کاربر:Golpoor/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
جز ←معرفی |
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
==معرفی== | ==معرفی== | ||
معاذ بن مسلم بن ابی اساره<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.</ref> یا معاذ الهراء النحوی،<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میرداماد استرآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲.</ref> از بزرگان شیعه<ref>صنعانی، نسمة السحر، | معاذ بن مسلم بن ابی اساره<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.</ref> یا معاذ الهراء النحوی،<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میرداماد استرآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲.</ref> از بزرگان شیعه<ref>صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۶.</ref> و اصحاب امام باقر(ع)<ref>طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۱۴۶.</ref> و امام صادق(ع)<ref>طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶.</ref> در کوفه بود.<ref>تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۳۸۵.</ref> وی از شاعران<ref>برقی، کتاب الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۱۷؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> و عالمان مشهور<ref>امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰ به نقل از سیوطی</ref> [[علم نحو]]<ref>طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> نیز دانسته شده است. گفته شده است که او از اصحاب خاص<ref> سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> و شیخ اصحاب امام صادق(ع)<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> و یکی از فقیهانی بود که برای مردم فتوا و احکام صادر میکرد.<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> | ||
کنیه معاذ را ابوعلی،<ref>صنعانی، نسمة السحر، | کنیه معاذ را ابوعلی،<ref>صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۶.</ref> ابومسلم<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۸.</ref> و ابوعبدالله<ref>برقعی، راهنمای دانشوران در ضبط نامها، نسبها و نسبتها، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۵۴۹.</ref> دانستهاند. (یادداشت|برخی دو کنیه ابوعلی و ابومسلم را برای او ذکر کردهاند.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> گفته شده است کنیه او ابومسلم بود؛ اما بعد از تولد فرزندش علی به ابوعلی شهرت پیدا کرد.<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۲۱؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۸.</ref>) معاذ اهل منطقه هرات<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲.</ref> یکی از شهرهای بزرگ خراسان<ref>صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۹.</ref> بود | ||
شیخ طوسی معاذ بن مسلم را با لقب هراء از اصحاب امام باقر(ع) و با لقب هراء انصاری نحوی کوفی از اصحاب امام صادق(ع) دانسته است. برخی از رجالیان دیگر این دو را یکی دانسته و در بررسی رجالی، او را معاذ بن مسلم هراء انصاری نحوی کوفی<ref>طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶؛ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲؛ تفرشی، نقد الرجال، | شیخ طوسی معاذ بن مسلم را با لقب هراء از اصحاب امام باقر(ع) و با لقب هراء انصاری نحوی کوفی از اصحاب امام صادق(ع) دانسته است. برخی از رجالیان دیگر این دو را یکی دانسته و در بررسی رجالی، او را معاذ بن مسلم هراء انصاری نحوی کوفی<ref>طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶؛ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲؛ تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۳۸۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵.</ref> یا معاذ بن مسلم بن أبی سارة هراء کوفی<ref> امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۸.</ref> و یا معاذ بن مسلم انصاری کوفی شیعی نحوی ملقب به هراء<ref>علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.</ref> معرفی کردهاند؛ چنانکه خویی و دیگران در کتابهای رجالیشان به چهار معاذ بن مسلم با القاب مختلف به صورت جداگانه اشاره کرده و معتقدند همه آنها یکی هستند.<ref> خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۲۰۶-۲۰۹؛ مرتضی، زبدة المقال، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۷.</ref> | ||
او یکی از کارگزاران حکومت عباسی بود مهدی عباسی او را والی خراسان نمود<ref>قلادة | او یکی از کارگزاران حکومت عباسی بود. مهدی عباسی او را والی خراسان نمود<ref> طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۱۳۵، ابومخرمه، قلادة النحر، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۱۲.</ref> در منابع از جنگ او با حکیم مقنّع خراسانی در سال ۱۶۱ق سخن به میان آمده است.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج ۸، ص۱۳۵.</ref> | ||
او را شخصی بسیار متواضع معرفی کردهاند.<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۸، ص۴۸۴.</ref> | |||
===خاندان سرشناس=== | ===خاندان سرشناس=== | ||
معاذ بن مسلم از طایفه آل ابی اساره<ref> | معاذ بن مسلم از طایفه آل ابی اساره<ref>بحرالعلوم، رجال، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۷۶.</ref> که از خاندانهای شناخته شده شیعه در کوفه بود،<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> قلمداد شده است. نجاشی از بزرگان علم رجال شیعه، او و خاندانش را اهل فضل و ادب معرفی کرده است.<ref> نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.</ref> | ||
فرزندش حسین بن معاذ از اصحاب امام صادق(ع)<ref> منهج | فرزندش حسین بن معاذ از اصحاب امام صادق(ع)<ref> استرآبادی، منهج المقال، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۲۸۶؛ تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۱۹؛ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۲۹ق، ج۲۵، ص۲۸۵.</ref> امامی<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۱۵.</ref> و ثقه<ref>مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۷۷.</ref> دانسته شده و پسر عمویش محمد بن الحسن نیز از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) قلمداد شده است.<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۸.</ref> | ||
=== لقب هراء یا فراء === | === لقب هراء یا فراء === | ||
دلیل نامگذاری معاذ به هراء را از آن جهت دانستهاند که او اهل هرات در خراسان<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص: ۵۲۳ محقق</ref> و تاجر<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳ ؛ ص۲۹۰؛ صنعانی، نسمة السحر، | دلیل نامگذاری معاذ به هراء را از آن جهت دانستهاند که او اهل هرات در خراسان<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص: ۵۲۳ محقق</ref> و تاجر<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳ ؛ ص۲۹۰؛ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۹.</ref> و فروشنده پوشاک و البسه هروی<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲؛ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵.</ref> در کوفه<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> بود؛ به همین دلیل به او هروی نیز گفتهاند.<ref>بصری، فائق المقال، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۲؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸.</ref> | ||
برخی از محققان معاذ بن مسلم را با لقب فراء نیز خواندهاند<ref> | برخی از محققان معاذ بن مسلم را با لقب فراء نیز خواندهاند<ref>برقی، کتاب الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۱۷؛ مجلسی، الوجیزه فی الرجال، ۱۴۲۰ق، ص۱۸۰؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۹۶؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۰.</ref> حتی گفته شده که او همان فراء مشهور است.<ref>مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۴؛ کانه الفراء النحوی المشهور </ref><ref>مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۶؛ الظاهر انه هو الفراء المشهور</ref> مامقانی یکی دانستن او با فراء را اشتباه دانسته است.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.</ref> برخی به هر دو لقب اشاره کردهاند.<ref>نمازی شاهرودی، مستطرفات المعالی، ۱۴۲۲ق، ص۳۲۴.</ref> و گفته شده هر دو به معاذ اطلاق میشود و هر دو مورد صحیح است.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ صدر، تکملة أمل الآمل، ۱۴۲۹ق، ج۳، ص۵۶۳.</ref> | ||
شوشتری اختلاف نظر در این مورد را اختلاف نسخه دانسته و به اتفاقنظر شیخ طوسی و برقی مبنی بر هراء بودن او اشاره کرده است.<ref>شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰، ج۱۰، ص۱۰۳.</ref> گفته شده است به احتمال قوی، معاذ بن مسلم فرا مذکور در رجال برقی تحریف نسخهها است.<ref>مرتضی، زبدة المقال، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۷.</ref> و هراء نمیتواند همان فراء باشد.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.</ref> در مقابل برخی معتقدند لقب واقعی او فراء است و ملقب شدنش به هراء سهوی و اشتباه در نسخه است<ref>علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۲؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۴.</ref> عدهای دیگر معتقدند معاذ الفراء همان معاذ بیاع الاکیسه هست و با معاذ الهرا متفاوت است.<ref>صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۲۰۰.</ref> | |||
=== عمر طولانی و درگذشت === | === عمر طولانی و درگذشت === | ||
معاذ بن مسلم در زمان حکومت یزید بن عبدالملک به دنیا آمد.<ref>قفطی، إنباه الرواة، | معاذ بن مسلم در زمان حکومت یزید بن عبدالملک به دنیا آمد.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۱.</ref> وی در زمان قدرت برامکه در حکومت عباسی، زندگی میکرد و در سالی که برامکه قتل عام شدند، از دنیا رفت<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۱.</ref> برخی وفات او را در سال ۱۸۷ق<ref>ابن ندیم، الفهرست، بیروت، ص۹۶-۹۷؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۴۸۴؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۱.</ref> یا ۱۹۰ق<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۵؛ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ق، ج۳، ص: ۲۹۱</ref> و در سن ۹۰ یا<ref>ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۴</ref> 95 سالگی<ref>امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰.</ref> دانستهاند. | ||
عدهای معتقدند که او عمر طولانی داشته است؛<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ ابن ندیم، الفهرست، بیروت، ص۹۷.</ref> به گونهای که مرگ همه اولاد<ref>بهجة | عدهای معتقدند که او عمر طولانی داشته است؛<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ ابن ندیم، الفهرست، بیروت، ص۹۷.</ref> به گونهای که مرگ همه اولاد<ref>علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.</ref> و حتی نوههای خود را دید.<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹.</ref> همین امر سبب شده بود که در زمان خودش به طول عمر شهرت داشته باشد.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸.</ref> و او را به لقب معمر متصف کنند.<ref>ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.</ref> اکثر منابع به طول عمر او نیز اشاره کردهاند.<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۰.</ref> و حتی گفتهاند که از طول عمر خود خسته شده بود.<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> در مورد عمر طولانیش شعر نیز گفته شده است<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۲؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۹؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۸.</ref> | ||
ابن خلکان و دیگران<ref>صنعانی، نسمة السحر، | ابن خلکان و دیگران<ref>صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۷.</ref> با بررسی زمان عمر او با استناد به سؤال شخصی از معاذ در مورد سنش، معتقدند که عمر او معمولی بوده است.<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۲۰-۲۲۱.</ref> | ||
==راوی حدیث== | ==راوی حدیث== | ||
معاذ بن مسلم از راویان حدیث نیز محسوب شده و نامش در بیش از سی مورد در سلسله روات احادیث آمده است.<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> او یکی از راویان نص امامت امام کاظم(ع) از امام صادق(ع) است.<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، | معاذ بن مسلم از راویان حدیث نیز محسوب شده و نامش در بیش از سی مورد در سلسله روات احادیث آمده است.<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> او یکی از راویان نص امامت امام کاظم(ع) از امام صادق(ع) است.<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> و از وی در زمینههای فقهی چون نماز و حج و همچنین ثواب قرائت قرآن و برخی از فضائل اخلاقی روایت نقل شده است.<ref>اردبیلی، جامع الرواة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۳۶؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۲۰۶.</ref> روایات او در کتاب کافی و تهذیبین نیز آمده است.<ref>مرتضی، زبدة المقال، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۷.</ref> | ||
وی از امام صادق(ع)، عمار بن موسی ساباطی،<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> عطا بن سائب و دیگران<ref>ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.</ref> روایت نقل کرده است و اشخاصی چون حسن بن علی بن فضال، حسین بن معاذ، عبدالله بن سنان،<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، | وی از امام صادق(ع)، عمار بن موسی ساباطی،<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> عطا بن سائب و دیگران<ref>ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.</ref> روایت نقل کرده است و اشخاصی چون حسن بن علی بن فضال، حسین بن معاذ، عبدالله بن سنان،<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۲.</ref> عبد اللّه بن مغیرة، معاویة بن وهب، ابوالفرج قمی، حمّاد بن أبی طلحة، حذیفة بن منصور، مرازم بن حکیم و دیگران<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> از او روایت نقل کردهاند. | ||
==عالم ادبیات عرب== | ==عالم ادبیات عرب== | ||
معاذ بن مسلم را ادیب<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، | معاذ بن مسلم را ادیب<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> و حتی از پیشوایان علم ادبیات عرب<ref>صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۶.</ref> معرفی کردهاند و گفته شده است که از قدما،<ref>برقعی، راهنمای دانشوران در ضبط نامها، نسبها و نسبتها، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۳۹۶.</ref> اعیان<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۰.</ref> و بزرگان علم نحو<ref>ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۵ به نقل از سیوطی. ابن خلکان دیده شود</ref> بود و در علم قرائات سبعه<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> نیز تبحر داشت. در مورد قرائات سبعه، داستانهای زیادی از او نقل شده است.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> | ||
او را اولین نفری دانستهاند که علم صرف را اختراع کرد<ref>بهجة | او را اولین نفری دانستهاند که علم صرف را اختراع کرد<ref>علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۶۴؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص: ۲۷۵ به نقل از سیوطی. ابن خلکان دیده شود؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۲۴.</ref> و علمای علم ادب به آن اذعان کردهاند؛<ref>مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۴.</ref> به همین دلیل به او لقب الصرفی نیز دادهاند.<ref>خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۷، ص۲۶۳.</ref> عدهای معتقدند که او علیرغم آنکه علم صرف را وضع کرد؛ اما تألیفی در این زمینه نداشته است.<ref>امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۶۶.</ref> | ||
معاذ نویسنده کتابهای زیادی<ref>بهجة | معاذ نویسنده کتابهای زیادی<ref>علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.</ref> در علم نحو<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۵.</ref> و قرائات<ref>امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰.</ref> بوده که هیچ کدام از آنها وجود ندارد.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.</ref> گفته شده است که او حدود هزار کتاب در زمینه علم نحو نوشته بود.<ref>شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> وی نوشتن کتاب در زمینه علم نحو را از ایام حکومت بنیامیه آغاز کرد.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> | ||
برخی معتقدند که او از بزرگان علم نحو نبود؛ اما در اصلاح ادبیات عرب تأثیرگذار بود و حتی فراء از عالمان بزرگ علم نحو، علم خود را از او فرا گرفت.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> | برخی معتقدند که او از بزرگان علم نحو نبود؛ اما در اصلاح ادبیات عرب تأثیرگذار بود و حتی فراء از عالمان بزرگ علم نحو، علم خود را از او فرا گرفت.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> | ||
=== استاد فرا و کسایی === | === استاد فرا و کسایی === | ||
معاذ بن مسلم را استاد فراء<ref>زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۴؛ بهجة | معاذ بن مسلم را استاد فراء<ref>زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۴؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.</ref> و ابوالحسن کسائی<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۲؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۰.</ref> از عالمان علم نحو دانستهاند. گفته شده است که کسایی علم عرب را از معاذ آموخته<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۱.</ref> و از او روایت نقل کرده است.<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.</ref> شاگردی کسایی از او در بین محققان از شهرت بالایی برخوردار است.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.</ref> عدهای گفتهاند که کسایی شاگرد معاذ و فراء شاگرد کسایی بود<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۳.</ref> گفته شده است که او استاد عبدالمک بن مروان در علم نحو نیز بوده است.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۲؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰.</ref> | ||
برخی چون شیخ صدوق معتقدند که معاذ بن مسلم همان معاذ بن کثیر است.<ref> | برخی چون شیخ صدوق معتقدند که معاذ بن مسلم همان معاذ بن کثیر است.<ref>شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳، ج۲، ص۱۶۹.</ref> شوشتری یکی بودن آنها را رد کرده و معتقد است که در رجال برقی و شیخ طوسی دو شخص محسوب شدهاند که یکی از آنها با القاب ابن کثیر، بیاع الکرابیس و بیاع الاکسیه و دیگری با القاب هراء و نحوی است.<ref>شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰، ج۱۰، ص۱۰۴.</ref> | ||
=== شاعر === | === شاعر === | ||
معاذ بن مسلم را شاعر نیز دانسته<ref>معجم | معاذ بن مسلم را شاعر نیز دانسته<ref>کحاله، معجم المؤلفین، ۱۳۷۶ق، ج۱۲، ص۳۰۱؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> و اشعارش در منابع بازتاب داشته است.<ref>مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹، ۲۹۳.</ref> پارهای از اشعار او در زمینه علم نحو بود.<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸.</ref> گفته شده است که از معاذ اخبار و اشعار زیادی نقل شده است؛<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۵.</ref> اما عدهای معتقدند که در منابع شعر کمی از او آمده است.<ref>ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۴.</ref> | ||
او یکی از دوستان کمیت بن زید اسدی<ref>معجم | او یکی از دوستان کمیت بن زید اسدی<ref>مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸.</ref> مشهور<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۹.</ref> بود و یکی از سفارشات او به کمیت و رعایت نکردن او و به دردسر افتادن و زندانی شدنش در منابع بازتاب داشته است.<ref>مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۹؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ق، ج۳، ص۲۹۰.</ref> او کمیت را بهترین شاعران از اول تا آخر عنوان کرده است.<ref>قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۵.</ref> | ||
==مذهب و وثاقت== | ==مذهب و وثاقت== | ||
از محدثان ثقه و فقهای صالح<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> ستایش شده امامیه<ref>الرجال | از محدثان ثقه و فقهای صالح<ref>سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> ستایش شده امامیه<ref>الرجال، الرجال الحلی، ق۱، ص۳۴۷؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.</ref> | ||
معاذ بن مسلم را [[شیعه]]<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۵؛ | معاذ بن مسلم را [[شیعه]]<ref>ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۵؛ مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵.</ref> و حتی از بزرگان شیعه در [[کوفه]]،<ref> سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.</ref> جلیل القدر،<ref>بصری، فائق المقال، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۲.</ref> و [[ثقه]]<ref>علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۰۲ق، ص۱۷۱؛ حر عاملی، الرجال، ۱۴۲۷ق، ص۲۴۲؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۲.</ref> قلمداد کردهاند. | ||
رجالیان شیعه در توثیق او به روایتی که بهصورت پرتکرار در منابع آمده، استناد کردهاند. این روایت، تسلط او بر مبانی فقهی و عقیدتی مذاهب مختلف اسلامی را نشان داده و امام صادق(ع) نیز روش و سیره او را مورد تأیید قرار داده است.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: کشی، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۴ق، ص۲۵۳-۲۵۴؛ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۰۲ق، ص۱۷۱؛ قهپایی، مجمع الرجال، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۷؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۲.</ref> و حتی در پارهای از روایات مشابه، به رحمت فرستادن امام صادق(ع) بر او اشاره شده است.<ref>الکنی و | رجالیان شیعه در توثیق او به روایتی که بهصورت پرتکرار در منابع آمده، استناد کردهاند. این روایت، تسلط او بر مبانی فقهی و عقیدتی مذاهب مختلف اسلامی را نشان داده و امام صادق(ع) نیز روش و سیره او را مورد تأیید قرار داده است.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: کشی، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۴ق، ص۲۵۳-۲۵۴؛ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۰۲ق، ص۱۷۱؛ قهپایی، مجمع الرجال، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۷؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۲.</ref> و حتی در پارهای از روایات مشابه، به رحمت فرستادن امام صادق(ع) بر او اشاره شده است.<ref>قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ق، ج۳، ص۲۸۹</ref> مامقانی این روایت را دلالت بر وثاقت معاذ دانسته است.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵.</ref> گفته شده است که از این روایت چنین برداشت میشود که امام صادق(ع) او را ثقه معرفی کرده و اجازه اجتهاد و فتوا به او داده است.<ref>مظاهری، الثقات الأخیار، ۱۴۲۸ق، ص۳۷۲.</ref> | ||
نجاشی نه تنها به وثاقت معاذ تصریح کرده بلکه همه خاندان او را از ثقات دانسته و معتقد است که طعنی بر آنها وارد نشده است.<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.</ref> برخی او را به خاطر توثیق نجاشی و علامه سزاوار توثیق دانسته<ref>تفرشی، نقد الرجال، | نجاشی نه تنها به وثاقت معاذ تصریح کرده بلکه همه خاندان او را از ثقات دانسته و معتقد است که طعنی بر آنها وارد نشده است.<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.</ref> برخی او را به خاطر توثیق نجاشی و علامه سزاوار توثیق دانسته<ref>تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۳۸۵؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۱.</ref> و حتی اشاره کشی<ref>و فی کش ما یدلّ علی جلالة قدره. بصری، فائق المقال، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۲.</ref> و نجاشی<ref>اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۹۷.</ref> را دلالت بر جلالت قدر او دانستهاند. تعداد زیادی از محققان او را ثقه دانستهاند.<ref>نمازی شاهرودی، مستطرفات المعالی، ۱۴۲۲ق، ص۳۲۴.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۵: | ||
* خوانساری، محمد باقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، قم، دهاقانی (اسماعیلیان)، ۱۳۹۰ق. | * خوانساری، محمد باقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، قم، دهاقانی (اسماعیلیان)، ۱۳۹۰ق. | ||
* خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بینا، بیجا، چاپ پنجم، ۱۴۱۳ق. | * خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بینا، بیجا، چاپ پنجم، ۱۴۱۳ق. | ||
* ذهبی، محمد بن احمد، العقد الثمین فی تراجم النحویین، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۲۵ق. | * ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۰۵ق. | ||
* ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، العقد الثمین فی تراجم النحویین، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۲۵ق. | |||
* زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق. | * زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق. | ||
* گروه علمی موسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق. | * گروه علمی موسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق. | ||
* شبستری، عبدالحسین، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، قم، مؤسسة النشرالإسلامی، ۱۴۱۸ق. | * شبستری، عبدالحسین، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، قم، مؤسسة النشرالإسلامی، ۱۴۱۸ق. | ||
* شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق. | * شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق. | ||
* شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۳ق. | |||
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش. | * شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش. | ||
* صدر، حسن، تکملة أمل الآمل، بیروت،دار المؤرخ العربی، ۱۴۲۹ق. | * صدر، حسن، تکملة أمل الآمل، بیروت،دار المؤرخ العربی، ۱۴۲۹ق. | ||
* صنعانی، یوسف بن یحیی، نسمة السحر بذکر مَن تشیع و شعر، بیروت،دار المؤرخ العربی، ۱۹۹۹م. | * صنعانی، یوسف بن یحیی، نسمة السحر بذکر مَن تشیع و شعر، بیروت،دار المؤرخ العربی، ۱۹۹۹م. | ||
* طبری، تاریخ الامم و الملوک | |||
* علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلی، قم، الشریف الرضی، چاپ دوم، ۱۴۰۲ق. | * علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلی، قم، الشریف الرضی، چاپ دوم، ۱۴۰۲ق. | ||
* علیاری تبریزی، علی بن عبدالله، بهجة الآمال فی شرح زبدة المقال، تهران، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، ۱۴۱۲ق. | * علیاری تبریزی، علی بن عبدالله، بهجة الآمال فی شرح زبدة المقال، تهران، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، ۱۴۱۲ق. | ||
نسخهٔ ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۰
باسمه تعالی
معاذ بن مسلم
معرفی
معاذ بن مسلم بن ابی اساره[۱] یا معاذ الهراء النحوی،[۲] از بزرگان شیعه[۳] و اصحاب امام باقر(ع)[۴] و امام صادق(ع)[۵] در کوفه بود.[۶] وی از شاعران[۷] و عالمان مشهور[۸] علم نحو[۹] نیز دانسته شده است. گفته شده است که او از اصحاب خاص[۱۰] و شیخ اصحاب امام صادق(ع)[۱۱] و یکی از فقیهانی بود که برای مردم فتوا و احکام صادر میکرد.[۱۲]
کنیه معاذ را ابوعلی،[۱۳] ابومسلم[۱۴] و ابوعبدالله[۱۵] دانستهاند. (یادداشت|برخی دو کنیه ابوعلی و ابومسلم را برای او ذکر کردهاند.[۱۶] گفته شده است کنیه او ابومسلم بود؛ اما بعد از تولد فرزندش علی به ابوعلی شهرت پیدا کرد.[۱۷]) معاذ اهل منطقه هرات[۱۸] یکی از شهرهای بزرگ خراسان[۱۹] بود
شیخ طوسی معاذ بن مسلم را با لقب هراء از اصحاب امام باقر(ع) و با لقب هراء انصاری نحوی کوفی از اصحاب امام صادق(ع) دانسته است. برخی از رجالیان دیگر این دو را یکی دانسته و در بررسی رجالی، او را معاذ بن مسلم هراء انصاری نحوی کوفی[۲۰] یا معاذ بن مسلم بن أبی سارة هراء کوفی[۲۱] و یا معاذ بن مسلم انصاری کوفی شیعی نحوی ملقب به هراء[۲۲] معرفی کردهاند؛ چنانکه خویی و دیگران در کتابهای رجالیشان به چهار معاذ بن مسلم با القاب مختلف به صورت جداگانه اشاره کرده و معتقدند همه آنها یکی هستند.[۲۳]
او یکی از کارگزاران حکومت عباسی بود. مهدی عباسی او را والی خراسان نمود[۲۴] در منابع از جنگ او با حکیم مقنّع خراسانی در سال ۱۶۱ق سخن به میان آمده است.[۲۵] او را شخصی بسیار متواضع معرفی کردهاند.[۲۶]
خاندان سرشناس
معاذ بن مسلم از طایفه آل ابی اساره[۲۷] که از خاندانهای شناخته شده شیعه در کوفه بود،[۲۸] قلمداد شده است. نجاشی از بزرگان علم رجال شیعه، او و خاندانش را اهل فضل و ادب معرفی کرده است.[۲۹]
فرزندش حسین بن معاذ از اصحاب امام صادق(ع)[۳۰] امامی[۳۱] و ثقه[۳۲] دانسته شده و پسر عمویش محمد بن الحسن نیز از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) قلمداد شده است.[۳۳]
لقب هراء یا فراء
دلیل نامگذاری معاذ به هراء را از آن جهت دانستهاند که او اهل هرات در خراسان[۳۴] و تاجر[۳۵] و فروشنده پوشاک و البسه هروی[۳۶] در کوفه[۳۷] بود؛ به همین دلیل به او هروی نیز گفتهاند.[۳۸]
برخی از محققان معاذ بن مسلم را با لقب فراء نیز خواندهاند[۳۹] حتی گفته شده که او همان فراء مشهور است.[۴۰][۴۱] مامقانی یکی دانستن او با فراء را اشتباه دانسته است.[۴۲] برخی به هر دو لقب اشاره کردهاند.[۴۳] و گفته شده هر دو به معاذ اطلاق میشود و هر دو مورد صحیح است.[۴۴]
شوشتری اختلاف نظر در این مورد را اختلاف نسخه دانسته و به اتفاقنظر شیخ طوسی و برقی مبنی بر هراء بودن او اشاره کرده است.[۴۵] گفته شده است به احتمال قوی، معاذ بن مسلم فرا مذکور در رجال برقی تحریف نسخهها است.[۴۶] و هراء نمیتواند همان فراء باشد.[۴۷] در مقابل برخی معتقدند لقب واقعی او فراء است و ملقب شدنش به هراء سهوی و اشتباه در نسخه است[۴۸] عدهای دیگر معتقدند معاذ الفراء همان معاذ بیاع الاکیسه هست و با معاذ الهرا متفاوت است.[۴۹]
عمر طولانی و درگذشت
معاذ بن مسلم در زمان حکومت یزید بن عبدالملک به دنیا آمد.[۵۰] وی در زمان قدرت برامکه در حکومت عباسی، زندگی میکرد و در سالی که برامکه قتل عام شدند، از دنیا رفت[۵۱] برخی وفات او را در سال ۱۸۷ق[۵۲] یا ۱۹۰ق[۵۳] و در سن ۹۰ یا[۵۴] 95 سالگی[۵۵] دانستهاند.
عدهای معتقدند که او عمر طولانی داشته است؛[۵۶] به گونهای که مرگ همه اولاد[۵۷] و حتی نوههای خود را دید.[۵۸] همین امر سبب شده بود که در زمان خودش به طول عمر شهرت داشته باشد.[۵۹] و او را به لقب معمر متصف کنند.[۶۰] اکثر منابع به طول عمر او نیز اشاره کردهاند.[۶۱] و حتی گفتهاند که از طول عمر خود خسته شده بود.[۶۲] در مورد عمر طولانیش شعر نیز گفته شده است[۶۳]
ابن خلکان و دیگران[۶۴] با بررسی زمان عمر او با استناد به سؤال شخصی از معاذ در مورد سنش، معتقدند که عمر او معمولی بوده است.[۶۵]
راوی حدیث
معاذ بن مسلم از راویان حدیث نیز محسوب شده و نامش در بیش از سی مورد در سلسله روات احادیث آمده است.[۶۶] او یکی از راویان نص امامت امام کاظم(ع) از امام صادق(ع) است.[۶۷] و از وی در زمینههای فقهی چون نماز و حج و همچنین ثواب قرائت قرآن و برخی از فضائل اخلاقی روایت نقل شده است.[۶۸] روایات او در کتاب کافی و تهذیبین نیز آمده است.[۶۹]
وی از امام صادق(ع)، عمار بن موسی ساباطی،[۷۰] عطا بن سائب و دیگران[۷۱] روایت نقل کرده است و اشخاصی چون حسن بن علی بن فضال، حسین بن معاذ، عبدالله بن سنان،[۷۲] عبد اللّه بن مغیرة، معاویة بن وهب، ابوالفرج قمی، حمّاد بن أبی طلحة، حذیفة بن منصور، مرازم بن حکیم و دیگران[۷۳] از او روایت نقل کردهاند.
عالم ادبیات عرب
معاذ بن مسلم را ادیب[۷۴] و حتی از پیشوایان علم ادبیات عرب[۷۵] معرفی کردهاند و گفته شده است که از قدما،[۷۶] اعیان[۷۷] و بزرگان علم نحو[۷۸] بود و در علم قرائات سبعه[۷۹] نیز تبحر داشت. در مورد قرائات سبعه، داستانهای زیادی از او نقل شده است.[۸۰]
او را اولین نفری دانستهاند که علم صرف را اختراع کرد[۸۱] و علمای علم ادب به آن اذعان کردهاند؛[۸۲] به همین دلیل به او لقب الصرفی نیز دادهاند.[۸۳] عدهای معتقدند که او علیرغم آنکه علم صرف را وضع کرد؛ اما تألیفی در این زمینه نداشته است.[۸۴]
معاذ نویسنده کتابهای زیادی[۸۵] در علم نحو[۸۶] و قرائات[۸۷] بوده که هیچ کدام از آنها وجود ندارد.[۸۸] گفته شده است که او حدود هزار کتاب در زمینه علم نحو نوشته بود.[۸۹] وی نوشتن کتاب در زمینه علم نحو را از ایام حکومت بنیامیه آغاز کرد.[۹۰]
برخی معتقدند که او از بزرگان علم نحو نبود؛ اما در اصلاح ادبیات عرب تأثیرگذار بود و حتی فراء از عالمان بزرگ علم نحو، علم خود را از او فرا گرفت.[۹۱]
استاد فرا و کسایی
معاذ بن مسلم را استاد فراء[۹۲] و ابوالحسن کسائی[۹۳] از عالمان علم نحو دانستهاند. گفته شده است که کسایی علم عرب را از معاذ آموخته[۹۴] و از او روایت نقل کرده است.[۹۵] شاگردی کسایی از او در بین محققان از شهرت بالایی برخوردار است.[۹۶] عدهای گفتهاند که کسایی شاگرد معاذ و فراء شاگرد کسایی بود[۹۷] گفته شده است که او استاد عبدالمک بن مروان در علم نحو نیز بوده است.[۹۸]
برخی چون شیخ صدوق معتقدند که معاذ بن مسلم همان معاذ بن کثیر است.[۹۹] شوشتری یکی بودن آنها را رد کرده و معتقد است که در رجال برقی و شیخ طوسی دو شخص محسوب شدهاند که یکی از آنها با القاب ابن کثیر، بیاع الکرابیس و بیاع الاکسیه و دیگری با القاب هراء و نحوی است.[۱۰۰]
شاعر
معاذ بن مسلم را شاعر نیز دانسته[۱۰۱] و اشعارش در منابع بازتاب داشته است.[۱۰۲] پارهای از اشعار او در زمینه علم نحو بود.[۱۰۳] گفته شده است که از معاذ اخبار و اشعار زیادی نقل شده است؛[۱۰۴] اما عدهای معتقدند که در منابع شعر کمی از او آمده است.[۱۰۵]
او یکی از دوستان کمیت بن زید اسدی[۱۰۶] مشهور[۱۰۷] بود و یکی از سفارشات او به کمیت و رعایت نکردن او و به دردسر افتادن و زندانی شدنش در منابع بازتاب داشته است.[۱۰۸] او کمیت را بهترین شاعران از اول تا آخر عنوان کرده است.[۱۰۹]
مذهب و وثاقت
از محدثان ثقه و فقهای صالح[۱۱۰] ستایش شده امامیه[۱۱۱]
معاذ بن مسلم را شیعه[۱۱۲] و حتی از بزرگان شیعه در کوفه،[۱۱۳] جلیل القدر،[۱۱۴] و ثقه[۱۱۵] قلمداد کردهاند.
رجالیان شیعه در توثیق او به روایتی که بهصورت پرتکرار در منابع آمده، استناد کردهاند. این روایت، تسلط او بر مبانی فقهی و عقیدتی مذاهب مختلف اسلامی را نشان داده و امام صادق(ع) نیز روش و سیره او را مورد تأیید قرار داده است.[۱۱۶] و حتی در پارهای از روایات مشابه، به رحمت فرستادن امام صادق(ع) بر او اشاره شده است.[۱۱۷] مامقانی این روایت را دلالت بر وثاقت معاذ دانسته است.[۱۱۸] گفته شده است که از این روایت چنین برداشت میشود که امام صادق(ع) او را ثقه معرفی کرده و اجازه اجتهاد و فتوا به او داده است.[۱۱۹]
نجاشی نه تنها به وثاقت معاذ تصریح کرده بلکه همه خاندان او را از ثقات دانسته و معتقد است که طعنی بر آنها وارد نشده است.[۱۲۰] برخی او را به خاطر توثیق نجاشی و علامه سزاوار توثیق دانسته[۱۲۱] و حتی اشاره کشی[۱۲۲] و نجاشی[۱۲۳] را دلالت بر جلالت قدر او دانستهاند. تعداد زیادی از محققان او را ثقه دانستهاند.[۱۲۴]
پانویس
الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود
منابع
- ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، بیروت، دارالفکر، بیتا.
- ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، بیروت، دارالمعرفة، بیتا.
- ابو مخرمه، عبدالله طیب بن عبد الله، قلادة النحر فی وفیات أعیان الدهر، بیروت، دارالمنهاج، ۱۴۲۸ق.
- اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد، بیروت،دار الأضواء، ۱۴۰۳ق.
- استرآبادی، محمد بن علی، منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۲۲ق.
- اعرجی کاظمی، محسن بن حسن، عدة الرجال، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- امین، محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی، رجال السید بحر العلوم «المعروف بالفوائد الرجالیة»، تهران، مکتبة الصادق(ع)، ۱۳۶۳ش.
- برقعی، علی اکبر، راهنمای دانشوران در ضبط نامها، نسبها و نسبتها، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۴ش.
- برقی، احمد بن محمد، کتاب الرجال، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
- بصری، احمد بن عبدالرضا، فائق المقال فی الحدیث و الرجال، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۲۲ق.
- تفرشی، مصطفی بن حسین، نقد الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۳۷۷ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، الرجال، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۲۷ق.
- خوانساری، محمد باقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، قم، دهاقانی (اسماعیلیان)، ۱۳۹۰ق.
- خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بینا، بیجا، چاپ پنجم، ۱۴۱۳ق.
- ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۰۵ق.
- ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، العقد الثمین فی تراجم النحویین، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۲۵ق.
- زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
- گروه علمی موسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق.
- شبستری، عبدالحسین، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، قم، مؤسسة النشرالإسلامی، ۱۴۱۸ق.
- شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
- صدر، حسن، تکملة أمل الآمل، بیروت،دار المؤرخ العربی، ۱۴۲۹ق.
- صنعانی، یوسف بن یحیی، نسمة السحر بذکر مَن تشیع و شعر، بیروت،دار المؤرخ العربی، ۱۹۹۹م.
- طبری، تاریخ الامم و الملوک
- علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلی، قم، الشریف الرضی، چاپ دوم، ۱۴۰۲ق.
- علیاری تبریزی، علی بن عبدالله، بهجة الآمال فی شرح زبدة المقال، تهران، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، ۱۴۱۲ق.
- قفطی، علی بن یوسف، إنباه الرواة علی أنباه النحاة، بیروت، المکتبة العصریة، ۱۴۲۴ق.
- قمی، عباس، الکنی و الألقاب، تهران، مکتبة الصدر، چاپ پنجم، ۱۳۶۸ش.
- قهپایی، عنایةالله، مجمع الرجال، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۶۴ش.
- کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۷۶ق.
- مازندرانی حائری، محمد بن اسماعیل، منتهی المقال فی أحوال الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، رحلی، بینا، بیجا، بیتا.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، الوجیزة فی الرجال، تهران، همایش بزرگداشت علامه مجلسی، ۱۴۲۰ق.
- مرتضی، بسام، زبدة المقال من معجم الرجال، بیروت، دارالمحجة البیضاء، ۱۴۲۶ق.
- مرزبانی، محمد بن عمران، معجم الشعراء، بیروت،دار صادر، ۱۴۲۵ق.
- مظاهری، حسین، الثقات الأخیار من رواة الأخبار، قم، موسسة الزهراء(ع) الثقافیة الدراسیة، ۱۴۲۸ق.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.
- نمازی شاهرودی، علی، مستطرفات المعالی، تهران، موسسه نبأ، ۱۴۲۲ق.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۲۹ق.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میرداماد استرآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲.
- ↑ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۶.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۱۴۶.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶.
- ↑ تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۳۸۵.
- ↑ برقی، کتاب الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۱۷؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰ به نقل از سیوطی
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۶.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۸.
- ↑ برقعی، راهنمای دانشوران در ضبط نامها، نسبها و نسبتها، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۵۴۹.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۲۱؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۸.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲.
- ↑ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۹.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۰۶؛ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲؛ تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۳۸۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۸.
- ↑ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.
- ↑ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۲۰۶-۲۰۹؛ مرتضی، زبدة المقال، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۷.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۱۳۵، ابومخرمه، قلادة النحر، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۱۲.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج ۸، ص۱۳۵.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۸، ص۴۸۴.
- ↑ بحرالعلوم، رجال، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۷۶.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.
- ↑ استرآبادی، منهج المقال، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۲۸۶؛ تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۱۹؛ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۲۹ق، ج۲۵، ص۲۸۵.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۱۵.
- ↑ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۷۷.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۸.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص: ۵۲۳ محقق
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳ ؛ ص۲۹۰؛ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۹.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۲؛ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ بصری، فائق المقال، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۲؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸.
- ↑ برقی، کتاب الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۱۷؛ مجلسی، الوجیزه فی الرجال، ۱۴۲۰ق، ص۱۸۰؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۹۶؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۰.
- ↑ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۴؛ کانه الفراء النحوی المشهور
- ↑ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۶؛ الظاهر انه هو الفراء المشهور
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستطرفات المعالی، ۱۴۲۲ق، ص۳۲۴.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ صدر، تکملة أمل الآمل، ۱۴۲۹ق، ج۳، ص۵۶۳.
- ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰، ج۱۰، ص۱۰۳.
- ↑ مرتضی، زبدة المقال، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۷.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.
- ↑ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۲؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۴.
- ↑ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۲۰۰.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۱.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۱.
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، بیروت، ص۹۶-۹۷؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۴۸۴؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۱.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۵؛ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ق، ج۳، ص: ۲۹۱
- ↑ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۴
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ ابن ندیم، الفهرست، بیروت، ص۹۷.
- ↑ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸.
- ↑ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۰.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۲؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۹؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۸.
- ↑ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۷.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۲۰-۲۲۱.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ اردبیلی، جامع الرواة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۳۶؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۲۰۶.
- ↑ مرتضی، زبدة المقال، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۷.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.
- ↑ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۲.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ صنعانی، نسمة السحر، ۱۹۹۹م، ج۳، ص۱۹۶.
- ↑ برقعی، راهنمای دانشوران در ضبط نامها، نسبها و نسبتها، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۳۹۶.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۰.
- ↑ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۵ به نقل از سیوطی. ابن خلکان دیده شود
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۶۴؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص: ۲۷۵ به نقل از سیوطی. ابن خلکان دیده شود؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۴.
- ↑ خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۷، ص۲۶۳.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۶۶.
- ↑ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۵.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.
- ↑ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۴؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۷۷.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۲؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۴۰.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۱.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۳، ص۲۲۲.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۲۳.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۲؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۳۰.
- ↑ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳، ج۲، ص۱۶۹.
- ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰، ج۱۰، ص۱۰۴.
- ↑ کحاله، معجم المؤلفین، ۱۳۷۶ق، ج۱۲، ص۳۰۱؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹، ۲۹۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۵.
- ↑ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۴.
- ↑ مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۸.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۹.
- ↑ مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۹؛ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۸۹؛ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ق، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ قفطی، إنباه الرواة، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۵.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ الرجال، الرجال الحلی، ق۱، ص۳۴۷؛ شبستری، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۶۱.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، بیروت، ج۵، ص۲۱۸؛ ذهبی، العقد الثمین، ۱۴۲۵ق، ص۲۳۳؛ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۵؛ مرزبانی، معجم الشعراء، ۱۴۲۵ق، ص۳۴۵.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۵۳۹.
- ↑ بصری، فائق المقال، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۲.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۰۲ق، ص۱۷۱؛ حر عاملی، الرجال، ۱۴۲۷ق، ص۲۴۲؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: کشی، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۴ق، ص۲۵۳-۲۵۴؛ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۰۲ق، ص۱۷۱؛ قهپایی، مجمع الرجال، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۷؛ مازندرانی حائری، منتهی المقال، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۷۲.
- ↑ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ق، ج۳، ص۲۸۹
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، بیتا، ج۱، ص۳۴۵.
- ↑ مظاهری، الثقات الأخیار، ۱۴۲۸ق، ص۳۷۲.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۳۲۴.
- ↑ تفرشی، نقد الرجال، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۳۸۵؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۱.
- ↑ و فی کش ما یدلّ علی جلالة قدره. بصری، فائق المقال، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۲.
- ↑ اعرجی کاظمی، عدة الرجال، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۹۷.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستطرفات المعالی، ۱۴۲۲ق، ص۳۲۴.