وعید
وعید به معنای تهدید به عذاب و کیفر است[۱] و از مفاهیم قرآنی و کلامی به شمار میرود. این واژه چند بار در قرآن به کار رفته و در آن، انسانها از تحقق وعیدهای الهی برحذر داشته شدهاند. در قرآن، کافران،[۲] مشرکان[۳] و منافقان[۴] از جمله گروههایی دانسته شدهاند که به عذاب و خلود در آتش وعید داده شدهاند.
در منابع کلامی، میان «وعد» و «وعید» سه تفاوت بیان شده است: وعید تنها به تهدید و عذاب اختصاص دارد، اما وعد شامل پاداش نیز میشود؛[۵] تخلّف از وعید جایز دانسته شده، ولی خلف وعده جایز نیست؛[۶] و سرانجام، وعده از تفضّل الهی و وعید بر پایه استحقاق بندگان شمرده شده است.[۷]
به گفته عبدالقاهر بغدادی، امام علی(ع) نخستین فرد از میان صحابه بوده است که درباره مسئله «وعد و وعید» به مناظره پرداخته است.[۸] همچنین در فهرست آثار شیخ طوسی، کتابی با عنوان «المسائل الرازیة» در موضوع وعید ذکر شده است. گزارش شده که این اثر مشتمل بر پانزده مسئله بوده که از ری برای سید مرتضی ارسال شده و وی به آنها پاسخ داده است؛ بااینحال، شیخ طوسی نیز پاسخهای مستقلی به این مسائل ارائه کرده است.
مسئله «وعد و وعید» از مباحث مورد اختلاف میان متکلمان اسلامی بوده و در موضوعاتی همچون عدل الهی، استحقاق پاداش و عذاب، خلود در جهنم، مرتکب کبیره، احباط و تکفیر، توبه، عفو، شفاعت مطرح شده است.[۹]
در کلام معتزله، وعید از اصول پنجگانه این مذهب دانسته شده است. هرچند معتزله و امامیه در وجوب وفای خداوند به وعدههای پاداش همنظرند، بیشتر معتزله وفای به وعید را نیز واجب میدانند و به «وعیدیه» شناخته میشوند؛ درحالیکه امامیه و برخی معتزلیان این دیدگاه را نمیپذیرند. اما آن دسته از معتزله که مانند امامیه عمل به وعید را بر خداوند واجب نمیدانند، «تفضیلیه» خوانده میشود.[۱۰]
پانویس
- ↑ امین، مخزن العرفان، ۱۳۶۱ش، ج۴، ص۲۷۴.
- ↑ سوره آلعمران آیه ۱۱۶؛ سوره بینه آیه ۶؛ سوره احزاب آیه ۶۴-۶۵.
- ↑ سوره بینه آیه ۶؛ سوره فرقان آیه ۶۸-۶۹.
- ↑ سوره توبه آیه۶۸؛ سوره مجادله آیه ۱۴-۱۷.
- ↑ حسینی، معارف ومعاریف، ۱۳۷۹ش، ج۱۰، ص۳۷۶.
- ↑ شیخ صدوق، اعتقادات، ۱۳۵۷ش، ص۸۰.
- ↑ طیب، أطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۹، ص۲۷۵.
- ↑ صبحی، فی علم الکلام، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۷۲۲.
- ↑ حسینی، معارف ومعاریف، ۱۳۷۹ش، ج۱۰، ص۳۷۶؛ مشكور، فرهنگ فرق اسلامى، ۱۳۷۲ش، ص۴۱۷.
- ↑ ربانی گلپایگانی، فرق و مذاهب کلامی، ۱۳۹۳ش، ص۲۵۹.
منابع
- امین، سیده نصرت، مخزن العرفان فی تفسیر قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.
- حسینی، سید مصطفی، معارف و معاریف، تهران، موسسه فرهنگی آرایه، ۱۳۷۹ش.
- ربانی گلپایگانی، علی، فرق و مذاهب کلامی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۹۳ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، اعتقاداتالامامیه، قم، کنگرهٔ شیخ مفید، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
- صبحی، احمد محمود، فی علم الکلام، بیروت، دارالنهضة العربیه، ۱۴۱۱ق.
- طیب، سید عبدالحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش،
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مشكور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامى، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ دوم،۱۳۷۲ش.
پیوند به بیرون
- وعیدهای خدا،محمد مؤذنی دانشنامه موضوعی قرآن کریم