محمود شلتوت

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از شیخ محمود شلتوت)
پرش به: ناوبری، جستجو
شیخ شلتوت
شيخ محمود شلتوت.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: محمود شلتوت
تاریخ تولد: ۱۸۹۳م
زادگاه: بحیره
محل زندگی: مصر
تاریخ وفات: ۱۹۶۳م
شهر وفات: قاهره
محل تحصیل: اسکندریه
تألیفات: تفسیر القرآن الکریم، مقارنة المذاهب فی الفقه، الاسلام عقیدة و الشریعة، من توجیهات الاسلام، الفتاوی، من هدی القرآن، المسئولیة المدنیة و الجنائیة فی الشریعة الاسلامیة، فقه القرآن و السنة
سیاسی: شرکت در انقلاب مردمی ۱۹۱۹ مصر، صدور اعلامیه در اعتراض به واقعه ۱۵ خرداد ایران، محکومیت به رسمیت شناختن اسرائیل
اجتماعی: مشارکت در تاسیس دارالتقریب بین المذاهب الاسلامی، ارتباط مستمر با علمای شیعه، صدور فتوای جواز تعبد به مذهب شیعه و زیدیه

محمود شلتوت(۱۸۹۳-۱۹۶۳م) مشهور به شیخ شلتوت عالم و مفسر اهل سنت متولد کشور مصر، از اساتید و رؤسای دانشگاه الازهر بود. وی از علمای مدافع تقریب بین مذاهب اسلام و از مؤسسان دارالتقریب بین المذاهب اسلامی بود. ارتباط مستمر با علمای شیعه از جمله آیت الله بروجردی، تأسیس کرسی فقه مقارن و صدور فتوای معروف جواز عمل بر اساس مذهب شیعه و زیدیه، از جمله اقدامات تقریبی اوست. شیخ شلتوت نسبت به مسائل سیاسی جهان اسلام نیز حساس بود، حضور در انقلاب مردمی مصر در سال ۱۹۱۹م، اعتراض به واقعه ۱۵ خرداد ایران و مخالفت با اقدام دولت ایران در به رسمیت شناختن اسرائیل در سال ۱۹۴۸م، از جمله موضع‌گیری‌هایی سیاسی اوست.

زندگی‌نامه

محمود شلتوت در سال ۱۸۹۳م در یکی از بخش‌های بحیره مصر متولد و پس از گذراندن دوره‌های مقدماتی تعلیم و تربیت و حفظ قرآن، در سال ۱۹۰۶م وارد دانشگاه مذهبی اسکندریه شد. وی بعد از فراغت از تحصیل در ۲۵ سالگی به عنوان استاد این دانشگاه معرفی شد.[۱] وی در سال ۱۹۱۹م هم‌زمان با انقلاب مردمی مصر با نوشتن مقالات و سخنرانی با مردم همراهی کرد.[۲] در سال ۱۹۲۸م شیخ مصطفی المراغی رئیس وقت دانشگاه الازهر، شیخ شلتوت را جهت تدریس به الازهر دعوت کرد. بعد از کناره‌گیری المراغی از ریاست الازهر به دلیل اختلاف با دربار مصر، شلتوت نیز از تدریس کناره گرفت و به وکالت در محاکم شرعی مشغول شد. شیخ شلتوت در سال ۱۹۳۷م با بازگشت دوباره شیخ مصطفی المراغی به دانشگاه الازهر به تدریس فراخوانده شد و در مدت حضورش سمت‌های زیادی بر عهده گرفت. وی در اکتبر سال ۱۹۵۸م توسط رئیس جمهور مصر به عنوان ریاست دانشگاه الازهر برگزیده شد[۳] و تا زمان وفاتش در سال ۱۹۶۳م در قاهره در این منصب باقی ماند.[۴]

اقدامات تقریبی

شیخ شلتوت در مسیر تقریب و وحدت بین مذاهب اسلامی فعالیت‌هایی داشت که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

  1. تشکیل دارالتقریب بین المذاهب الاسلامی: شیخ شلتوت به همراهی شیخ مصطفی المراغی، محمدتقی قمی، مصطفی عبدالرزاق و عبدالمجید سلیم جماعت تقریب مذاهب اسلامی را با هدف وحدت بین مذاهب اسلامی در سال ۱۹۴۸م در قاهره مصر تأسیس کردند.[۵] این جماعت بعد از تعطیلی در مصر با نام مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در تهران بازگشایی شد.[۶]
  2. تأسیس کرسی فقه مقارن: شیخ شلتوت با هدف مطالعه و تحقیق در فقه مذاهب اسلامی اقدام به تأسیس کرسی فقه مقارن در دانشگاه الازهر کرد.[۷]
  3. ارتباط با علمای شیعه: شیخ شلتوت در مسیر تقریب بین شیعه و اهل سنت ارتباط مستمری با علمای شیعه داشت. نامه‌نگاری‌های متعدد او با آیت الله بروجردی، سفر به ایران و دیدار با آیت الله بروجردی و اقتدا در نماز جماعت به امامت محمدحسین کاشف الغطا در کنفرانس قدس از جمله این اقدامات بود.[۸]
  4. صدور فتوای جواز عمل بر اساس مذهب شیعه: شیخ شلتوت در ۱۷ ربیع‌الاول سال ۱۳۷۸ق با حضور نمایندگان مذاهب مختلف اسلامی فتوایی مبنی بر جواز پیروی از مذهب شیعه را صادر کرد.[۹] وی در جواب به استفتایی در مورد قرار دادن مکاتب شیعه اثنی عشری و زیدیه در بین مکاتب اسلامی، معتقد است که اسلام در پیروی از مکتب خاصی منحصر نیست و می‌توان از یک مکتب به مکاتب دیگر منتقل شد. شیخ شلتوت در قسمتی از این فتوا می‌گوید: «مكتب جعفرى معروف به مذهب امامى اثنى عشرى، مكتبى است كه شرعاً پيروى از آن مانند پيروى از مكتب‌هاى اهل سنت جايز می‌باشد. سزاوار است مسلمانان اين حقيقت را دريابند و از تعصب ناحق و ناروايى كه نسبت به مكتب معينى دارند، دورى گزينند».[۱۰]

از دیگر اقدامات تقریبی شیخ شلتوت تأسیس مجله رسالة الاسلام،[۱۱] نوشتن مقدمه بر تفسیر مجمع البیان و برگزاری مراسم عاشورا در دانشگاه الازهر بود.[۱۲]

مواضع‌ سیاسی

شیخ شلتوت نسبت به وقایع سیاسی، به ویژه در جهان اسلام، حساس بود و موضع‌گیری‌های سیاسی مختلفی داشت که از جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

  • صدور اعلامیه درباره قیام ۱۵ خرداد: شیخ شلتوت در جریان قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ش در ایران اعتراض خود را نسبت به دستگیری امام خمینی و کشته شدن عده‌ای از مردم ایران نشان داد و در نامه‌ای از عموم مسلمانان خواست که از علمای مجاهد ایران پشتیبانی کنند. در قسمتی از این پیام آمده است: «هشدار می‌دهم به مسلمانان همه کشورها و به ملت ایران که این تجاوز و دست‌درازی بی‌شرمانه را به سادگی نگاه نکنید و به تمام نیرو برای نجات علمای ایران از چنگال دژخیمان دیکتاتور ایران مبارزه کنید». شیخ شلتوت بعد از این اعلامیه طی تلگرافی خطاب به محمدرضا شاه رسماً خواست از تجاوز به «حریم روحانیت» خوداری کند.[۱۳]
  • محکومیت به رسمیت شناختن اسرائیل: شیخ شلتوت در اعتراض به اقدام دولت ایران در به رسمیت شناختن اسرائیل در سال ۱۹۴۸م، ضمن رد هرگونه ارتباط کشورهای اسلامی با اسرائیل، با نوشتن نامه‌ای به آیت الله بروجردی و آیت الله سید محسن حکیم این اقدام دولت محمدرضا شاه را تقبیح کرد.[۱۴]

آثار علمی

از شیخ شلتوت آثاری در تفسیر، فقه و علوم دیگر بر جای مانده که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

  1. ‌تفسیر القرآن الکریم: این کتاب جمع‌آوری شده سلسله مقالاتی است که طی چهارده سال در مجله رسالة الإسلام درج شده. این کتاب توسط مجمع التقریب بین المذاهب الاسلامیة در سال ۱۳۷۹ش به چاپ رسید. این تفسیر ضمن پرداختن به بحث‌های سنتی تفسیر، نیازهای جدید و مقتضیات زمان و مکان را مورد توجه قرار می‌دهد و فراهم کردن زمینه‌های وحدت اسلامی و تقریب از اهداف آن است.[۱۵] این تفسیر را نه برای مذهبی خاص که برای همه مسلمین دانسته‌اند.[۱۶]
  2. مقارنة المذاهب فی الفقه: این کتاب درباره فقه مقارن تدوین شده است و با جمع‌آوری دیدگاه‌های مذاهب مختلف درباره یک مسئله فقهی، به ارائه نظر متناسب با زمان و مکان و ادله می‌پردازد.[۱۷]

از دیگر آثار وی می‌توان به الاسلام عقیدة و الشریعة، من توجیهات الاسلام، الفتاوی، من هدی القرآن، المسئولیة المدنیة و الجنائیة فی الشریعة الاسلامیة و فقه القرآن و السنة[۱۸] اشاره کرد.

پانویس

  1. سهلب، الشیخ محمود شلتوت، ۲۰۰۸م، ص۲۱.
  2. سهلب، الشیخ محمود شلتوت، ۲۰۰۸م، ص۲۱.
  3. احمدی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، ۱۳۸۳ش، ص۱۹-۳۰
  4. سهلب، الشیخ محمود شلتوت، ۲۰۰۸م، ص۲۳.
  5. خسروشاهی، سرگذشت تقریب، ۱۳۸۹ش، ص۳۳-۳۷
  6. معاونت فرهنگی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، اهداف،ساختار و فعالیت های مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۹ش، ص۴۳
  7. احمدی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، ۱۳۸۳ش، ص۸۵.
  8. احمدی، شیخ محمود شلتوت، ۱۳۸۳ش، ص۷۵-۷۸.
  9. سلهب، الشیخ محمود شلتوت، ۲۰۰۸م، ص۱۵۴.
  10. بی‌آزار شیرازی، همبستگی مذاهب اسلامی، ۱۳۷۷ش، ص۳۴۴.
  11. سهلب، الشیخ محمود شلتوت، ۲۰۰۸م، ص۹۳.
  12. احمدی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، ۱۳۸۳ش، ص۳۰، ۹۰.
  13. احمدی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، ۱۳۸۳ش، ص۳۷-۴۲.
  14. احمدی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، ۱۳۸۳ش، ص۴۲-۴۸.
  15. کریمی، «شخصیت علمی شیخ شلتوت و روش تفسیری وی»، ص ۳۷، ۳۸.
  16. بی‌آزار شیرازی، شیخ محمود شلتوت طلایه دار تقریب، ۱۳۷۶ش، ص۱۴.
  17. احمدی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، ۱۳۸۳ش، ص۱۱۰.
  18. سهلب، شیخ محمود شلتوت، ۲۰۰۸م، ص ۵۷-۷۱

منابع

  • احمدی، علی، شیخ محمود شلتوت آیت شجاعت، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۳ش.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، شیخ محمود شلتوت طلایه دار تقریب، تهران، مجمع جهانی تقريب مذاهب اسلامی، ۱۳۷۶ش.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، همبستگی مذاهب اسلامی (مقالات دارالتقریب)، تهران، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • خسروشاهی، سید هادی، سرگذشت تقریب، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۹ش.
  • سهلب، حسن، الشیخ محمود شلتوت قراءة فی تجربة الاصلاح و الوحدة الاسلامیة، بیروت، ۲۰۰۸م.
  • کریمی، محمود، «شخصیت علمی شیخ شلتوت و روش تفسیری وی»، در مجله مطالعات قرآن و حدیث، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، سال اول، شماره دوم، ۱۳۸۷ش.
  • معاونت فرهنگی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، اهداف، ساختار و فعالیت های مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۹ش.