کاربر:Golpoor/صفحه تمرین3: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
'''آیه ۹۷ سوره نحل''' دستیبابی به حیات طیبه را منوط به انجام اعمال صالح توام با ایمان معرفی میکند. | '''آیه ۹۷ سوره نحل''' دستیبابی به حیات طیبه را منوط به انجام اعمال صالح توام با ایمان معرفی میکند. | ||
== معرفی اجمالی == | ==معرفی اجمالی== | ||
آیه ۹۷ سوره نحل | آیه ۹۷ سوره نحل عمل صالح هر مرد و زن مؤمن را زمینهساز دستیابی به حیات طیبه و در نهایت پاداش معرفی کرده است.<ref> التبیان فی تفسیر القرآن ج۶ ۴۲۴؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵؛ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹</ref> به باور برخی مفسران این آیه یکی از وعدههای الهی را مطرح کرده<ref>التبیان فی تفسیر القرآن ج۶ ۴۲۴؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۳.</ref> و آن را به صورت یک قانون<ref>تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹</ref> و قاعده کلی<ref>انوار درخشان ج۹ ۵۳۹</ref> بیان میکند. گفته شده این آیه تلاش میکند همه مؤمنان را به هر کار خیری<ref>ای عملا صالحاای عمل کان، و هذا- کما قیل- شروع فی تحریض کافة المؤمنین علی کل عمل صالح غب ترغیب طائفة منهم فی الثبات علی ما هم علیه من عمل صالح مخصوص دفعا لتوهم الأجر الموفور بهم و بعملهم روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴</ref> از جمله انجام طاعات و واجبات دینی ترغیب کند.<ref>التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج ج۱۴ ۲۲۹.</ref> | ||
{{گفت و گو | |||
| عرض = ۱۰۰ | |||
| شکل بندی عنوان = line-height:200%; font-size:115%; font-weight: normal; | |||
| شکل بندی ستون راست = text-align:center; line-height:170% | |||
| شکل بندی آدرس = font-size:75%; | |||
| تورفتگی = ۰ | |||
| تراز = وسط | |||
| عنوان = {{عربی|اندازه=۱۰۰%|«مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُون»}}|هر كس كار شايستهاى انجام دهد، خواه مرد باشد يا زن، در حالى كه مؤمن است، او را به حياتى پاك زنده مىداريم؛ و پاداش آنها را به بهترين اعمالى كه انجام مىدادند، خواهيم داد.<ref>سوره نحل آیه 97، ترجمه مکارم شیرازی.</ref>}} | |||
== شرط ایمان و چیستی عمل صالح == | مکارم شیرازی در کتاب تفسیر نمونه پس از اشاره به فناپذیری طبیعت زندگی، عمل صالح را یکی از مواردی دانسته که انسان را به ذات خداوند پیوند داده و او را جاودانه خواهد کرد. وی معتقد است که این آیه از انسانها میخواهد تا سرمایههای وجودی خود را از فناپذیری نجات دهند.<ref>تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۹۰</ref> کتب تفسیری با رویکرد روایی به برخی از احادیث در این زمینه اشاره کردهاند.<ref> تفسیر نور الثقلین ج۳ ۸۴؛ الدر المنثور فی تفسیر المأثور ج۴ ۱۳۰.</ref> | ||
==شرط ایمان و چیستی عمل صالح== | |||
آیه 97 سوره نحل ایمان و عمل صالح را دو رکن اساسی در سعادت<ref>کوثر، ج۶، ص۲۱۱</ref> و تنها معیار سنجش انسان دانسته است؛ بنابراین نژاد و سن و سال و جنسیت و رتبه اجتماعی تأثیری در سعادت انسان نخواهد داشت.<ref>تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹</ref> گفته شده طبق این آیه ایمان شرطی برای قبول عمل صالح<ref>التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج ج۱۴ ۲۲۹؛ تفسیر نور ج۴ ۵۷۸؛ تفسیر عاملی ج۵ ۳۶۸</ref> و کلیه عبادات است<ref>اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵</ref> و ایمان و عمل صالح در کنار هم سبب دستیابی به ثواب خواهد شد و هر کدام به تنهایی مستحق ثواب نخواهند بود<ref>مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷؛ تفسیر الکاشف ج۴ ۵۵۱</ref> از همینرو اعمال خوب کافران مورد قبول واقع نخواهد شد.<ref>کشف الأسرار و عدة الأبرار ج۵ ۴۴۵؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج ج۱۴ ۲۲۷.</ref> مفسران در مورد چگونگی ایمان مورد اشاره آیه نظرات گوناگونی را مطرح کردهاند. | |||
مؤمن به توحید خداوند،<ref>تفسیر مقاتل بن سلیمان ج۲ ۴۸۶</ref> اقرار به راستگویی انبیا،<ref>التبیان فی تفسیر القرآن ج۶ ۴۲۴</ref> اعمال مطابق با کتاب و سنت،<ref>التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۴، ص۲۲۸</ref> اعتقاد به ثواب اهل طاعت و عقاب اهل معصیت<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن ج۱۴ ۱۱۴</ref> و اعتقاد به جمیع عقاید حقه و همه آنچه از جانب پیامبر(ص) آمده<ref>اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵</ref> از جمله نظرات مفسران در مورد ایمان است. در برخی تفاسیر در مورد ارتباط ایمان با ولایت نیز سخن به میان آمده است.<ref> تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة ج۲ ۴۲۵</ref> | |||
گفته شده عمل صالح مفهوم وسیع و گستردهای داشته و شامل همه فعالیتهای مفید و سازنده در زمینههای علمی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی و مانند آن میشود.<ref>تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۲</ref> طیب نویسنده کتاب تفسیری اطیب البیان عمل صالح را دارای مراتب زیادی عنوان کرده و معتقد است که هرچه رعایت انسان در آداب و سنن بیشتر باشد عمل صالحش از درجه بالاتری برخوردار خواهد بود.<ref>اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵</ref> | گفته شده عمل صالح مفهوم وسیع و گستردهای داشته و شامل همه فعالیتهای مفید و سازنده در زمینههای علمی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی و مانند آن میشود.<ref>تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۲</ref> طیب نویسنده کتاب تفسیری اطیب البیان عمل صالح را دارای مراتب زیادی عنوان کرده و معتقد است که هرچه رعایت انسان در آداب و سنن بیشتر باشد عمل صالحش از درجه بالاتری برخوردار خواهد بود.<ref>اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵</ref> | ||
| خط ۳۰: | خط ۴۱: | ||
برخی دلیل مقید شدن عمل صالح به ایمان را برای جلوگیری از آلودگی عمل به آفاتی چون ریا، تظاهر، خودبینی و منتگذاری و امثال آن ذکر کردهاند.<ref> تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۳</ref> | برخی دلیل مقید شدن عمل صالح به ایمان را برای جلوگیری از آلودگی عمل به آفاتی چون ریا، تظاهر، خودبینی و منتگذاری و امثال آن ذکر کردهاند.<ref> تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۳</ref> | ||
== برابری زن و مرد == | ==برابری زن و مرد== | ||
این آیه منطق اسلام را در یکی از مسائل مهم اجتماعی چون برابری زن و مرد بیان | به باور برخی مفسران این آیه منطق اسلام را در یکی از مسائل مهم اجتماعی چون برابری زن و مرد بیان میکند؛ هرچند از نظر جسمی و روحی تفاوتهایی در زن و مرد وجود دارد اما هیچیک از اینها دلیل بر تفاوت شخصیت انسانی آنها و یا تفاوت مقامشان نزد خداوند نیست<ref>تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۹۱-۳۹۲.</ref> و تنها تفاوت در ایمان و عمل صالح است که مرد و زن در دستیابی به آن یکسان هستند.<ref> تفسیر الکاشف ج۴ ۵۵۱؛ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۹۱-۳۹۲؛ تفسیر من وحی القرآن ج۱۳ ۲۹۷.</ref> | ||
نویسنده کتاب تفسیری انوار درخشان معتقد است این آیه سلب حریت زن و سقوط او از مقام انسانیت را که در جوامع بشری شایع است، رد کرده و به اشتراک مردان و زنان در استقلال فکر و اراده و استقلال در همه شئون حیاتی و زندگی فردی و اجتماعی تأکید میکند.<ref> انوار درخشان ج۹ ۵۳۹</ref> بنابراین آیه 97 سوره نحل اختصاص داشتن بهرهمندی از حیات طیبه به گروهی خاص از انسانها را رد میکند.<ref>أنوار التنزیل و أسرار التأویل ج۳ ۲۳۹؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب ج۷ ۲۶۹؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴</ref> | |||
== حیات طیبه == | ==حیات طیبه== | ||
مفسران در معنای حیات طیبه نظرات مختلفی را مطرح کردهاند<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن ج۱۴ ۱۱۴</ref> برخی از آنها بهرهمندی از حیات طیبه را در دنیا دانسته<ref>أنوار التنزیل و أسرار التأویل ج۳ ۲۳۹؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل ج۲ ۶۳۳؛ تفسیر مقاتل بن سلیمان ج۲ ۴۸۶؛ تفسیر الصافی ج۳ ۱۵۴</ref> و به تعدادی از این نظرات اشاره کردهاند.<ref>الکشف و البیان عن تفسیر القرآن ج۶ ۴۰؛ الجامع لأحکام القرآن ج۱۰ ۱۷۴؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار ج۵ ۴۴۵؛ تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۲۳۰۱</ref> از جمله: | مفسران در معنای حیات طیبه نظرات مختلفی را مطرح کردهاند<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن ج۱۴ ۱۱۴</ref> برخی از آنها بهرهمندی از حیات طیبه را در دنیا دانسته<ref>أنوار التنزیل و أسرار التأویل ج۳ ۲۳۹؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل ج۲ ۶۳۳؛ تفسیر مقاتل بن سلیمان ج۲ ۴۸۶؛ تفسیر الصافی ج۳ ۱۵۴</ref> و به تعدادی از این نظرات اشاره کردهاند.<ref>الکشف و البیان عن تفسیر القرآن ج۶ ۴۰؛ الجامع لأحکام القرآن ج۱۰ ۱۷۴؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار ج۵ ۴۴۵؛ تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۲۳۰۱</ref> از جمله: | ||
* به معنای رزق روزانه<ref>مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷</ref> و روزی حلال یا عبادت همراه با روزی حلال | *به معنای رزق روزانه<ref>مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷</ref> و روزی حلال<ref>مجمع البيان فى تفسير القرآن، ج6، ص: 593 به نقل از دیگران</ref> یا عبادت همراه با روزی حلال<ref>مفاتيح الغيب ج20 267 به نقل از دیگران</ref> | ||
* به معنای قناعت به رزق الهی<ref>علی بن ابراهیم، تفسیر القمی ج۱ ۳۹۰</ref> در نهج البلاغه و در حکمت ۲۲۹ امام علی(ع) در پاسخ به سوالی در مورد تفسیر | *به معنای قناعت به رزق الهی<ref>علی بن ابراهیم، تفسیر القمی ج۱ ۳۹۰</ref> در نهج البلاغه و در حکمت ۲۲۹ امام علی(ع) در پاسخ به سوالی در مورد تفسیر این بخش آیه، قناعت را همان زندگی نیکو معرفی کرده است.<ref>نهج البلاغة - طدار الکتاب اللبنانی نویسنده : السید الشریف الرضی جلد : ۱ صفحه : ۵۰۸-۵۰۹</ref> | ||
* توفیق بر اطاعت فرمان خدا | *توفیق بر اطاعت فرمان خدا | ||
* زندگی همراه با شیرینی اطاعت خداوند<ref>روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج۷، ص۴۶۳ به نقل از دیگران</ref> | *زندگی همراه با شیرینی اطاعت خداوند<ref>روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج۷، ص۴۶۳ به نقل از دیگران</ref> | ||
* زندگی خوب و پاکیزه<ref>ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن ۲۸۳</ref> | *زندگی خوب و پاکیزه<ref>ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن ۲۸۳</ref> | ||
* تحقق جامعهای قرین با آرامش، امنیت، رفاه و صلح و دوری از نابسامانیها و رنجها.<ref>تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹-۳۹۰</ref> | *تحقق جامعهای قرین با آرامش، امنیت، رفاه و صلح و دوری از نابسامانیها و رنجها.<ref>تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹-۳۹۰</ref> | ||
* در امان ماندن از رنج دنیا و آخرت.<ref>تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة ج۲ ۴۲۵</ref> | *در امان ماندن از رنج دنیا و آخرت.<ref>تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة ج۲ ۴۲۵</ref> | ||
تعدادی از مفسران حیات طیبه را در قبر<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۳؛ زاد المسیر فی علم التفسیر ج۲ ۵۸۲ به نقل از دیگران</ref> و آخرت<ref>مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷؛ </ref> و به عبارتی در بهشت<ref>تفسیر الکاشف، ج۴، ص۵۵۱</ref> عنوان کردهاند. گفته شده تنها در بهشت زندگی خوش و پاکیزه که همان حیات بدون مرگ، ثروت بدون فقر و صحت بدون مریضی و سعادت بدون شقاوت است امکانپذیر میباشد.<ref>روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴</ref> تفسیر آن در دنیا خلاف ظاهر آیه است و منظور از احیا، احیای بعد از مرگ است پس مراد حیات ابدی است که میتواند در عالم برزخ و یا در قیامت باشد.<ref> اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵</ref> | تعدادی از مفسران محقق شدن حیات طیبه را در قبر<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۳؛ زاد المسیر فی علم التفسیر ج۲ ۵۸۲ به نقل از دیگران</ref> و آخرت<ref>مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷؛ </ref> و به عبارتی در بهشت<ref>تفسیر الکاشف، ج۴، ص۵۵۱</ref> عنوان کردهاند. گفته شده تنها در بهشت زندگی خوش و پاکیزه که همان حیات بدون مرگ، ثروت بدون فقر و صحت بدون مریضی و سعادت بدون شقاوت است امکانپذیر میباشد.<ref>مفاتيح الغيب، ج20، ص: 268؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴</ref> تفسیر آن در دنیا خلاف ظاهر آیه است و منظور از احیا، احیای بعد از مرگ است پس مراد حیات ابدی است که میتواند در عالم برزخ و یا در قیامت باشد.<ref> اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵</ref> | ||
عدهای معتقدند مفهوم حیات طیبه وسیع و گسترده بوده و همه موارد را شامل میشود،<ref>التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۴، ص۲۲۸-۲۲۹.</ref> اما با توجه به اینکه در دنبال آن، سخن از جزای الهی به نحو احسن به میان آمده چنین برداشت شده که حیات طیبه مربوط به دنیا و جزای احسن مربوط به آخرت است.<ref> تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۴؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۴، ص۲۲۸</ref> | |||
== شأن نزول == | ==شأن نزول== | ||
برای این آیه دو شأن نزول ذکر شده است. مردی از حضرموت نزد پیامبر(ص) آمد و از امرؤالقیس به علت تصرف بخشی از زمینهایش شکایت کرد. امرؤالقیس ادعای آن مرد را رد نمود. رسول خدا(ص) از او خواست تا قسم یاد کند. هنگامی که امرؤالقیس برخواست تا قسم یاد کند آیه | برای این آیه دو شأن نزول ذکر شده است. مردی از حضرموت نزد پیامبر(ص) آمد و از امرؤالقیس به علت تصرف بخشی از زمینهایش شکایت کرد. امرؤالقیس ادعای آن مرد را رد نمود. رسول خدا(ص) از او خواست تا قسم یاد کند. هنگامی که امرؤالقیس برخواست تا قسم یاد کند آیه 95 و 96 سوره نحل «وَ لا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِیلًا... ما عِنْدَکمْ ینْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ.» نازل شد. امرؤالقیس نیز با تأیید فانی شدن آنچه در دستش بود، این آیه را تصدیق کرد و به تصرف بخشی از زمین آن مرد اقرار نمود و زمین را به صاحبش برگرداند. به دنبال این واقعه آیه فوق نازل شد.<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۲؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج۷، ص۲۶۸</ref> | ||
گفته شده تعدادی از | گفته شده تعدادی از یهودیان، مسیحیان و بتپرستان گرد هم آمده بودند و خود و همکیشانشان را بهتر و فاضلتر از دیگران معرفی میکردند. پس از این واقعه آیه ۹۷ سوره نحل نازل شد.<ref>الجامع لأحكام القرآن ج10 174؛ زاد المسیر فی علم التفسیر ج۲ ۵۸۲؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن ج۱۲ ۸۹.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
نسخهٔ ۸ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۶
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره نحل |
| شماره آیه | 97 |
| جزء | 14 |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | افتخار کردن یهود و بتپرستان به خود |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اخلاقی |
| درباره | ایمان و عمل صالح زمینهساز حیات طیبه |
آیه ۹۷ سوره نحل دستیبابی به حیات طیبه را منوط به انجام اعمال صالح توام با ایمان معرفی میکند.
معرفی اجمالی
آیه ۹۷ سوره نحل عمل صالح هر مرد و زن مؤمن را زمینهساز دستیابی به حیات طیبه و در نهایت پاداش معرفی کرده است.[۱] به باور برخی مفسران این آیه یکی از وعدههای الهی را مطرح کرده[۲] و آن را به صورت یک قانون[۳] و قاعده کلی[۴] بیان میکند. گفته شده این آیه تلاش میکند همه مؤمنان را به هر کار خیری[۵] از جمله انجام طاعات و واجبات دینی ترغیب کند.[۶]
«مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُون»
هر كس كار شايستهاى انجام دهد، خواه مرد باشد يا زن، در حالى كه مؤمن است، او را به حياتى پاك زنده مىداريم؛ و پاداش آنها را به بهترين اعمالى كه انجام مىدادند، خواهيم داد.[۷]
مکارم شیرازی در کتاب تفسیر نمونه پس از اشاره به فناپذیری طبیعت زندگی، عمل صالح را یکی از مواردی دانسته که انسان را به ذات خداوند پیوند داده و او را جاودانه خواهد کرد. وی معتقد است که این آیه از انسانها میخواهد تا سرمایههای وجودی خود را از فناپذیری نجات دهند.[۸] کتب تفسیری با رویکرد روایی به برخی از احادیث در این زمینه اشاره کردهاند.[۹]
شرط ایمان و چیستی عمل صالح
آیه 97 سوره نحل ایمان و عمل صالح را دو رکن اساسی در سعادت[۱۰] و تنها معیار سنجش انسان دانسته است؛ بنابراین نژاد و سن و سال و جنسیت و رتبه اجتماعی تأثیری در سعادت انسان نخواهد داشت.[۱۱] گفته شده طبق این آیه ایمان شرطی برای قبول عمل صالح[۱۲] و کلیه عبادات است[۱۳] و ایمان و عمل صالح در کنار هم سبب دستیابی به ثواب خواهد شد و هر کدام به تنهایی مستحق ثواب نخواهند بود[۱۴] از همینرو اعمال خوب کافران مورد قبول واقع نخواهد شد.[۱۵] مفسران در مورد چگونگی ایمان مورد اشاره آیه نظرات گوناگونی را مطرح کردهاند.
مؤمن به توحید خداوند،[۱۶] اقرار به راستگویی انبیا،[۱۷] اعمال مطابق با کتاب و سنت،[۱۸] اعتقاد به ثواب اهل طاعت و عقاب اهل معصیت[۱۹] و اعتقاد به جمیع عقاید حقه و همه آنچه از جانب پیامبر(ص) آمده[۲۰] از جمله نظرات مفسران در مورد ایمان است. در برخی تفاسیر در مورد ارتباط ایمان با ولایت نیز سخن به میان آمده است.[۲۱]
گفته شده عمل صالح مفهوم وسیع و گستردهای داشته و شامل همه فعالیتهای مفید و سازنده در زمینههای علمی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی و مانند آن میشود.[۲۲] طیب نویسنده کتاب تفسیری اطیب البیان عمل صالح را دارای مراتب زیادی عنوان کرده و معتقد است که هرچه رعایت انسان در آداب و سنن بیشتر باشد عمل صالحش از درجه بالاتری برخوردار خواهد بود.[۲۳]
برخی دلیل مقید شدن عمل صالح به ایمان را برای جلوگیری از آلودگی عمل به آفاتی چون ریا، تظاهر، خودبینی و منتگذاری و امثال آن ذکر کردهاند.[۲۴]
برابری زن و مرد
به باور برخی مفسران این آیه منطق اسلام را در یکی از مسائل مهم اجتماعی چون برابری زن و مرد بیان میکند؛ هرچند از نظر جسمی و روحی تفاوتهایی در زن و مرد وجود دارد اما هیچیک از اینها دلیل بر تفاوت شخصیت انسانی آنها و یا تفاوت مقامشان نزد خداوند نیست[۲۵] و تنها تفاوت در ایمان و عمل صالح است که مرد و زن در دستیابی به آن یکسان هستند.[۲۶]
نویسنده کتاب تفسیری انوار درخشان معتقد است این آیه سلب حریت زن و سقوط او از مقام انسانیت را که در جوامع بشری شایع است، رد کرده و به اشتراک مردان و زنان در استقلال فکر و اراده و استقلال در همه شئون حیاتی و زندگی فردی و اجتماعی تأکید میکند.[۲۷] بنابراین آیه 97 سوره نحل اختصاص داشتن بهرهمندی از حیات طیبه به گروهی خاص از انسانها را رد میکند.[۲۸]
حیات طیبه
مفسران در معنای حیات طیبه نظرات مختلفی را مطرح کردهاند[۲۹] برخی از آنها بهرهمندی از حیات طیبه را در دنیا دانسته[۳۰] و به تعدادی از این نظرات اشاره کردهاند.[۳۱] از جمله:
- به معنای رزق روزانه[۳۲] و روزی حلال[۳۳] یا عبادت همراه با روزی حلال[۳۴]
- به معنای قناعت به رزق الهی[۳۵] در نهج البلاغه و در حکمت ۲۲۹ امام علی(ع) در پاسخ به سوالی در مورد تفسیر این بخش آیه، قناعت را همان زندگی نیکو معرفی کرده است.[۳۶]
- توفیق بر اطاعت فرمان خدا
- زندگی همراه با شیرینی اطاعت خداوند[۳۷]
- زندگی خوب و پاکیزه[۳۸]
- تحقق جامعهای قرین با آرامش، امنیت، رفاه و صلح و دوری از نابسامانیها و رنجها.[۳۹]
- در امان ماندن از رنج دنیا و آخرت.[۴۰]
تعدادی از مفسران محقق شدن حیات طیبه را در قبر[۴۱] و آخرت[۴۲] و به عبارتی در بهشت[۴۳] عنوان کردهاند. گفته شده تنها در بهشت زندگی خوش و پاکیزه که همان حیات بدون مرگ، ثروت بدون فقر و صحت بدون مریضی و سعادت بدون شقاوت است امکانپذیر میباشد.[۴۴] تفسیر آن در دنیا خلاف ظاهر آیه است و منظور از احیا، احیای بعد از مرگ است پس مراد حیات ابدی است که میتواند در عالم برزخ و یا در قیامت باشد.[۴۵]
عدهای معتقدند مفهوم حیات طیبه وسیع و گسترده بوده و همه موارد را شامل میشود،[۴۶] اما با توجه به اینکه در دنبال آن، سخن از جزای الهی به نحو احسن به میان آمده چنین برداشت شده که حیات طیبه مربوط به دنیا و جزای احسن مربوط به آخرت است.[۴۷]
شأن نزول
برای این آیه دو شأن نزول ذکر شده است. مردی از حضرموت نزد پیامبر(ص) آمد و از امرؤالقیس به علت تصرف بخشی از زمینهایش شکایت کرد. امرؤالقیس ادعای آن مرد را رد نمود. رسول خدا(ص) از او خواست تا قسم یاد کند. هنگامی که امرؤالقیس برخواست تا قسم یاد کند آیه 95 و 96 سوره نحل «وَ لا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِیلًا... ما عِنْدَکمْ ینْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ.» نازل شد. امرؤالقیس نیز با تأیید فانی شدن آنچه در دستش بود، این آیه را تصدیق کرد و به تصرف بخشی از زمین آن مرد اقرار نمود و زمین را به صاحبش برگرداند. به دنبال این واقعه آیه فوق نازل شد.[۴۸]
گفته شده تعدادی از یهودیان، مسیحیان و بتپرستان گرد هم آمده بودند و خود و همکیشانشان را بهتر و فاضلتر از دیگران معرفی میکردند. پس از این واقعه آیه ۹۷ سوره نحل نازل شد.[۴۹]
پانویس
- ↑ التبیان فی تفسیر القرآن ج۶ ۴۲۴؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵؛ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹
- ↑ التبیان فی تفسیر القرآن ج۶ ۴۲۴؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۳.
- ↑ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹
- ↑ انوار درخشان ج۹ ۵۳۹
- ↑ ای عملا صالحاای عمل کان، و هذا- کما قیل- شروع فی تحریض کافة المؤمنین علی کل عمل صالح غب ترغیب طائفة منهم فی الثبات علی ما هم علیه من عمل صالح مخصوص دفعا لتوهم الأجر الموفور بهم و بعملهم روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴
- ↑ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج ج۱۴ ۲۲۹.
- ↑ سوره نحل آیه 97، ترجمه مکارم شیرازی.
- ↑ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۹۰
- ↑ تفسیر نور الثقلین ج۳ ۸۴؛ الدر المنثور فی تفسیر المأثور ج۴ ۱۳۰.
- ↑ کوثر، ج۶، ص۲۱۱
- ↑ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹
- ↑ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج ج۱۴ ۲۲۹؛ تفسیر نور ج۴ ۵۷۸؛ تفسیر عاملی ج۵ ۳۶۸
- ↑ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵
- ↑ مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷؛ تفسیر الکاشف ج۴ ۵۵۱
- ↑ کشف الأسرار و عدة الأبرار ج۵ ۴۴۵؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج ج۱۴ ۲۲۷.
- ↑ تفسیر مقاتل بن سلیمان ج۲ ۴۸۶
- ↑ التبیان فی تفسیر القرآن ج۶ ۴۲۴
- ↑ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۴، ص۲۲۸
- ↑ جامع البیان فی تفسیر القرآن ج۱۴ ۱۱۴
- ↑ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵
- ↑ تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة ج۲ ۴۲۵
- ↑ تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۲
- ↑ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵
- ↑ تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۳
- ↑ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۹۱-۳۹۲.
- ↑ تفسیر الکاشف ج۴ ۵۵۱؛ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۹۱-۳۹۲؛ تفسیر من وحی القرآن ج۱۳ ۲۹۷.
- ↑ انوار درخشان ج۹ ۵۳۹
- ↑ أنوار التنزیل و أسرار التأویل ج۳ ۲۳۹؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب ج۷ ۲۶۹؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴
- ↑ جامع البیان فی تفسیر القرآن ج۱۴ ۱۱۴
- ↑ أنوار التنزیل و أسرار التأویل ج۳ ۲۳۹؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل ج۲ ۶۳۳؛ تفسیر مقاتل بن سلیمان ج۲ ۴۸۶؛ تفسیر الصافی ج۳ ۱۵۴
- ↑ الکشف و البیان عن تفسیر القرآن ج۶ ۴۰؛ الجامع لأحکام القرآن ج۱۰ ۱۷۴؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار ج۵ ۴۴۵؛ تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۲۳۰۱
- ↑ مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷
- ↑ مجمع البيان فى تفسير القرآن، ج6، ص: 593 به نقل از دیگران
- ↑ مفاتيح الغيب ج20 267 به نقل از دیگران
- ↑ علی بن ابراهیم، تفسیر القمی ج۱ ۳۹۰
- ↑ نهج البلاغة - طدار الکتاب اللبنانی نویسنده : السید الشریف الرضی جلد : ۱ صفحه : ۵۰۸-۵۰۹
- ↑ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج۷، ص۴۶۳ به نقل از دیگران
- ↑ ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن ۲۸۳
- ↑ تفسیر نمونه ج۱۱ ۳۸۹-۳۹۰
- ↑ تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة ج۲ ۴۲۵
- ↑ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۳؛ زاد المسیر فی علم التفسیر ج۲ ۵۸۲ به نقل از دیگران
- ↑ مفاتیح الغیب ج۲۰ ۲۶۷؛
- ↑ تفسیر الکاشف، ج۴، ص۵۵۱
- ↑ مفاتيح الغيب، ج20، ص: 268؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم ج۷ ۴۶۴
- ↑ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۸ ۱۸۵
- ↑ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۴، ص۲۲۸-۲۲۹.
- ↑ تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۹۴؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۴، ص۲۲۸
- ↑ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۹۲؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج۷، ص۲۶۸
- ↑ الجامع لأحكام القرآن ج10 174؛ زاد المسیر فی علم التفسیر ج۲ ۵۸۲؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن ج۱۲ ۸۹.
منابع
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، زاد المسیر فی علم التفسیر، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۲۲ق.
- ابنسلیمان، مقاتل، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۳ق.
- ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
- جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، ۱۳۷۶ش.
- حسینی همدانی، سید محمد، انوار درخشان، تحقیق محمد باقر بهبودی، تهران،کتابفروشی لطفی، ۱۴۰۴ق.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
- زحیلی، وهبة بن مصطفی، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت، دارالفکر المعاصر، ۱۴۱۸ق.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
- سبزواری نجفی، محمد، ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۱۹ق.
- سلطان علیشاه، محمد بن حیدر، بیان السعادة فی مقامات العبادة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- سید رضی، نهج البلاغة، بیروت، دارالکتاب اللبنانی، بیتا.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم، کتابخانه عمومی آیتالله العظمی مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۰۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۶۹ش.
- عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، تهران، کتابفروشی صدوق، ۱۳۶۰ش.
- فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- فضلالله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک للطباعة و النشر، ۱۴۱۹ق.
- فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، تفسیر الصافی، تهران، مکتبة الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۸ش.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۱ش.