کاربر:Abbasahmadi/صفحه تمرین

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

محل دفن حضرت فاطمه(س)

مخفی بودن

بر اساس روایتی در کتاب الکافی، امام علی(ع) حضرت فاطمه(س) را مخفیانه دفن کرد و پس از آن، آثار قبر را از بین برد.[۱]

بر اساس کتاب الهدایة الکبری، امام علی(ع) طبق وصیت حضرت فاطمه(س) تشیع و دفن فاطمه را شبانه انجام داد و کسی را خبر نکرد. روز بعد مسلمانان در بقیع چهل صورت قبر جدید دیدند.[۲]

بر اساس روایتی دیگر که ابن شهر آشوب در المناقب ذکر کرده، امام علی(ع) قبر فاطمه را با سطح زمین یکسان کرد و اطراف آن هفت صورت قبر درست کرد تا قبر فاطمه شناخته نشود و همانطور که وصیت کرده است کسی بر او نماز نگذارد.[۳]

ابن شبه از کتابی به نقل از عبدالعزیز بن عمران نقل کرده که فاطمه شبانه دفن شد و بسیاری از مردم از آن خبر نداشتند.[۴]

در کتاب علل الشرائع روایتی آمده که بر پایه آن فاطمه وصیت کرد عمر و ابوبکر در تشییع جنازه او شرکت نکرده و بر او نماز نخوانند.[۵]

در محل قبر حضرت فاطمه اختلاف‌نظر است.[۶]

دیدگاه اهل سنت

چرایی مخفی بودن

وصیت حضرت فاطمه به تدفین مخفیانه

فضل بن حسن طبرسی، در کتاب تاج الموالید، دلیل مخفی شدن و اختلاف نظر مردم در محل قبر حضرت فاطمه(س) را مخفیانه دفن شدن او به وصیت خود او دانسته است.[۷]

بر اساس روایتی در کتاب الهدایة الکبری نوشته حسین بن حمدان خصیبی (درگذشت ۳۴۶ق)، حضرت فاطمه(س) وصیت کرد تشییع جنازه او شبانه و مخفیانه باشد و کسی از امت مسلمانان جز افرادی معدود که از آنها نام برد، در تشییع جنازه او شرکت نکرده و بر او نماز نخواند. حضرت فاطمه(ص) دلیل این وصیت را غصب خلافت از امام علی(ع) و گرفتن فدک و یاری نکردن مسلمانان به او، با وجود درخواست‌های وی دانسته است.[۸]

بر اساس کتاب الهدایة الکبری، امام علی(ع) طبق وصیت حضرت فاطمه(س) تشیع و دفن فاطمه را شبانه انجام داد و کسی را خبر نکرد. روز بعد مسلمانان در بقیع چهل صورت قبر جدید دیدند.[۹]

بر پایه روایتی در دلائل الامامه، حضرت فاطمه(س) به امام علی(ع) وصیت کرد او را شبانه دفن کند و کسی را از مکان قبرش آگاه نکند.[۱۰]

ترس از نبش قبر

مسلمانان تصمیم گرفتند بر فاطمه نماز بخوانند ولی با دیدن چهل صورت قبر جدید یافتن قبر او دشوار شد. ابوبکر دستور داد زنان مسلمانان قبرها را نبش کنند تا فاطمه را بیابند و مسلمانان بر او نماز بخوانند و قبر او را زیارت کنند؛ ولی امام علی(ع) مانع نبش قبرها شد.[۱۱]

بر اساس کتاب علل الشرائع[۱۲] و اختصاص،[۱۳] عمر تصمیم گرفت قبر فاطمه را نبش کرده و بر او نماز بخواند. امام علی(ع) مانع این امر شد.[۱۴]

امام علی(ع) خطاب به عمر سوگند خورد اگر این کار را انجام دهد شمشیرش را از غلاف بکشد و آن را غلاف نکند مگر اینکه او را هلاک کند. عمر ساکت شد، زیرا می‌دانست علی هر گاه سوگند بخورد طبق سوگند خود عمل می‌کند.

مکان‌های احتمالی دفن

در محل احتمالی قبر حضرت فاطمه(س) بین عالمان شیعه اختلاف‌نظر است.[۱۵]

در محل قبر حضرت فاطمه(س) اختلاف است.[۱۶]

شیخ حر عاملی، نویسنده کتاب وسائل الشیه روایاتی که در تعیین محل قبر حضرت فاطمه وارد شده است را جمع‌آوری کرده و همه را حمل بر تقیه کرده است (خانه حضرت و روضه). استدلال او موافقت این روایات با اقوال اهل سنت است.[۱۷]

خانه حضرت فاطمه و امام علی

بر پایه روایتی از امام رضا(ع) در کتاب معانی الاخبار نوشته شیخ صدوق، حضرت فاطمه(س) در خانه‌اش دفن شد و در توسعه‌ای که بنی‌امیه در مسجد ایجاد کردند، داخل مسجد قرار گرفت.[۱۸]

شیخ صدوق از بین احتمالات، این احتمال را صحیح دانسته است.[۱۹]

ابن شبه تاریخ‌نگار قرن سوم اهل سنت، از جعفر بن محمد نقل کرده فاطمه در خانه‌اش دفن شد که عمر بن عبدالعزیز آن خانه را داخل محدوده مسجدالنبی قرار داد.[۲۰] ابن شبه از ابو غسان نقل کرده که فاطمه در خانه‌اش دفن شد.[۲۱] ابن شبه از کتابی که یافته نقل کرده فاطمه در خانه‌اش و در محل خواب خود دفن شد. با این استدلال که فاطمه شبانه دفن شد و بسیاری از مردم از آن خبر نداشتند.[۲۲]

ابن جوزی از اهل سیر نقل کرده قبر فاطمه در خانه‌اش قرار دارد که عمر بن عبدالعزیز آن را در مسجد قرار داد.[۲۳]

ابن عساکر نیز از جعفر بن محمد نقل کرده حضرت فاطمه در خانه خودش دفن شده و عمر بن عبدالعزیز آن را داخل مسجد قرار داد.[۲۴]

فاسی (درگذشت ۸۳۲) تاریخ‌نگار اهل سنت، از جعفر بن محمد نقل کرده که قبر فاطمه در خانه‌اش است که عمر بن عبدالعزیز آن را به مسجد افزود.[۲۵] به گفته فاسی خانه حضرت فاطمه در آن زمان او دورش دیواری کشیده شده بود در آن محرابی قرار داشت و پشت حجره پیامبر(ص) قرار داشت.[۲۶]

سید بن طاووس احتمال خانه حضرت را قوی‌تر دانسته است؛ زیرا اگر پیکرش به سوی بقیع خارج می‌شد یا بین روضه و منبر مسجد می‌رفت آثار کندن از کسی که دنبال یافتنش بود مخفی نمی‌ماند. استمرار مخفی ماندن قبر او دلالت می‌کند بر اینکه از خانه‌اش خارج نشده است.[۲۷]قاضی نورالله از نسخه مخطوط تاریخ الاسلام و الرجال نوشته عثمان دده حنفی، یکی از احتمالات را خانه او دانسته است. به گفته عثماندده، خانه او مکان محرابی چوبی است که پشت حجره نبوی، داخل درابزین قرار دارد.[۲۸]

علامه مجلسی در مرآة العقول نزدیک‌ترین احتمال به صحت را خانه او دانسته و دلیل آن را روایاتی دانسته که در بحارالانوار آورده است. او روایتی که بر اساس آن فاطمه در روضه دفن شده را با روایات دسته نخست قابل جمع دانسته است؛ زیرا روضه گسترده بوده و شامل بخشی از خانه فاطمه نیز می‌شود.[۲۹]

محمدصالح مازندرانی عبارت ببقعتک در حدیث کافی (ببقعتک و المختار الله لها سرعة اللحاق لها...)[۳۰] را دلیل بر این دانسته که حضرت فاطمه در خانه‌اش دفن شده است؛ زیرا خانه او نزدیک به خانه پیامبر(ص) بوده است.[۳۱]

بر اساس روایتی که در نهج البلاغه آمده[۳۲] و ابن شهرآشوب ذکر کرده امام علی(ع) هنگام دفن حضرت فاطمه(س) خطاب به پیامبر(ص)، فاطمه را دفن شده در جوار پیامبر(ص)‌ (النَّازِلَةِ فِي جِوَارِك)‏ معرفی کرده است.[۳۳]

شیخ صدوق، خانه حضرت فاطمه(س) که به اعتقاد او قبر فاطمه(س) نیز در آن واقع شده، در زمان او، نزد ستونی از مسجدالنبی بوده که وقتی از در جبرئیل وارد می‌شوی به آن می‌رسی، (ستون نزدیک باب جبرئیل)، تا آخر بقعه‌ای که قبر پیامبر(ص) در آنجا است.[۳۴]

مکان خانه حضرت فاطمه(س)

نوشتار اصلی: خانه حضرت فاطمه(س)

خانه حضرت فاطمه(س) کنار خانه عائشه که بعد از رحلت پیامبر(ص) مرقد او شد قرار گرفته است.[۳۵]

بر پایه گزارشی در ۱۳۹۶ق، خانه حضرت فاطمه کنار خانه پیامبر(ص) قرار دارد، که بنا بر قول صحیح‌تر در آن دفن شده است. عمر و ابوبکر در خانه پیامبر(ص) دفن شدند و همه این قبرها در شباکی به نام مقصوره شریفه دفن شده و بالای آن قبة الخضراء قرار دارد.[۳۶]

سمهودی از ابن نجار نقل کرده که در زمان وی خانه حضرت فاطمه پشت حجره نبوی بوده و دورش دیواری کشیده بوده و در آن محرابی قرار داشته است.[۳۷] به گفته سمهودی در زمان وی، (سده دهم قمری) دیوار دور خانه حضرت فاطمه و خانه عائشه کشیده شده و محرابی که وی گفته پشت حجره عائشه است و در آن موضعی است که بین مردم محترم بوده و روی آن قدم نمی‌گذارند؛ تذکر می‌دهند که آنجا موضع قبر فاطمه است.[۳۸] خانه حضرت فاطمه در نزدیک باب جبرئیل قرار دارد.[نیازمند منبع]

البته سمهودی از ابن شبه نقل کرده که امام علی(ع) در مدینه دو خانه داشته است؛ یکی خانه فاطمه(س) و دیگری خانه‌ای که در بقیع قرار داشته است.[۳۹]

سید امین در اعیان الشیعه خانه حضرت را صحیح‌ترین احتمال دانسته که یقتضیه الاعتبار.[۴۰]

بر اساس روایتی در کتاب الکافی، امام جواد(ع) پس از سلام دادن به پیامبر(ص) در مسجد‌النبی، در محلی خاص از خانه حضرت فاطمه نماز می‌خواند.[یادداشت ۱][۴۱]

اهل بیت(ع) به سنگی که در خانه حضرت فاطمه(س) بود تبرک می‌جستند. از امام رضا(ع) روایت است که فاطمه(س) حسن و حسین(ع) را بر آن سنگ به دنیا آورد و فاطمه به سوی آن سنگ نماز می‌خواند.[یادداشت ۲][۴۲]

نقد

ابن عطیه (درگذشت ۵۰۵ق)، روایاتی که به دفن حضرت فاطمه در خانه‌اش دلالت می‌کند با روایاتی که بر اساس آنها امام علی(ع) پیکر فاطمه را همراه با حسن و حسین و عمار و مقداد ... از خانه خارج کرد و قبر او را با زمین هم سطح کرد تا قبر او شناخته نشود» («لمّا مضى شطر من الليل أخرجها و معه ولداه الحسن و الحسين و عمّار و المقداد و عقيل و الزبير و أبو ذر و سلمان و بريدة ... و سوّى قبرها مع الأرض مستويا فمسح مسحا سواء مع الأرض حتى لا يعرف موضعه‏) در تعارض دانسته است. همچنین روایاتی که گفته شده او چهل قبر ساخت.[۴۳]

محمد بن جریر طبری در دلائل الامامة روایتی نقل کرده که بر اساس آن امام علی(ع) فاطمه را در روضه دفن کرد و آثار دفن را از بین برد؛ صبح مسلمانان دیدند در بقیع چهل صورت قبل وجود دارد.[۴۴]

روضه بین قبر پیامبر(ص) و منبر او

شیخ صدوق در معانی الاخبار روایتی آورده که به گفته پیامبر(ص) قبر فاطمه(س) بین قبر او و منبر او قرار دارد و به همین دلیل میان قبر او منبرش روضه‌ای از روضه‌های بهشت است.[۴۵]

به اعتقاد شیخ مفید در کتاب المقنعه قبر حضرت فاطمه(ص) در روضه قرار دارد.[۴۶]

به گفته شیخ طوسی، بیشتر عالمان شیعه معتقدند زیارت حضرت فاطمه نزد روضه است. به اعتقاد او زیارت فاطمه در سه موضع روضه، خانه و بقیع بهتر است.[۴۷] به نقل از ابن شهرآشوب شیخ طوسی دو احتمال خانه و روضه را درست‌تر دانسته‌است. به اعتقاد ابن شهر آشوب روایتی از پیامبر(ص) که بین قبر و منبرش را روضه‌ای از روضه‌های بهشت دانسته، تأییدی بر این قول است.[۴۸]

سید بن طاووس در کتاب مصباح الزائر به زائر سفارش کرده برای زیارت حضرت فاطمه(س) در روضه بایستد. او در انتهای زیارت‌نامه‌ای که نگاشته خطاب به خداوند می‌گوید (یوهمني غالب ظني...) احتمال زیادی می‌دهم روضه مکان دفن حضرت فاطمه(س) است؛ پس برا او صلوات بفرست و سلام مرا به او در هر کجا هست برسان.[۴۹] سید بن طاووس در کتاب الاقبلا از کتاب المسائل و اجوبتها من الائمه، از امام هادی(ع) نقل کرده که حضرت فاطمه همراه پیامبر(ص) دفن شده است. بر اساس این روایت ابن طاووس سفارش کرده حضرت فاطمه نزد حجره نبوی زیارت شود.[۵۰]

طبرسی، دو احتمال روضه و خانه حضرت فاطمه را نزدیک‌تر به حقیقت دانسته است.[۵۱] به اعتقاد او زیارت حضرت فاطمه(س) در هر سه مکان بقیع، خانه و روضه بهتر است.[۵۲]

بر اساس روایتی که در نهج البلاغه آمده[۵۳] و ابن شهرآشوب ذکر کرده امام علی(ع) هنگام دفن حضرت فاطمه(س) خطاب به پیامبر(ص)، فاطمه را دفن شده در جوار پیامبر(ص)‌ (َ النَّازِلَةِ فِي جِوَارِك‏) معرفی کرده است.[۵۴]

قد روى الشيخ محب الدين بن النجار فى مؤلفه المسمى بالدرة الثمينة فى أخبار المدينة بسنده عن عبد اللّه بن جعفر بن محمد أنه كان يقول قبر فاطمة عليها السلام فى بيتها الذي أدخله عمر بن عبد العزيز فى المسجد و ذكر فى وفاة الحسن انه دفن إلى جنب أمه فاطمة عليها السلام . [۵۵]

قبرستان بقیع

بر اساس یکی از روایاتی که در کتاب کشف الغمه آمده، حضرت فاطمه(س) در قبرستان بقیع دفن شد.[۵۶]

شیخ طوسی[۵۷] و فضل بن حسن طبرسی، احتمال بقیع را بعید دانسته‌اند. [۵۸]

علی بن عیسی اربلی در کشف الغمه، احتمال دفن شدن در بقیع را با توجه به گفته تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان ظاهر و مشهور دانسته است.[۵۹]

قاضی نورالله از نسخه مخطوط تاریخ الاسلام و الرجال نوشته عثمان دده حنفی (درگذشت ۱۲۰۰ق) نقل کرده که یکی از احتمالات، بقیع و در بیت الاحزان است.[۶۰]

بر اساس روایتی در قرب الاسناد امام صادق(ع) حرف کسی که می‌گفت فاطمه در بقیع دفن شده را تأیید کرد و با اصرار سؤال کننده گفت فاطمه در خانه‌اش دفن دشه است. (دفنت فی بتها).[۶۱]

ذكر الحافظ أبو عمر بن عبد البر أن الحسن لما توفى دفن إلى جنب أمه فاطمة عليها السلام و قبر الحسن معروف بجنب قبر العباس و لا يذكر لفاطمة ثمّ قبر، و أخبرنى أخ فى اللّه تعالى ان أبا العباس المرسى كان إذا زار البقيع وقف أمام قبة العباس و سلم على فاطمة عليها السلام و يذكر أنه كشف له عن قبرها ثمة فلم أزل أعتقد ذلك لاعتقادى صدق الشيخ حتى وقفت على ما ذكره أبو عمر فازددت يقينا.[۶۲]

روى أنه [امام حسن(ع)] أوصى أن يدفن إلى جنب أمه فاطمة بالمقبرة فدفن بالمقبرة إلى جنبها.[۶۳]

بر اساس روایتی که شیخ مفید در ارشاد آورده، امام حسن(ع) وصیت کرد کنار قبر مادربزرگش فاطمه بنت اسد دفن شود.[۶۴]

و قال سعيد بن محمد بن جبير رأيت قبر الحسن بن على ابن أبى طالب عند فم الزقاق الذي بين دار نبيهة بن وهب و بين دار عقيل بن أبى طالب[۶۵] و قيل انه دفن عند قبر أمه.و روى قايد مولى عبادل قال حدثني الحفار أنه حفر لقبره فوجد قبرا على سبع أذرع مشرفا عليه لوح مكتوب:هذا قبر فاطمة بنت رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم.ذكر ذلك كله ابن النجار فى أخبار المدينة.[۶۶]

دفن امام حسن(ع) کنار حضرت فاطمه(س)

به گفته مسعودی تاریخ‌نگار اهل سنت، امام حسن(ع) در بقیع در کنار مادرش فاطمه(س) دفن شد. به گفته او در دوران زندگی وی، بر روی سنگ مرری نوشته شده «این قبر فاطمه دختر رسول خدا و حسن بن علی بن ابی‌طالب و علی بن حسین بن علی و محمد بن علی و جعفر بن محمد است.»[۶۷]

بر اساس روایتی در کتاب کافی امام حسن(ع) به امام حسین(ع) وصیت کرد پس از شهادت مرا سر قبر پیامبر(ص) ببر تا با او تجدید پیمان کنم، سپس من را به قبر مادرم برگردان و از آنجا به بقیع ببر.[۶۸]

خانه عقیل بن ابی‌طالب

علامه مجلسی در بحارالانوار از کتاب مصباح الانوار که نویسنده آن مجهول و مورد اختلاف است از امام صادق(ع) کرده امام علی(ع) حضرت فاطمه را در خانه عقیل در گوشه سوم از صدر خانه دفن کرد.[۶۹]

و قال سعيد بن محمد بن جبير رأيت قبر الحسن بن على ابن أبى طالب عند فم الزقاق الذي بين دار نبيهة بن وهب و بين دار عقيل بن أبى طالب[۷۰]

ابن سعد تاریخ‌نگار اهل‌سنت قرن سوم قمری، روایتی آورده که بر اساس آن فاطمه در گوشه‌ای از خانه عقیل در بقیع دفن شده است. بر اساس این روایت، خانه عقیل بعد از خانه جَحْشیّون که روبه‌روی (وَمَا دُفِنَتْ ‌فَاطِمَةُ إِلا فِي زَاوِيَةِ ‌دَارِ ‌عَقِيلٍ مِمَّا يَلِي دَارَ الْجَحْشِيِّينَ مُسْتَقْبِلَ خَرْجَةِ بَنِي نَبِيهٍ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ بِالْبَقِيعِ) که در بقیع قرار دارد دفن شده است. بین قبر او راه هفت ذراع فاصله است.[۷۱]

آشکار شدن محل قبر توسط امام مهدی(ع) پس از ظهور

به گفته قاضی نورالله قبر مخفی حضرت فاطمه توسط امام مهدی(ع) آشکار خواهد شد.شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۲۸، ص۵۳۴.

آثار

تک‌نگاری

کتاب «أین قبر فاطمة(س)» نوشته حسین راضی، که در بیروت توسط دار المحجة البیضاء، در سال ۱۴۳۲ق چاپ شده است.[۷۲] در این کتاب، احتمالات محل دفن حضرت فاطمه(س) ذکر شده و احتمال صحیح را خانه او دانسته است.[۷۳] در این کتاب درباره مکان خانه حضرت فاطمه(س) نیز بحث شده است.[۷۴]

آثار هنری

شعر

  • سلامة الموصلی: لما قضت فاطم الزهراء غسلها/ عن أمرها بعلها الهادی و سبطاها/و قام حتی أتی بطن البقیع بها/ لیلا فصلی علیها ثم واراها/ و لم یصل علیها منهم أحد/ حاشا لها من صلاة القوم حاشاها[۷۵]
  • الحمیری: و فاطم قد أوصت بأن لا یصلیا/علیها و أن لا یدنو من رجا القبر/علیا و مقدادا و أن یخرجوا بها/رویدا بلیل فی سکون و فی سر[۷۶]
  • ابن حماد: و قد أوصت أبا حسن علیا/بحقی أن علی الأرجاس تغشی‏/فغسلها الوصی أبو حسین/و واراها و جنح اللیل مغش‏ (الجنح من الیل:الطایفة منه)[۷۷]
  • کاظم ازْری: نقضوا عهد احمد فی اخیه/ و اذاقوا البتول ما اشجاها/ ولأي الامور تُدفَن سراً/ بضعة المصطفی ویُعفَی ثُراها/ و ثَوَت لایُرَی لها الناس مثویً/ أی قدس یضمُّه مثواها [۷۸]

پانویس

  1. کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۹۰.
  2. خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۷۹.
  3. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۳.
  4. ابن شبه، تاریخ المدینه، ۱۳۹۹ق، ج۱، ص۱۰۷.
  5. شیخ صدوق، علل الشرائع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۸۹.
  6. طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۰۱.
  7. طبرسی، تاج الموالید، ۱۴۲۲ق، ص۸۰.
  8. خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۷۸.
  9. خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۷۹.
  10. طبری آملی صغیر، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۳.
  11. خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۷۹ و ۱۸۰
  12. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج۱، ص۱۸۹.
  13. شیخ مفید، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۱۸۵.
  14. هلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۸۷۱.
  15. طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۰۱.
  16. طبرسی، تاج الموالید، ۱۴۲۲ق، ص۸۰.
  17. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱۴، ص۳۷۰.
  18. شیخ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۲۶۸.
  19. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۷۲.
  20. ابن شبه، ۱۳۹۹ق، ج۱، ص۱۰۷.
  21. ابن شبه، ۱۳۹۹ق، ج۱، ص۱۰۷.
  22. ابن شبه، تاریخ المدینه، ۱۳۹۹ق، ج۱، ص۱۰۷.
  23. ابن جوزی، مثیر الغرام، ۱۴۱۵ق، ص۴۶۴.
  24. ابن عساکر، اتحاف الزائر، شرکة دار الارقم، ص۹۵.
  25. فاسی، شفاء الغرام، ۱۴۲۱ق ج۲، ص۴۲۳.
  26. فاسی، شفاء الغرام، ۱۴۲۱ق ج۲، ص۴۲۳.
  27. ابن طاووس، الاقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۱۶۳.
  28. شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۴۷۶.
  29. علامه مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۳۴۹.
  30. کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۹۰.
  31. مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۴ش، ج۷، ص۲۰۸.
  32. نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، ۱۴۱۴ق، خطبه۲۰۲، ص۳۱۹.
  33. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۴.
  34. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۷۲.
  35. سمهوی، وفاء الوفاء، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۹.
  36. حسینی جلالی، مزارات اهل البیت(ع) و تاریخها، ۱۴۱۵ق، ص۳۴.
  37. سمهوی، وفاء الوفاء، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۹.
  38. سمهوی، وفاء الوفاء، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۶۰.
  39. سمهوی، وفاء الوفاء، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۹.
  40. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۳۲۲.
  41. کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۵۸۸.
  42. جمعی از نویسندگان، فی رحاب اهل البیت، قم، المجمع العالمی لاهل البیت(ع)، ۱۴۲۶ق، ج۳۵، ص۸۲.
  43. ابن عطیه، أبهی المداد، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۵۴۷.
  44. طبری آملی صغیر، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۶.
  45. شیخ صدوق، معانی الاخبار، ۱۳۶۶ش، ص۲۶۷.
  46. شیخ مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۵۹.
  47. شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۷۱۱.
  48. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۶۵.
  49. ابن طاووس، مصباح الزائر، مؤسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث، ص۵۲.
  50. ابن طاووس، الاقبال بالاعمال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۱۶۱.
  51. طبرسی، تاج الموالید، ۱۴۲۲ق، ص۸۰.
  52. طبرسی، تاج الموالید، ۱۴۲۲ق، ص۸۰.
  53. نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، ۱۴۱۴ق، خطبه۲۰۲، ص۳۱۹.
  54. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۴.
  55. محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۵۴.
  56. اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۱، ص۵۰۱.
  57. طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹.
  58. طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۰۱.
  59. اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۱، ص۵۰۱.
  60. شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۴۷۶.
  61. حمیری، قرب الاسناد، ۱۴۱۳ق، ص۳۶۷.
  62. محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۵۴.
  63. محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۱۴۱.
  64. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷.
  65. محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۱۴۱.
  66. محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۱۴۱.
  67. مسعودی، التنبیه و الاشراف، دار الصاوی، ج۱، ص۲۶۰.
  68. کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۳.
  69. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۹، ص۲۷.
  70. محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۱۴۱.
  71. ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۵.
  72. راضی، این قبر فاطمه(س)، ۱۴۳۲ق.
  73. راضی، این قبر فاطمه(س)، ۱۴۳۲ق، ص۱۳۵.
  74. راضی، این قبر فاطمه(س)، ۱۴۳۲ق، ص۷۹-۸۶.
  75. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۳.
  76. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۳.
  77. ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۳.
  78. فاطمة الزهرا(س) فی دیوان الشعر العربی، ۱۴۱۸ق، ص۹۳.
  1. فَدَخَلَ «5» و سَلَّمَ «6» عَلى‏ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ، و جَاءَ إِلَى الْمَوْضِعِ الَّذِي كَانَ يُصَلِّي فِيهِ فِي بَيْتِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلَامُ، و خَلَعَ نَعْلَيْهِ، و قَامَ يُصَلِّي.
  2. كان أهل البيت (عليهم السلام) يتبركون بحجر في بيت فاطمة (عليها السلام)، و عن علي بن موسى الرضا (عليه السلام) قال: أنّه ولدت فاطمة (عليها السلام) الحسن و الحسين على ذلك الحجر، أو كانت فاطمة تصلّي إليها

{{جا:حذف زمان‌دار|معیار}}

منابع

  • حسینی جلالی، محمدحسین، مزارات أهل البيت(ع) و تاريخها، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
  • طبرى آملى صغير، محمد بن جرير،دلائل الإمامة، به تحقیق و تصحیح قسم الدراسات الإسلامية مؤسسة البعثة، قم، بعثت‏، 1413ق.
  • راضی، حسین، أین قبر فاطمة(س)، بیروت، دار المحجه البیضاء، ۱۴۳۲ق.
  • ابن عطیه، جمیل حمود، أبهى المداد في شرح مؤتمر علماء بغداد، بیروت، مؤسسة الأعلمي‏، 1423ق‏.
  • امین، محسن، أعيان الشيعة، به تحقیق حسن امين، بیروت، دار التعارف للمطبوعات‏، 1403ق.
  • طبرى آملى صغير، محمد بن جرير بن رستم‏، دلائل الإمامة، به تحقیق و تصحیح قسم الدراسات الإسلامية مؤسسة البعثة، قم‏، بعثت‏، 1413ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذيب الأحكام، به تحقیق و تصحیح حسن الوسوى‏ خرسان، تهران، دار الكتب الإسلاميه‏، 1407ق‏.
  • سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفى، بيروت، ١٤١٩ق.
  • هلالى، سليم بن قيس‏، كتاب سليم بن قيس الهلالي‏، به تحقیق و تصحیح محمد انصارى زنجانى خوئينى، قم‏، الهادى‏، 1405ق.
  • مسعودی، علی بن حسین، التنبيه والإشراف، به تصحیح عبدالله إسماعيل الصاوي، قاهره، دار الصاوي، بی‌تا.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع‏، قم‏، كتاب فروشى داورى‏، 1385ش.
  • حميرى، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، مؤسسة آل البيت(ع)، قم،‌ مؤسسة آل البيت(ع)،‌ 1413ق.
  • ابن طاووس، على بن موسى‏، الإقبال بالأعمال الحسنة، به تحقیق و تصحیح جواد، قيومى اصفهانى، قم، دفتر تبليغات اسلامى‏، 1376ش.
  • شوشتری، قاضى نور الله، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، مكتبة آية الله المرعشي النجفي، قم‌، ۱۴۰۹ق.
  • ابن سعد، محمد بن سعد بن منیع، الطبقات الكبرى، به تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت، دار الكتب العلمية، ١٤١٠ق.
  • فاسی، محمد بن أحمد، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، بی‌جا، دار الكتب العلمية، ١٤٢١ق.
  • ابن عساکر، عبد الصمد بن عبد الوهاب، إتحاف الزائر وإطراف المقيم للسائر في زيارة النبي(ص)، به تحقیق حسين محمد علي شكري، بی‌جا، شركة دار الأرقم بن أبي الأرقم، چاپ اول، بی‌تا.
  • عبد الرحمن بن علي، مثير الغرام الساكن إلى أشرف الأماكن لابن الجوزي، به تحقیق مصطفى محمد حسين الذهبي، القاهرة، دار الحديث، ١٤١٥ق.
  • ابن شبه، عمر بن شبة بن عبیدة، تاريخ المدينة لابن شبة، به تحقیق فهيم محمد شلتوت، جدة، طبع على نفقة السيد حبيب محمود أحمد، ١٣٩٩ق.
  • ابن طاووس، على بن موسى‏، مصباح الزائر، به تحقیق مؤسسة آل البيت(ع) لاحياء التراث‏، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث‏، بی‌تا.
  • قسم الدراسات الاسلامیة، مؤسسة الزهرا، فاطمة الزهرا(س) فی دیوان الشعر العربی، بیروت، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۸ق.
  • اربلى، على بن عيسى‏، كشف الغمة في معرفة الأئمة، به تحقیق و تصحیح سید هاشم رسولى محلاتى، تبریز، بنى هاشمى‏، 1381ق.
  • مازندرانی، محمدصالح بن احمد، شرح الکافی، با حاشیه ابوالحسن شعرانی، با تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، المکتبة الاسلامیة للنشر و التوزیع، ۱۳۸۴ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، به تحقیق و تصحیح دارالحدیث‏، قم، دار الحدیث‏، ۱۴۲۹ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن‏، إعلام الوری بأعلام الهدی، به تحقیق و تصحیح مؤسسة آل البیت‏، قم، ‏۱۴۱۷ق.
  • خصیبی، حسین بن حمدان‏، الهدایة الکبری‏، بیروت، البلاغ‏، ۱۴۱۹ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن‏، تاج الموالید، بیروت، دار القاری‏، ۱۴۲۲ق.
  • ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی‏، مناقب آل أبی طالب (ع)، قم، علامه‏، ۱۳۷۹ق.
  • محب‌الدین‌ الطبری‌، احمد بن‌ عبدالله، ذخائر العقبی في مناقب ذوي القربی، قاهره، مکتبه القدسی، ۱۳۵۶ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن على‏، معاني الأخبار، به تحقیق و تصحیح علی‌اکبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، ۱۴۰۳ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن على‏، من لا يحضره الفقيه‏، به تحقیق و تصحیح علی‌اکبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، ۱۴۱۳ق.
  • شيخ حر عاملى، محمد بن حسن‏، تفصیل وسائل الشيعة الی تحصیل مسائل الشریعه، به تحقیق و تصحیح مؤسسة آل البيت(ع)، مؤسسة آل البيت(ع)، ۱۴۰۹ق.
  • شیخ مفيد، محمد بن محمد، المقنعة، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.
  • طوسى، محمد بن الحسن‏، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بيروت‏، مؤسسة فقه الشيعة، 1411ق.
  • شیخ مفيد، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، به تحقیق و تصحیح مؤسسة آل البيت(ع)، قم، كنگره شيخ مفيد، 1413ق.
  • علامه مجلسى، محمد باقر، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، به تحقیق و تصحیح سيد هاشم‏ رسولى محلاتى، تهران، دار الكتب الإسلامية، 1404ق.
  • علامه مجلسى، محمد باقر بن محمد، بحار الأنوار، به تحقیق و تصحیح جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، 1403ق.