کاربر:Shaker/صفحه تمرین

۷

پادشاهی متوکلی یمن حکومتی

تأسیس

پادشاهی متوکلی یمن پس از شکست امپراتوری عثمانی در پایان جنگ جهانی اول و خروج نیروهای ترک از در سال ۱۹۱۸م یمن تاسیس شد و دولت پادشاهی متوکلی یا متوکلیان در شمال این کشور به ریاست امام یحیی بن محمد حمیدالدین، قدرت را در صنعا به دست گرفت.

این واقعه پس از درگیری های مختلف در مناطق مختلف با نیروهای عثمانی صورت گرفت.

او در ماه صفر سال ۱۳۳۷ق وارد شهر صنعا شد و مورد استقبال قرارگرفت.

سیاست ها

هدف اصلی امام یحیی بعد از کسب استقلال یمن و رسیدن به پادشاهی این منطقه، یکپارچه ساختن سرزمین یمن حول امامت زیدیه بود.

در دهه سوم میلادی با سرکوب متمردین داخلی، آرامش نسبی به مناطق تحت سیطره امام یحیی حاکم شد و با بستن پیمان صلح با انگلیس و سعودی، مرزهای جنوبی و شمالی روی آرامش به خود دیدند.

افزایش استبداد امام یحیی و نابسامانی و بی‌عدالتی وضع اقتصادی موجب بروز انتقادات و در ادامه نارضایتی‌ها و دشمنی‌ها شد. اولین حلقه‌های معارضان در شهرهایی مانند صنعا و تعز و ذمار شکل گرفت. معارضان تحت تأثیر افکار افرادی همچون جمال‌الدین اسد آبادی، محمد عبدُه، جرجی زیدان و امثال آنها قرارداشتند.

دانشجویانی که در خارج از کشور مشغول به تحصیل بودند، بیش از دیگران عقب‌ماندگی کشور خود را درک کرده و علاقه‌مند به ایجاد تغییر در شرایط کشور را داشتند.

با شروع جنگ جهانی دوم و تلاش ایتالیا و انگلیس برای گسترش تسلط خود در یمن، جمعیت‌های فعال در زمینه اصلاحات منحل گردید

در سال ۱۹۳۶م امام یحیی سیاست خارجی خود را تغییر داده و به ایجاد رابطه با کشورهای عربی خصوصا عراق و عربستان و برخی کشورهای اروپایی مانند فرانسه و بلژیک روی آورد.

مقابله با اشغال انگلیس

نیروهای انگلیسی به بهانه مقابله با نیروهای عثمانی، جنوب و مناطق ساحلی یمن را اشغال کردند و ارتباط مرکز این کشور با دریا و انجام روابط تجاری قطع کردند. امام یحیی با این اشغالگری مقابله کرده و به سمت عدن حمله برد در سال ۱۹۲۵م شهر حدیده بدون مقاومت تحت تصرف امام یحیی درآمد.

ترور امام یحیی

در سال ۱۹۴۷ میلادی کشور یمن به عضویت کامل در سازمان ملل درآمد.

پیوستن امیر ابراهیم فرزند نهم امام یحیی به معارضین، موجب تقویت این جبهه گردید.

کودتای ۱۹۴۸

در فوریه ۱۹۴۸م گروهی به رهبری القردعی امام یحیی را در نزدیکی صنعا به همراه برخی از همراهانش به قتل رساند.

عبدالله وزیر خود را به مقر حکومت رسانده و با کشتن دو تن از فرزندان امام یحیی خود را به عنوان امام جدید معرفی کرد. او دستور قتل امیر احمد، جانشین امام یحیی را صادر کرد ولی وی گریخت و در شهر باحل خود را امام خوانده و عبدالله وزیر را غاصب توصیف کرد.

عبدالله وزیر نتوانست حمایت کشورهای عربی و حتی حمایت داخلی را جلب کند.

امیر احمد توانست بر عبدالله وزیر فائق آید و او و نزدیکان او را کشته و حکومت را در دست گرفته و به طور رسمی حکومت خود را المملکه المتوکلیه الیمنیه (پادشاهی متوکلی یمن) بنامد.

حکومت امام احمد

با این که صنعا همچنان پایتخت به شمار می‌رفت اما امام احمد در شهر تعز اقامت گزید و بدین ترتیب شهر صنعا از رونق افتاده و زندگی سیاسی و اجتماعی و فرهنگی به تعز منقل شد.

معارضان حکومت فعالیت خود را از سال ۱۹۵۱م افزایش داد. از طرف دیگر رقابت در خانواده امام احمد برای رسیدن به قدرت بین برادران امام احمد با نام‌های عبدالله و حسن و فرزندش به نام بدر آغاز شد.

برای اولین بار در تاریخ یمن قوه مجریه در قالب هیئت وزیران تشکیل گردید.

شرکت آمریکایی آرامکو در سال ۱۹۵۰م و یک شرکت آمریکایی دیگر در سال ۱۹۵۵م اجازه کشف و استخراج معادن از جمله نفت را از حکومت احمد دریافت کرد.

در سال ۱۹۵۵م اقدامی جهت کنارزدن امام احمد صورت گرفت که به کمک فرزندش محمد البدر این حرکت خنثی شده و دو برادر احمد یعنی عبدالله و عباس به دلیل ترتیب دادن تظاهراتی علیه احمد اعدام شدند. این کودتا اولین کودتایی به شمار رفته است که ارتش نیز در آن مشارکت داشت. امام احمد بعد از این کودتا، محمد البدر را به عنوان ولیعهد خود معرفی کرد.

سقوط

افزایش ارتباط با کشورهای خارجی و حضور شرکت‌های خارجی در کشور و اشتغال یمنی‌ها در این شرکتها موجب رشد وضعیت اقتصادی مردم یمن در شهرها گردید. در همین حین افکار دموکراتیک و کمونیست عربی و وحدت عربی و رستاخیز ملی در کشورهای عربی و یمن منتشر گردید. در نیمه دوم دهه پنجاه میلادی قیام‌ها علیه حکومت شدت گرفت و نظامیان و قبائل و کشاورزان دست به تمرد زدند.

در سال ۱۹۵۹م نظامیان تعز به دلیل تأخیر ۳ ماهه در پرداخت حقوق، امام احمد را در محاصره خانگی قراردادند. البدر اقدام به انجام اصلاحاتی در سیاست داخلی و اقتصاد و مبارزه با مفاسد و افزایش حقوق نظامیان کرد؛ اما امام احمد پس از بازگشت به کشور (پس از ۴ ماه) همه این دستورات را لغو کرده و البدر را از منصب اداره کشور برکنار کرد. در پی این اقدام امام احمد، پاییز ۱۹۵۹م اعتراضات در نقاط مختلف یمن خصوصا در جنوب آن شعله‌ور شد و طبق معمول با این اعترضات به شدت برخورد شد. قتل یکی از سران قبائل به نام حسین احمر و فرزندش پس از امان دادن و دعوت وی برای مذاکره، آتش خشم مردم را شعله‌ور کرد. افزایش مالیات‌ها هم‌زمان با بروز خشکسالی، عامل دیگری برای افزایش نارضایتی مردم عنوان شده است. اقدامات امام احمد هیبت و جایگاه وی را در نزد زیدی‌های یمن نیز تنزل داد.

در سال ۱۹۶۱م امام احمد در یک حادثه ترور دچار مجروحیت شدید شد. اعلام ولیعهدی البدر از جانب امام احمد موجب بروز واکنش شدید طرفداران حسن که انتخاب ولیعهد را عرف زیدیه برعهده شورای علما می‌دانستند شد.

امامت محمد بدر

امام احمد در سبتامبر سال ۱۹۶۲م از دنیا رفت و محمد البدر جانشین وی گردید. محمد البدر در آغاز حکومت خود وعده انجام اصلاحات و عفو زندانیان سیاسی داد. پس از گذشت مدت کمی، معترضین امام بدر را متهم به خلف وعده کردند. که مهمترین دلایل آنها بازداشت برخی از افسران بود.

انقلاب ۲۶ سبتامبر

در همان روزی که دستور بازداشت برخی مخالفان صادر شد، ۴۰۰ نفر از دانشجویان دانشکده افسری به کمک تانک و زره‌پوش امام بدر را در کاخ بشائر محاصره کرده و خواستار کناره‌گیری او شدند که با مخالفت وی مواجه شدند. ساعاتی درگیری بین آنها و نیروهای محافظ قصر ادامه پیداکرد و کاخ تسخیر شد ولی امام بدر توانست بگریزد اما حکومت سقوط کرده و به دست مخالفان افتاد.

نهایت محمد البدر

بعد الانقلاب عليه فر إلى السعودية وبدء إعداد العدة لاستعادة الحكم وبدأ في حشد القوات الموالية له وانطلق من الحدود وحارب لمدة سبع سنوات من أجل استعادة العرش وبعد أن يأس استقر في مدينة الطائف في المملكة العربية السعودية. ثم ذهب إلى لندن للعيش بها. توفي الإمام البدر في العام 1996 بلندن.

وقایع مهم

• کشتار تنومه در سال ۱۳۴۰ق حجاج یمنی هنگامی که به منطقه تنومه رسیدند توسط نیروهای سعودی مورد حمله قرارگرفته و تعداد زیادی از انها کشته شدند. تعداد حجاج را ۳ هزار نفر گفته اند و اورده اند که تنها ۵ نفر از انها به سلامت برگشتند.
• احداث کتابخانه بزرگ برای مسجد جامع الکبیر صنعا و ساماندهی کتب قدیمی این مسجد

پیشنوس

متوکلیان، رهبران مذهبی متعلق به شاخهٔ زیدیه که به شجاعت در مبارزه با ستم و دفاع از مظلوم اشتهار داشتند،در سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۶۲در یمن  زعامت کردند.نکته مهم اینکه  پادشاهی متوکلی از برجسته‌ترین دولت‌های مخالف طرح تقسیم فلسطین در سازمان ملل بودند.

۲- فرزند امام یحیی، سیف‌الاسلام عبدالله، به عنوان فرستاده ویژه یمن در مخالفت با طرح تقسیم فلسطین در مجمع عمومی این سازمان سخنرانی کرد.رهبر معظم انقلاب نیز در سخنرانی اول فروردین ۱۴۰۴ بدون ذکر نام،به حضور سیف الاسلام عبدالله در سازمان ملل اشاره داشته و گفتند« حاکم آن روزش بلند شد،رفت و در یک اجتماع بین‌المللی شرکت کرد و مخالفت می‌کرد.» این حادثه تاریخی نشان می دهد که یمن از بدو تاسیس و از زمان عضویت در سازمان ملل با اتخاذ مواضعی روشن، حمایت خود را از آرمان فلسطین اعلام کرده بود.

۳- بعد از تاسیس دولت متوکلیان، جنوب یمن تحت عنوان دولت عدن،کماکان تحت سلطه‌ی استعمار انگلیس قرار داشت و یهودیان یمن هم در این منطقه ساکن بودند. پس از صدور بیانیه بالفور در سال ۱۹۱۷  که انگلیس،اشغال فلسطین توسط صهیونیسم را رسمیت بخشید،مهاجرت یهودیان عدن به فلسطین اشغالی اغلب به صورت محرمانه و مخفیانه و با حمایت انگلیس صورت گرفت.هدف از این عمل، تلاش برای صهیونیست کردن یهودیان یمن و افزایش جمعیت اسرائیل بود. این اقدام موجب خشم مسلمانان یمن شد و امام یحیی، مؤسس حکومت متوکلی یمن در سال ۱۹۲۳ قانون ممنوعیت سفر یهودیان یمن به فلسطین اشغالی را صادر کرد.خبرآنلاین

در ۲۶ سپتامبر 1962، افسران ارتش تحت تأثیر اندیشه‌های ملی‌گرایی عربی جمال عبدالناصر (رئیس‌جمهور مصر)، علیه امام بدر (آخرین پادشاه متوکلی) کودتا کردند و «جمهوری عربی یمن» را اعلام نمودند. این رویداد به یک جنگ داخلی طولانی (بین جمهوری‌خواهان تحت حمایت مصر و سلطنت‌طلبان) منجر شد که در نهایت با پیروزی جمهوری‌خواهان به پایان رسید.راه‌مردم

کتاب: تاریخ الائمه الزیدیه فی الیمن حتی العصر الحدیث در تاریخ تشیع

کتاب: تاریخ یمن در نور السیره

مئة عام من تاريخ اليمن الحديث تاريخ اليمن الحديث تاريخ اليمن الاسره المتوکلیه الحاکمه المتوکل و المتوکلیه

من تاريخ اليمن الحديث

منابع

• جرموزی، مطهر بن محمد، تحفة الاسماع و الابصار بما فی السیرة المتوکلیه من غرائب الاخبار، تحقیق عبدالکریم هجری، صنعا، مؤسسة الامام زید بن علی الثقافیه، ۱۴۲۳ق.
• جمعی از نویسندگان، تاریخ الیمن المعاصر ۱۹۱۷م-۱۹۸۲م، ترجمه محمد علی البحر، قاهره، مکبتة مدبولی، بی‌تا.
• عزب، عبدالله بن محسن، تاریخ الیمن الحدیث، تحقیق عبدالله محمد الحبشی، بیروت، شرکة دار التنویر للطباعة و النشر، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
• الواسعی الیمانی، عبدالواسع بن یحیی، تاریخ الیمن (فرجة الهموم و الحزن فی حوادث و تاریخ الیمن)، قاهره، المطبعه السلفیه و مکتبتها، ۱۳۴۶ق.