پرش به محتوا

محاکمه علمای شیعه بحرین (۲۰۲۶م)

از ویکی شیعه

محاکمه علمای شیعه بحرین در ۲۰۲۶م، به رسیدگی دادگاه عالی کیفری بحرین به پرونده گروهی از عالمان و شخصیت‌های مذهبی شیعه این کشور اشاره دارد. این پرونده در پی جنگ ۴۰روزه ایران و آمریکا[۱] و بازداشت گسترده روحانیان و سخنرانان مذهبی تشکیل شد. در جریان این بازداشت‌ها، بیش از ۵۰ روحانی و سخنران مذهبی بازداشت شدند و در نهایت، ۶۹ نفر، از جمله ۶۰ روحانی شیعه، در این پرونده متهم شدند.[۲]

رسیدگی به این پرونده از ۵ ژوئیه ۲۰۲۶م/۱۴ تیر ۱۴۰۵ش آغاز شد. قرار بود دادگاه در ۸ نوامبر ۲۰۲۶م/۱۷ آبان ۱۴۰۵ش رأی خود را صادر کند؛ اما هم‌زمان با برگزاری تظاهرات اعتراضی در شماری از مناطق شیعه‌نشین بحرین، اعلام حکم به تعویق افتاد. [۳]

دادگاه موعد جدید صدور حکم را ۲۲ نوامبر اعلام کرد، اما سرانجام در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶م/۲۵ آبان ۱۴۰۵ش رأی خود را صادر کرد. براساس احکام صادرشده، ۴۹ نفر از متهمان به حبس ابد و چهار نفر دیگر به ۱۵ سال زندان محکوم شدند. از جمله محکومان به حبس ابد، شیخ عیسی قاسم، محمد صنقور و علی الصدّدی بودند. شیخ عیسی قاسم به‌صورت غیابی محاکمه و محکوم شد.[۴]

این محاکمه و احکام صادرشده با اعتراض جمعیت الوفاق و شماری از سازمان‌های حقوق بشری روبه‌رو شد. بیست سازمان حقوق بشری با انتشار بیانیه‌ای مشترک، نسبت به رعایت‌نشدن معیارهای دادرسی عادلانه، محدودیت دسترسی متهمان به وکیل و ادعاهای مربوط به شکنجه، بدرفتاری و اخذ اعترافات اجباری ابراز نگرانی کردند. این سازمان‌ها همچنین استفاده از برخی فعالیت‌های مذهبی، از جمله تدریس آموزه‌های دینی و جمع‌آوری وجوه شرعی، به‌عنوان مستند اتهام‌ها را مورد انتقاد قرار دادند.[۵]

زمینه و آغاز بازداشت‌ها

در پی جنگ ۴۰روزه ایران و آمریکا، حکومت بحرین موجی از بازداشت عالمان و شخصیت‌های مذهبی شیعه را آغاز کرد. در جریان این اقدامات، بیش از ۵۰ روحانی و سخنران مذهبی بازداشت شدند. مقام‌های بحرینی این افراد را به ارتباط با ایران و فعالیت علیه امنیت کشور متهم کردند. این بازداشت‌ها زمینه تشکیل پرونده قضایی علیه ۶۹ نفر، از جمله ۶۰ روحانی شیعه و ۹ فرد مرتبط با آنان، را فراهم کرد.

روند محاکمه

رسیدگی به پرونده ۶۹ متهم در ۵ ژوئیه ۲۰۲۶م/۱۴ تیر ۱۴۰۵ش در دادگاه عالی کیفری بحرین آغاز شد. از میان متهمان، ۵۶ نفر در بازداشت بودند که ۴۷ نفر آنان روحانی شیعه و ۹ نفر دیگر از افراد مرتبط با پرونده، از جمله مداحان مذهبی معروف به «رادود»، بودند. ۱۳ روحانی دیگر نیز به‌صورت غیابی محاکمه شدند.

دادگاه ابتدا ۸ نوامبر ۲۰۲۶م/۱۷ آبان ۱۴۰۵ش را برای اعلام حکم تعیین کرده بود، اما صدور رأی به ۲۲ نوامبر موکول شد. وکلای مدافع در عصر ۱۵ نوامبر از تغییر دوباره زمان اعلام حکم مطلع شدند. قاضی هنگام صدور رأی اعلام کرد که جلسه دادگاه به درخواست دادستانی عمومی از ۲۲ نوامبر به ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶م/۲۵ آبان ۱۴۰۵ش منتقل شده است.

اتهامات متهمان

مقام‌های قضایی و امنیتی بحرین متهمان را به اتهام‌های مرتبط با تروریسم، از جمله تشکیل گروهی با هدف سرنگونی نظام قانون اساسی این کشور و ترویج نظریه ولایت فقیه، متهم کردند. به ادعای مقام‌های بحرینی، متهمان از مساجد و گردهمایی‌های مذهبی محلی برای پیشبرد این اهداف استفاده می‌کردند. اتهامات دیگری نیز درباره ارتباط با طرف‌های خارجی و فعالیت علیه امنیت و ثبات بحرین مطرح شد.

به‌گزارش مؤسسه حقوق و دموکراسی بحرین، فعالیت‌هایی مانند آموزش آموزه‌های دینی، نگهداری کتاب‌های مذهبی، دریافت و پرداخت خمس، کمک‌های خیریه و ارتباط با مراجع و نهادهای دینی خارج از بحرین نیز در شمار مستندات اتهام متهمان قرار گرفته است. این مؤسسه همچنین گزارش داد که از میان ۵۶ متهم بازداشت‌شده، تنها یک نفر به جاسوسی متهم شده بود.[۶]

احکام صادرشده

دادگاه عالی کیفری بحرین در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶م/۲۵ آبان ۱۴۰۵ش، هر ۶۹ متهم را محکوم کرد؛ ۶۴ نفر به حبس ابد و پنج نفر به ۱۵ سال زندان محکوم شدند. هیچ‌یک از متهمان تبرئه نشدند.

محکومان به ۱۵ سال زندان عبارت بودند از: شیخ عزیز الخضران، شیخ علی المسترشد، فخری عبدالله الراشد، شیخ علی الجفیری و مهدی سهوان. حکم شیخ علی الجفیری به‌صورت غیابی صادر شد. از جمله محکومان به حبس ابد نیز شیخ عیسی قاسم، شیخ محمد صنقور و علی الصدّدی بودند. شیخ عیسی قاسم نیز به‌صورت غیابی محاکمه و محکوم شد.

اسامی منتشرشده از محکومان به حبس ابد


ردیف نام محکوم حکم
۱ شیخ عیسی قاسم حبس ابد (غیابی)
۲ شیخ علی الصددی حبس ابد
۳ شیخ محمد صنقور حبس ابد
۴ شیخ علی رحمه حبس ابد
۵ شیخ محمود العالی حبس ابد
۶ شیخ هانی البناء حبس ابد
۷ شیخ فاضل الزکی حبس ابد
۸ سید احمد الغریفی حبس ابد
۹ سید حسین الکرانی حبس ابد
۱۰ سید صادق المالکی حبس ابد
۱۱ سید طالب محمد حبس ابد
۱۲ سید محمدهادی الغریفی حبس ابد
۱۳ سید موسی الوداعی حبس ابد
۱۴ سید یاسین الموسوی حبس ابد
۱۵ شیخ ایوب البحرانی حبس ابد
۱۶ شیخ باقر الحواج حبس ابد
۱۷ شیخ جاسم الخیاط حبس ابد
۱۸ شیخ جاسم المؤمن حبس ابد
۱۹ شیخ جعفر عاشور حبس ابد
۲۰ شیخ جمیل العالی حبس ابد
۲۱ شیخ حسن علی الصبیعی حبس ابد
۲۲ شیخ حامد عاشور حبس ابد
۲۳ شیخ حسن القصاب حبس ابد
۲۴ شیخ حسین المحروس حبس ابد
۲۵ شیخ رائد الستری حبس ابد
۲۶ شیخ رضی القفاص حبس ابد
۲۷ شیخ صادق الدرازی حبس ابد
۲۸ شیخ محمد التیتون حبس ابد
۲۹ شیخ غازی السماک حبس ابد
۳۰ شیخ محمد جواد الشهابی حبس ابد

پنج محکوم به ۱۵ سال زندان

ردیف نام محکوم حکم
۱ شیخ عزیز الخضران ۱۵ سال زندان
۲ شیخ علی المسترشد ۱۵ سال زندان
۳ فخری عبدالله الراشد ۱۵ سال زندان
۴ شیخ علی الجفیری ۱۵ سال زندان (غیابی)
۵ مهدی سهوان ۱۵ سال زندان

واکنش‌ها و اعتراضات

پس از انتشار خبر تغییر زمان اعلام حکم در شبکه‌های اجتماعی، شامگاه ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶م، در شماری از مناطق شیعه‌نشین بحرین تظاهرات اعتراضی برگزار شد. این اعتراضات در مناطقی از جمله ستره، الحمله، بلادالقدیم، عالی، کرانه، سماهیج و ابوصیبع گزارش شد. تغییر مکرر زمان اعلام حکم، به‌ویژه اطلاع‌رسانی به وکلای مدافع در فاصله کوتاهی پیش از صدور رأی، نیز با انتقادهایی روبه‌رو شد.

سید احمد الوداعی، مدیر بخش حمایت‌گری مؤسسه حقوق و دموکراسی بحرین، احکام صادرشده را ناعادلانه خواند و آن را حمله به ایمان و هویت جامعه شیعیان بحرین دانست. او از آمریکا و بریتانیا خواست برای پایان دادن به آنچه آزار شیعیان بحرین خواند، بر حکومت این کشور فشار وارد کنند و خواستار آزادی بازداشت‌شدگان شوند. وی همچنین اظهارات مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره روحانیان شیعه ایران را نگران‌کننده دانست و گفت این موضع‌گیری ممکن است مقام‌های بحرینی را به صدور احکام شدیدتر علیه رهبران مذهبی شیعه ترغیب کند.

بازتاب حقوق بشری پرونده

مؤسسه حقوق و دموکراسی بحرین (BIRD) گزارش داد که برخی متهمان از شکنجه، بدرفتاری، بازجویی بدون حضور وکیل، نگهداری در مکان‌های نامعلوم، محرومیت از خواب و تهدید به خشونت جنسی علیه خود یا بستگانشان خبر داده‌اند. به‌گفته این مؤسسه، شماری از متهمان نیز مدعی شده‌اند برای امضای اظهاراتی که امکان مطالعه آنها را نداشته‌اند، تحت فشار قرار گرفته‌اند. BIRD همچنین از محدودیت دسترسی وکلای مدافع به پرونده بیش از ۶۷۰۰ صفحه‌ای، برگزاری جلسات دادگاه از طریق ارتباط تصویری و حذف تصاویر بازجویی‌ها پس از یک ماه انتقاد کرد و رسیدگی واحد تحقیقات ویژه بحرین به شکایت‌های شکنجه را ناکافی دانست.

پیش از صدور حکم، بیست سازمان حقوق بشری در بیانیه‌ای مشترک درباره نقض معیارهای دادرسی عادلانه، محدودیت دسترسی متهمان به وکیل و ادعاهای شکنجه و اعترافات اجباری ابراز نگرانی کردند. این سازمان‌ها استفاده از فعالیت‌هایی مانند تدریس آموزه‌های دینی و جمع‌آوری وجوه شرعی را به‌عنوان مستند اتهامات مورد انتقاد قرار دادند. کمیته سازمان ملل متحد علیه شکنجه نیز پیش‌تر درباره استقلال و کارآمدی نهادهای تحقیقاتی بحرین ابراز نگرانی کرده بود.

BIRD در گزارش خود به ادعاهای شیخ محمد سعید التیتون، ۶۲ ساله، نیز اشاره کرد. به‌گفته التیتون، مأموران به‌مدت یک هفته او را چشم‌بند و دست‌بند زده، با وجود بیماری و خونریزی مجبور به ایستادن کرده و از انجام عمل جراحی ضروری او خودداری کرده‌اند. او همچنین مدعی تهدید به لغو تابعیت اعضای خانواده‌اش و ثبت بیش از ۱۵۰ پرسش و پاسخ در صورت‌جلسه بازجویی پنج‌دقیقه‌ای خود شده که بیشتر آنها را قبول ندارد. طبق اسناد واحد تحقیقات ویژه، وضعیت روانی او وخیم شده و ارزیابی پزشکی از افسردگی و اضطراب وی حکایت داشته است؛ با این حال، این واحد شکایت‌های او را بی‌اساس دانست. BIRD این رسیدگی را ناکافی خواند و از پیگیری‌نشدن شواهدی مانند فیلم‌های بازجویی انتقاد کرد.[۷]

پانویس

  1. ↑ «Iran war spurs crackdown on clerics in tiny Gulf state Bahrain»، Reuters، ۶ نوامبر ۲۰۲۶م.
  2. ↑ «Iran war spurs crackdown on clerics in tiny Gulf state Bahrain»، وبگاه خبری ThePrint.
  3. ↑ «Bahrain: Shia Clerics Face Mass Trial Marred by Torture Allegations and Grave Fair Trial Violations»، Americans for Democracy & Human Rights in Bahrain (ADHRB)، ۶ نوامبر ۲۰۲۶م.
  4. ↑ «أحکام غیر مسبوقة فی البحرین.. السجن المؤبد لـ49 شخصیة دینیة شیعیة»، وبگاه خبری عربی۲۱.
  5. ↑ «أحکام غیر مسبوقة فی البحرین.. السجن المؤبد لـ49 شخصیة دینیة شیعیة»، وبگاه خبری عربی۲۱.
  6. ↑ «Bahrain: Shia Clerics Face Mass Trial Marred by Torture Allegations and Grave Fair Trial Violations»، مؤسسه حقوق و دموکراسی بحرین، ۶ نوامبر ۲۰۲۶م.
  7. ↑ «Bahrain Sentences 64 Defendants to Life Imprisonment and Five to 15 Years in Mass Trial of Shia Clerics Amid Allegations of Torture and Coerced Confessions»، مؤسسه حقوق و دموکراسی بحرین، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶م.

منابع

  • «Bahrain Sentences 64 Defendants to Life Imprisonment and Five to 15 Years in Mass Trial of Shia Clerics Amid Allegations of Torture and Coerced Confessions»، وبگاه مؤسسه حقوق و دموکراسی بحرین، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ش.
  • «Iran war spurs crackdown on clerics in tiny Gulf state Bahrain»، وبگاه خبری ThePrint، تاریخ درج مطلب: ۶ نوامبر ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ش.
  • «Bahrain: Shia Clerics Face Mass Trial Marred by Torture Allegations and Grave Fair Trial Violations»، Americans for Democracy & Human Rights in Bahrain (ADHRB)، تاریخ درج مطلب: ۶ نوامبر ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ش.
  • «Iran war spurs crackdown on clerics in tiny Gulf state Bahrain»، International News Agency Reuters، تاریخ درج مطلب: ۶ نوامبر ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ش.
  • «أحکام غیر مسبوقة فی البحرین.. السجن المؤبد لـ49 شخصیة دینیة شیعیة»، وبگاه خبری عربی۲۱، تاریخ درج مطلب: ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ش.