محمدحسین فاضل اردکانی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از فاضل اردکانی)
پرش به: ناوبری، جستجو

محمدحسین اردکانی(۱۲۲۵-۱۳۰۵ق) معروف به «فاضل اردکانی» از فقها و دانشمندان مشهور شیعه در قرن سیزدهم هجری است که در حوزه علمیه کربلا به تدریس می پرداخت.

تولد و تبار

تولد فاضل اردکانی در اردکان یزد روی داد. سال وفاتش را در بسیاری منابع ۱۲۳۵ق یاد کرده اند ولی نظر به اینکه یکی از آثارش تقریرات درس شریف العلمای مانزدارنی متوفای ۱۲۴۵ق است و وی نمی تواند در ۱۰ سالگی یا کمتر به درس شریف العما حاضر شده باشد از این رو ۱۲۳۵ در واقع تصحیف ۱۲۲۵ق بوده است و سال ولادت وی همین سال است. ملا حسین محمداسماعیل بن ملا ابوطالب بن آقا علی یزدی است و از خاندانی اهل علم برخاسته است. معروف ترین شخصیت علمی تبار وی ملا محمدتقی اردکانی(متوفای ۱۲۵۷ق در تهران) است که عمو و استاد فاضل اردکانی می باشد[۱] که مدرسی بزرگ و نویسنده پر کار بود و. از جمله تصانیفش جواهر الزواهر و حجیه المظنه است. [۲]

نام و لقب

نام فاضل اردکانی را حسین ذکر کرده اند ولی بر اساس اظهارنظر شاگرد نزدیک وی نام او محمدحسین بوده است [۳] همچنین لقب ملا محمدحسین اردکانی؛ فاضل اردکانی است و اگر چه برخی افراد دیگر هم به این لقب خوانده شده اند [۴] اما وقتی این لقب به صورت مطلق ذکر می شود منظور از آن ملا حسین اردکانی است.

تحصیلات

فاضل اردکانی در یزد و سپس کربلا درس خواند و در معقول و منقول دارای تبحر شد. از برجسته ترین اساتید وی عمویش ملا محمدتقی اردکانی؛ سید ابراهیم موسوی قزوینی و شریف العلما(محمدشریف مازندرانی) را باید یاد نمود.

تدریس و شاگردان

فاضل اردکانی در طی بیش از نیم قرن تدریس در حوزه علمیه کربلا صدها فقیه و شاگرد برجسته تربیت کرد که عده ای از آنان در زمره مراجع قرار دارند. هر چند بزرگانی چون آخوند خراسانی نیز در زمره شاگردان فاضل یاد شده اند اما معروف ترین و نزدیک ترین شاگرد به وی سید محمدحسین شهرستانی بود که حتی فاضل را بر شیخ انصاری ترجیح می نهاد و از وی افضل می دانست! [۵] از دیگر شاگردان فاضل می توان به این افراد اشاره نمود:

سید علی حایری یزدی [۶]

شیخ محمدتقی شیرازی [۷]

شیخ عبدالکریم حائری یزدی

ملا احمد خوئینی

ملا حبیب الله شریف کاشانی [۸]

شيخ ابو القاسم اردوبادى‌ [۹]

ثقة ‌الاسلام تبریزی [۱۰]

اجازات

فاضا اردکانی در طول زندگی علمی خود از برخی اساتید اجازه دریافت نمود و به برخی شاگردان نیز اجازه داد. از جمله وی از عمویش ملا محمدتقی اردکانی و نیز از استادش سید ابراهیم قزوینی اجازه داشت و به شاگردش سید محمدحسین شهرستانی نیز اجازه داده بود. [۱۱]

تالیفات

فاضل اردکانی دارای تالیفاتی است که عمده آنها تقریرات دروس اساتیدش یا حواشی بر کتب فقه و اصول می باشد. همچنین تقریرات درس وی را شاگردانش می نوشته اند که برخی از آنها از جمله غایة المسوول فی علم الاصول؛ که توسط سید محمدحسین شهرستانی نوشته شده به چاپ رسیده است. مدرس تبریزی پیرامون تالیفات او می نویسد: «شيخ محمد حسين تعليقاتى بر رياض و معالم و شوارق و رساله‌اى در علم حروف و مصنّفات ديگرى در طهارت و صلوة و متاجر و غيرها دارد.» [۱۲]

طبع شوخ

فاضل اردکانی شخصیتی اخلاقی و مهذب بود و به تعبیر شیخ آقابزرگ تهرانی وی عالمی وارسته و فاقد ریا و کبریا بود. [۱۳] فاضل بسیار شوخ طبع بود و در مجلس درس یا در برخوردهای با شاگردان و مردم شوخی های بسیاری می نمود که گاه به ظاهر زننده بود. ولی نظر به طهارت روح وی و اینکه نیتش اصلاح اخلاق مردم بود شوخی هایش تاثیرات مثبت اخلاقی داشت و مرحوم بهجت می فرموده است که اگر احوال و حکایات وی جمع گردد به سان کتابی اخلاق؛ سودمند است. [۱۴] تعدادی از حکایات اخلاقی فاضل اردکانی در برخی منابع گردآوری شده است. [۱۵]

وفات و مدفن

فاضل اردکانی در ابتدای قرن چهاردهم هجری در کربلا وفات یافت و در همان شهر مقدس در مقبره استادش سید ابراهیم قزوینی صاحب ضوابط الاصول دفن گردید. سال وفات وی را ۱۳۰۲ یا ۱۳۰۵ ق گفته اند. برخی ماده تاریخ های وفات وی حاکی از صحت قول وفاتش در ۱۳۰۵ ق است:

و لما ذاب قلب الوجد هما/لموت ولى امير المؤمنينا

فقم فزعا و ارخ بالبكاء/حسين بالثرى امسى رهينا [۱۶]

وفات وی به صورتی جالب و عبرت انگیز و حاکی از عدم دلبستگی و تعلق وی به دنیا بود. [۱۷]

بازماندگان

یکی از فرزندان فاضل اردکانی شیخ محمد بود.[۱۸]

منابع

  1. کرام البرره-شیخ آقابزرگ تهرانی-ج۱-ص۲۰۶ و ریحانة الادب-مدرس تبریزی- ج۱-ص۱۰۶.
  2. الذریعه-ج۵-ص۲۶۹ و ج۶-ص ۲۷۶.
  3. غاية المسئول-ص۴۵۶.
  4. تحفة الأولياء؛ محمدعلی اردکانی؛ ص۱۹.
  5. مجله افق حوزه 25 اسفند 1386 - شماره 183
  6. الذریعه- جلد : 4 صفحه : 381
  7. پاسداران اسلام در دوران غيبت كبرى؛ رضا رحمتی؛ ص۱۰۷.
  8. گلزار فضیلت -رحیم قاسمی- ص۱۸۴
  9. بلوغ الأماني؛ حشمت الواعظين قمى، ص 285
  10. دائرة المعارف بزرگ اسلامی؛ ج۴؛ ص۱۶۲۸.
  11. الذریعه؛ ج۱۱؛ ص۱۸.
  12. ریحانة الادب؛ ج۱؛ ص۱۰۵.
  13. نقباء البشر؛ ج۲-ص.
  14. در محضر بهجت، ج۲، ص۳۵۶.
  15. کریم الاخلاق: زندگی‌نامه عالم ربانی آیت‌الله فاضل اردکانی- سیداسماعیل شاکراردکانی- ص۶۳ تا۹۲.
  16. ریحانه الادب: ج۱-ص۱۰۵ . ۴۵۲.
  17. کریم الاخلاق-ص ۹۳ تا۹۷.
  18. الذریعه-ج۱۵-ص۵۶.