین مروزی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اسماعیل بن حسین ابوطالب مروزی
زادروز ۲۲ جمادی‌الثانی ۵۷۲ق
درگذشت ؟
محل زندگی مرو
استادان قاضی محمدبن سلیمان فقیهی، فخر رازی، عبدالسید بن علی مطرزَّی خوارزمی، قطب الدین عبدالمطلب بن محمد شعرانی و...
شاگردان یاقوت حموی
پیشه نسب شناس، حدیث، نحو، لغت، اصول و نیز شعر و نجوم
دین اسلام
مذهب حنفی
آثار الفخری فی انساب الطالبیین، حظیرة القدس
خویشاوندان نسب او به محمد دیباج فرزند امام صادق(ع) می‌رسد.


عزیز الدین اسماعیل بن حسین بن محمد، مشهور به اَبوطالِبِ مَرْوَزی، نسب شناس قرن هفتم قمری و مؤلف الفخری در انساب است. نسب او به محمد دیباج فرزند امام صادق(ع) می‌رسد.[۱] از شاگردان برجسته او می‌توان به یاقوت حموی اشاره کرد.

زندگی نامه

جد سوم ابوعلی احمدبن محمد که در قم سکونت داشت به مرو سفر کرد و در آنجا سکنی گزید.[۲] ابوطالب به گفته خویش در ۲۲ جمادی‌الثانی ۵۷۲ق[۳] دیده به جهان گشود. تمیمی غزی، ابوطالب را در شمار حنفیان آورده است.[۴]

از تاریخ دقیق درگذشت وی اطلاعی در دست نیست. یاقوت حموی (د ۶۲۶ ق) در شرح حال وی پس از ذکر نام ابوطالب عبارت «رحمه الله» را آورده که حاکی از مرگ او در زمان حیات یاقوت است.[۵]

تحصیلات و مشایخ

وی تحصیلاتش را در زادگاه خود مرو آغاز کرد و نزد کسانی چون قاضی محمدبن سلیمان فقیهی، دانش آموخت.[۶]

در میان مشایخ وی باید از فخر رازی، عبدالسید بن علی مطرزَّی خوارزمی، قطب الدین عبدالمطلب بن محمد شعرانی، عبیدالله بن محمد شعرانی منجم، جمال الدین ابن ابی البرکات افطسی، شمس الدین بلغاری، محمدبن سعد دیباجی، محمدبن محمد ماهروی، اسماعیل بن محمد کاشانی، عبدالرحیم عبدالکریم سمعانی، محمد بن مسعود مسعودی، ابراهیم بن علی معینی و عبدالله بن عمر صفار نام برد.[۷]

سفرها

وی در اوایل جوانی به قصد زیارت خانه خدا ، مرو را ترک گفت، ولی چون در ۵۹۲ ق به بغداد رسید، از ادامه سفر منصرف شد و مدتی در همانجا اقامت گزید[۸].

ابوطالب از شهرهای خوارزم، هرات، نیشابور، گرگان، ری، یزد، شیراز، رامهرمز، تُستَر و همدان نیز دیدن کرده و از مشایخ و دانشمندان این شهرها بهره جسته است.[۹]

تاریخ بازگشت ابوطالب به مرو روشن نیست، اما گفته شده که او در ۶۰۳ ق در خوارزم بوده[۱۰] و پیش از ۶۰۶ ق در مرو حضور داشته است. وی در مرو با فخر رازی (د ۶۰۶ ق) دیدار کرده و در همان زمان بوده که کتاب الفخری را برای وی تألیف کرده است.[۱۱]

تدریس و شاگردان وی

به گفته یاقوت[۱۲] ابوطالب در منزل خود در مرو مجالس درس برگزار می‌کرد و در آن طالبان علوم حضور می‌یافتند و از درس وی استفاده می‌کردند، اما تنها شاگردی که از او نام برده شده، یاقوت حموی است که ابوطالب را در ۶۱۴ق در مرو دیده است.

ابوطالب علاوه بر نسب شناسی، در حدیث، نحو، لغت، اصول و نیز شعر و نجوم دستی داشته است، چنانکه یاقوت چند بیت شعر او را در معجم الادباء[۱۳] نقل کرده است.

آثار

تنها اثر بازمانده از ابوطالب، الفخری فی انساب الطالبیین است که به کوشش مهدی رجایی در قم (۱۴۰۹ ق) به چاپ رسیده است.

اثر دیگر وی حظیرة القدس است که قبل از الفخری نوشته شده و در خصوص انساب طالبیان بوده است[۱۴] و کتابی نیز درباره نسب شافعی تألیف کرده بوده است.[۱۵]

پانویس

  1. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۲۳ ـ ۲۷، و ص ۲۴۹ ـ ۲۵۰
  2. فخر الدین رازی، محمدبن عمر، الشجره المبارکـه، ص ۱۰۶؛ یاقوت، ادبا، ج۶، ص ۱۴۳؛ قس: ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۲۷
  3. / ۲۶ دسامبر ۱۱۷۶ م
  4. تمیمی، تقی الدین بن عبدالقادر، الطبقات السنیـه فی تراجم الحنیفیـه، جلد ۲، ص ۱۸۳
  5. یاقوت، معجم الادباء، ج۶، ص ۱۴۸؛ نیز نک:بغدادی، هدیه، ج۱، ص ۲۱۱ که سال مرگ وی را در ۶۳۲ق ضبط کرده است
  6. یاقوت، ادبا، ج۶،ص ۱۴۳ ـ ۱۴۴
  7. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۳۱ ـ ۳۲، ص ۶۹ ص ،۱۳۴، ص ۲۳۱؛یاقوت، ادبا، ج۶،ص ۱۴۳ ـ ۱۴۴
  8. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۱۰۹؛ یاقوت، ادبا، ج۶، ص ۱۴۳
  9. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۲۱ ـ ۲۲، ص ۳۱ ـ ۳۲، ص ۵۲ ـ ۶۹، ص ۱۰۴ ـ ۱۰۸،۱۳۷؛ یاقوت، ادبا، ج۶، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۵
  10. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۱۳۴
  11. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۵ ـ ۷، ۲۳۱؛ یاقوت، ادبا، ج۶، ص ۱۴۸ ـ ۱۵۰
  12. یاقوت، ادبا، ج۶، ص ۱۴۶ ـ ۱۴۷
  13. یاقوت، معجم الادباء، ج۶، ص۱۴۷ ـ ۱۴۸.
  14. ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، ص ۱۳۴، ص ۱۵۸، جم
  15. برای آثار یافت نشده وی، نک: یاقوت، معجم الادباء، ج۶، ص ۱۴۶.

منابع

  • ابوطالب مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری، به کوشش مهدی رجائی، قم، ۱۴۰۹ ق.
  • بغدادی، هدیه.
  • تمیمی، تقی الدین بن عبدالقادر، الطبقات السنیـه فی تراجم الحنیفیـه، به کوشش عبدالفتاح محمد حلو، ریاض، ۱۴۰۳ق/ ۱۹۸۳ م.
  • فخر الدین رازی، محمدبن عمر، الشجره المبارکـه، به کوشش مهدی رجایی، قم، ۱۴۰۹ ق.
  • یاقوت، ادبا.

پیوند به بیرون