عباد بن العوام

از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از ابا سهل الواسطی)
عَبَّادُ بن العَوَّام
عالم و زاهد شیعه
اطلاعات فردی
نام کاملعباد بن العوام بن عمر بن عبدالله بن المنذر
کنیهابوسهل الواسطی
لقبالکلابی
محل تولدواسط
محل زندگیکرخ بغداد
وفات۱۸۵ق، پس از امام صادق(ع)
محل دفنبغداد
مذهبشیعه
اطلاعات حدیثی
راویان از اواحمد بن حنبل


عَبَّادُ بن العَوَّام (۱۱۸-۱۸۵ق) عالم و زاهد مشهور شیعه در قرن دوم هجری قمری که از محدثان بزرگ خوانده شده است. عالمان اهل‌سنت او را ثقه و مورد اعتماد دانسته‌اند.

عباد بن العوام به‌همراه بزرگان و عالمان زمان خود از قیام ابراهیم بن عبدالله حمایت کرده و مردم را به همراهی با قیام تشویق نمود. وی پس از شکست قیام متواری شد و مخفیانه زندگی می‌کرد، اما در زمان خلافت مهدی عباسی مورد بخشش قرار گرفت و به او اجازه نقل حدیث اعطا شد.

در زمان هارون عباسی مورد اذیت و آزار قرار گرفت و خانه‌اش ویران شد و به زندان افتاد، اما پس از مدتی از زندان آزاد شد و به نقل حدیث پرداخت. وی از عالمان زیادی روایت نقل کرده و عالمانی چون احمد بن حنبل، الفضل بن دکین و عمران بن میسره از او روایت نقل کرده‌اند.

جایگاه و اهمیت

عَبَّادُ بن العَوَّام بن عمر بن عبدالله، مشهور به عباد بن العوام الکلابی، از عالمان و زاهدان مشهور[۱] شیعه بود.[۲] کنیه او ابوسهل[۳] الواسطی[۴] و لقبش الکلاعی[۵] یا الکلابی بود.[۶]

وی گاه از تابعین دانسته‌ شده[۷] و همچنین از فقیهان[۸] و محدثان بزرگ[۹] و از عالمان علم حدیث خوانده شده است[۱۰] که احمد بن حنبل از شاگردان او محسوب می‌شد.[۱۱]

عباد یکی از نجیب‌ترین مردم زمان خود در تمامی امور خوانده شده[۱۲] و فرزندش عوام بن عباد نیز از راویان معرفی شده است.[۱۳]

مذهب

عباد بن العوام در پاره‌ای از منابع تاریخی، شیعه خوانده شده،[۱۴] و با این حال از عالمان مورد وثوق اهل‌سنت نیز بود؛[۱۵] به‌گونه‌ای که خطیب بغدادی، فقیه و مورخ اهل‌سنت در قرن پنجم هجری، تعدادی از عالمانی را نام برده است که او را ثقه و صدوق معرفی کرده‌اند.[۱۶] نویسنده قاموس الرجال او را به‌خاطر همراهی با ابراهیم بن عبدالله از شیعیان زیدی دانسته است.[۱۷]

اساتید و شاگردان در روایت

عباد بن العوام از افراد زیادی روایت نقل کرده است؛ از جمله: ابوإسحاق الشیبانی، یحیی بن أبی‌إسحاق، إسماعیل بن أبی‌خالد،[۱۸] حصین بن عبدالرحمن، هارون بن عنترة، سعید الجریری، سعید بن أبی‌عروبة، هلال بن خباب،[۱۹] حمید الطویل و أبی‌مالک الأشجعی[۲۰]

راویانی از او نقل روایت کرده‌اند؛ از جمله: احمد بن حنبل، الفضل بن دکین، سعید بن سلیمان الواسطی، أبوالربیع الزهرانی، الحسن بن عرفة،[۲۱] سعید بن سلیمان، عمران بن میسرة، أبوالربیع الزهرانی، أبوبکر بن أبی‌شیبة،[۲۲] زیاد بن أیوب و علی بن مسلم الطوسی.[۲۳]

زندگی‌نامه

عباد بن العوام بن عمر بن عبدالله بن المنذر بن مصعب بن جندل[۲۴] در سال ۱۱۸ق زاده شد.[۲۵] از اهالی شهر واسط عراق بود و در نهایت در بغداد درگذشت[۲۶] و در آن شهر به خاک سپرده شد.[۲۷] درباره زمان وفات او اختلاف‌نظر وجود دارد[۲۸] و سال‌های ۱۸۳ق، ۱۸۴ق، ۱۸۵ق و ۱۸۶ق گفته شده است.[۲۹] گروهی از عالمان اهل‌سنت، از جمله ابن‌سعد، مورخ قرن سوم هجری، معتقدند که عباد بن العوام در سال ۱۸۵ق و در زمان خلافت هارون عباسی وفات یافت.[۳۰]

همراهی با قیام ابراهیم بن عبدالله حسنی

عباد بن العوام از قیام ابراهیم بن عبدالله حسنی حمایت کرد[۳۱] و حتی در جنگ شرکت نمود[۳۲] و علاوه بر آن مردم را هم به همراهی با قیام تشویق می‌کرد.[۳۳] گروهی از مردم نیز با مشاهده وی به قیام تمایل پیدا کردند.[۳۴]

عباد بن العوام پس از شکست حرکت ابراهیم تا پایان خلافت منصور عباسی متواری بود.[۳۵]

محدودیت‌های حکومتی برای عباد

عباد پس از مدتی زندگی مخفی در دوران منصور عباسی در دوره مهدی عباسی بخشیده شد و اجازه نقل حدیث دریافت کرد؛[۳۶] او در محله کرخ شهر بغداد اقامت گزید[۳۷] و علمای بغداد[۳۸] و عراق[۳۹] از او روایت کرده‌اند.

عباد بن عوام در زمان حکومت هارون مورد اذیت و آزار قرار گرفت، خانه‌اش ویران شد و به زندان افتاد. خلیفه او را از ذکر حدیث منع کرد.[۴۰] هارون پس از مدتی عباد را آزاد و اجازه نقل حدیث را به او برگرداند.[۴۱]

پانویس

  1. بندنیجی قادری، جامع الأنوار، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۱.
  2. شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۶۵۲.
  3. ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۷؛ بندنیجی قادری، جامع الأنوار، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۱.
  4. مظفر، الإفصاح، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۷۱؛ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۶۵۲؛ حسینی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۸۰۳؛ ابومخرمه، قلادة النحر، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۹۲؛ بندنیجی قادری، جامع الأنوار، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۱.
  5. سمعانی، الأنساب، ۱۳۸۲ق، ج۱۱، ص۱۸۷.
  6. صفدی، الوافی بالوفیات، ۱۴۰۱ق، ج۱۶، ص۶۱۴؛ حسینی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۸۰۳.
  7. بندنیجی قادری، جامع الأنوار، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۱.
  8. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۵.
  9. امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۱۰.
  10. زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۳، ص۲۵۷.
  11. امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۱۰.
  12. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۷؛ مظفر، الإفصاح، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۷۲.
  13. حسینی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۱۰؛ ابن‌حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۱۶۴.
  14. ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸؛ مظفر، الإفصاح، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۷۲؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ۱۴۰۱ق، ج۱۶، ص۶۱۴.
  15. ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸؛ ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۹، ص۱۰۸؛ ابن‌حنبل، فضائل الصحابة، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۳۶۰.
  16. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۵.
  17. شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۶۵۳.
  18. ابومخرمه، قلادة النحر، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۹۲.
  19. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۵.
  20. حسینی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۸۰۳؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۱۰.
  21. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۵.
  22. ابومخرمه، قلادة النحر، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۹۲.
  23. امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۱۰؛ حسینی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۸۰۳.
  24. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۵.
  25. مظفر، الإفصاح، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۷۲.
  26. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۷.
  27. بندنیجی قادری، جامع الأنوار، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۱.
  28. صفدی، الوافی بالوفیات، ۱۴۰۱ق، ج۱۶، ص۶۱۴.
  29. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۰۷؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۱۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ۱۴۱۳ق، ج۱۲، ص۲۰۲.
  30. ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸؛ ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۹، ص۱۰۸؛ ابن‌حنبل، فضائل الصحابة، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۳۶۰؛ بندنیجی قادری، جامع الأنوار، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۱.
  31. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۱؛ ابن‌العماد حنبلی، شذرات الذهب، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۲۰۳؛ بلعمی، تاریخنامه طبری، ۱۳۷۳ش، ج۴، ص۱۱۲۵.
  32. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۵، ۳۲۳.
  33. ابن‌العماد حنبلی، شذرات الذهب، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۲۰۳.
  34. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۵.
  35. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۵.
  36. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۵.
  37. ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸.
  38. ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸.
  39. سمعانی، الأنساب، ۱۳۸۲ق، ج۱۱، ص۱۸۷.
  40. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۱۱؛ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۶۵۳.
  41. ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۲۳۸؛ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۶۵۲.

منابع

  • ابن‌الأثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت،‌ دار صادر، ۱۳۸۵ق.
  • ابن‌العماد الحنبلی، عبدالحی بن احمد العکری، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق الأرناؤوط، بیروت، دار ابن‌کثیر، ۱۴۰۶ق.
  • ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی بن محمد، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق.
  • ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، بیروت،‌ دار صادر، ۱۳۲۵ق.
  • ابن‌حنبل، احمد بن محمد، فضائل الصحابة، قاهره،‌ دار ابن‌الجوزی، چاپ چهارم، ۱۴۳۰ق.
  • ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
  • ابومخرمه، عبدالله طیب بن عبدالله، قلادة النحر فی وفیات أعیان الدهر، بیروت، دارالمنهاج، ۱۴۲۸ق.
  • ابوالفرج اصفهانی، علی بن الحسین، مقاتل الطالبیین، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا.
  • امین، محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
  • بندنیجی قادری، عیسی صفاءالدین، جامع الأنوار فی مناقب الأخیار، بیروت، الدار العربیة للموسوعات، ۱۴۲۲ق.
  • حسینی، محمد بن علی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، قاهره، مکتبة الخانجی، ۱۴۱۸ق.
  • خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق.
  • ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • زرکلی، خیر الدین، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ هشتم، ۱۹۸۹م.
  • سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، حیدرآباد هند، مطبعة مجلس، دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق.
  • شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
  • صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت، دارالنشر، چاپ دوم، ۱۴۰۱ق.
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخنامه طبری، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • مظفر، محمدحسن، الإفصاح عن أحوال رواة الصحاح، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۲۶ق.