متوکل عباسی: تفاوت میان نسخهها
Hasanejraei (بحث | مشارکتها) پایان واقعه محنت |
Hasanejraei (بحث | مشارکتها) محاصره اقتصادی شیعیان |
||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
==دشمنی با علویون و شیعیان== | ==دشمنی با علویون و شیعیان== | ||
متوکل در ۱۴ سال و دو ماه خلافت خود<ref>اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.</ref>، با شیعیان بسیار مخالف بود و رسما و علنا از خاندان علی بن ابیطالب (ع) و شیعیان او اظهار انزجار و تنفر میکرد. کسانی که گرایشهای ضدشیعی داشتند، در حکومت او به کار گماشته شدند.<ref>اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.</ref> محمد بن فضل جرجرایی و عبیدالله بن یحیی بن خاقان، دو وزیر او بودند که هر دو از دشمنان سرسخت خاندان امام علی (ع) بوده و سیاستهای ضدشیعی داشتند.<ref>اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.</ref> وضعیت نامناسب شیعیان در دوره متوکل عباسی در حالی بود که آنها در زمان سه خلیفه قبل از او، یعنی مأمون و معتصم و واثق، از آزادی نسبی برخوردار بودند.<ref>پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۶۰.</ref> | |||
متوکل عباسی، شیعیان و علویان را در تنگنای اقتصادی گذاشت و مقرری علویان سامرا را که در زمان واثق برقرار بود، قطع کرد و آنها را از سامرا پراکنده ساخت. ملک فدک را که از زمان مأمون به علویان پس داده شد، از آنها گرفت.<ref>پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۶۳.</ref> | |||
===ویران کردن مزار امام حسین (ع)=== | ===ویران کردن مزار امام حسین (ع)=== | ||
متوکل عباسی در سال ۲۳۶ قمری دستور تخریب و ویرانی قبر حسین بن علی (ع) را صادر کرد. دیزج، یهودی تازهمسلمان را مأمور این کار کرد. قبر امام حسین (ع) و سایر قبور اطراف آن تا حدود دویست جریب ویران شد، زمینها شخم زده شد و در آن زراعت کردند و هر کسی برای زیارت به آن مکان میرفت، دستگیر میشد.<ref>پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۶۲.</ref> | |||
===فشارهای اقتصادی و اجتماعی به شیعیان=== | |||
شیعیان در دوره متوکل عباسی فشارهای فراوانی را تحمل کردند و در نهایت محنت و مشقت زندگی میکردند. او کسانی را در مقامات حکومتی به کار گماشت که گرایشهای ضدشیعی داشتند.<ref>اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.</ref> در این دوره، شیعیان از همه مناصب دولتی طرد شده و از نظر اجتماعی منزوی شدند.<ref>اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۷.</ref> | |||
متوکل در نامهای به حاکم منصوب خود در مصر، فشار بر شیعیان را به شکل بیسابقهای افزایش داد؛ عدم اجازه ملکیت به شیعیان و عدم جواز برخورداری از بیش از یک برده، برخی از این موارد بود. او همچنین از حاکم مصر خواست اگر دعوایی میان یک علوی و یک غیرعلوی درگرفت، قاضی ابتدا سخن غیرعلوی را بشنود و در هر حال ادعای او را بپذیرد و سخن علوی را نشنود.<ref>اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۷ و ۱۸.</ref> | |||
===علویان و شیعیان معترض=== | ===علویان و شیعیان معترض=== | ||
===احضار امام هادی (ع) به سامرا و بیاحترامی به او=== | ===احضار امام هادی (ع) به سامرا و بیاحترامی به او=== | ||
نسخهٔ ۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۵:۵۷
 | این مقاله هماکنون در دست ویرایش است.
این برچسب در تاریخ ۳۰ تیر ۱۳۹۵ توسط کاربر:Hasanejraei برای جلوگیری از تعارض ویرایشی اینجا گذاشته شده است. اگر بیش از پنج روز از آخرین ویرایش مقاله میگذرد میتوانید برچسب را بردارید. در غیر این صورت، شکیبایی کرده و تغییری در مقاله ایجاد نکنید. |
| خلفا | |
|---|---|
| عنوان | دورهٔ سلطنت |
| سفاح عباسی | ۱۳۲-۱۳۶ |
| منصور عباسی | ۱۳۶-۱۵۸ |
| مهدی عباسی | ۱۵۸-۱۶۹ |
| هادی عباسی | ۱۶۹-۱۷۰ |
| هارون عباسی | ۱۷۰-۱۹۳ |
| امین عباسی | ۱۹۳-۱۹۸ |
| مأمون عباسی | ۱۹۸-۲۱۸ |
| معتصم عباسی | ۲۱۸-۲۲۷ |
| واثق عباسی | ۲۲۷-۲۳۲ |
| متوکل عباسی | ۲۳۲-۲۴۷ |
| منتصر عباسی | ۲۴۷-۲۴۸ |
| مستعین عباسی | ۲۴۸-۲۵۲ |
| معتز عباسی | ۲۵۲-۲۵۵ |
| مهتدی عباسی | ۲۵۵-۲۵۶ |
| معتمد عباسی | ۲۵۶-۲۷۸ |
| معتضد عباسی | ۲۷۸-۲۸۹ |
| مکتفی | ۲۸۹-۲۹۵ |
| مقتدر | ۲۹۵-۳۲۰ |
| قاهر | ۳۲۰-۳۲۲ |
| راضی | ۳۲۲-۳۲۹ |
| متقی | ۳۲۹-۳۳۳ |
| مستکفی | ۳۳۴-۳۳۳ |
| مطیع | ۳۳۴-۳۶۳ |
| طائع | ۳۶۳-۳۸۱ |
| قادر | ۳۸۱-۴۲۲ |
| عبدالله قائم | ۴۲۲-۴۶۷ |
| مقتدی | ۴۶۷-۴۸۷ |
| مستظهر | ۴۸۷-۵۱۲ |
| مسترشد | ۵۱۲-۵۲۹ |
| منصور راشد | ۵۲۹-۵۳۰ |
| مقتفی | ۵۳۰-۵۵۵ |
| مستنجد | ۵۵۵-۵۶۶ |
| مستضی | ۵۶۶-۵۷۵ |
| الناصر لدین الله | ۵۷۵-۶۲۲ |
| ظاهر | ۶۲۲-۶۲۳ |
| مستنصر | ۶۲۳-۶۴۰ |
| مستعصم | ۶۴۰-۶۵۶ |
| وزرا و امرای سرشناس | |
| امامان همعصر | |
| رویدادهای مهم | |
| قیام محمد نفس زکیه • واقعه فخ | |
متوکل عباسی، ابوالفضل جعفر بن معتصم (۲۰۶-۲۴۷ق)، دهمین خلیفه عباسی و دشمن سرسخت خاندان علی بن ابیطالب (ع). او ۱۵ سال حکومت کرد. در سال ۲۳۶ق، دستور داد حرم امام حسین (ع) را ویران کنند و خانههای اطراف آن را با خاک یکسان سازند و در آن زمینها کشاورزی کنند. بدرفتاری متوکل با آل علی، شورشهایی پدید آورد. او بر خلاف مأمون و معتصم عباسی، معتقد به قدیم بودن قرآن بود و بحث و جدلها درباره خلق قرآن را پایان داد. او معتزلیان را منزوی، و حمایت ویژهای از احل حدیث کرد. در دوران او، مرکز خلافت از بغداد به دمشق و سپس به سامرا منتقل شد.
زندگی و خلافت
جعفر بن معتصم، در سال ۲۰۶ قمری در فم الصلح نزدیک واسط عراق متولد شد.[۱] او در سال ۲۲۷ قمری از سوی برادرش واثق که خلیفه عباسی بود، امیرالحاج شد. از زندگی او تا پیش از رسیدن به خلافت عباسی، اخبار دقیقی در دست نیست.
پس از درگذشت واثق، خلیفه عباسی، در سال ۲۳۲ قمری، جعفر بن معتصم از سوی سرداران ترک و بزرگان دولت عباسی به خلافت برگزیده شد و به پیشنهاد احمد بن ابی داود، المتوکل علی الله خوانده شد.[۲] این اولین بار در تاریخ اسلام بود که ترکان در تعیین خلیفه دخالت کردند و موفق شدند شخص مورد نظر خود را خلیفه کنند.[۳]
متوکل عباسی سه فرزندش، محمد، ابوعبدالله و ابراهیم را ولیعهد کرد و بخشهایی از سرزمینهای اسلامی را به آنها سپرد. محمد با لقب منتصر، ولیعهد خلیفه عباسی شد، ابوعبدالله با لقب معتز، ولیعهد منتصر و ابراهیم با لقب مؤید، ولیعهد معتز شد.[۴] حکومت مصر و مغرب به اولی، خراسان و عراق عجم به دومی و شامات و ارمنستان و آذربایجان به مؤید سپرده شد. با این حال اما این سه در سامرا ساکن بودند و منشیانی منصوب از سوی متوکل برای اداره سرزمینهای اسلامی فرستاده شدند.[۵] برخی از مورخان، این اقدام متوکل را در راستای تضعیف قدرت و نفوذ ترکانی دانستهاند که در دوره خلافت معتصم و واثق، بخشهایی از سرزمینهای تحت حکومت عباسیان را در دست داشتند.[۶]
متوکل پس از چندی منتصر را از ولایتعهدی خلع کرد و معتز را جانشین او ساخت. برخی این کار را ناشی از علاقه متوکل به مادر معتز دانستهاند. در جریان توهین آشکار متوکل به علی بن ابیطالب، منتصر در برابر پدرش ایستاد و برخی همین اقدام او را هم از دلایل عزل از ولیعهدی میدانند.[۷]
متوکل عباسی در سال ۲۴۷ قمری تصمیم گرفت منتصر و سرداران ترک که با هم متحد شده بودند را از بین ببرد. ترکان مطلع شدند و با پشتیبانی منتصر، شبی در مستی متوکل او را کشتند.[۸]
پایان واقعه محنت
متوکل عباسی بر خلاف سه خلیفه پیشین یعنی مأمون، معتصم و واثق، از معتزله رویگردان شد و عقاید اهل حدیث را گسترش داد و به عصر محنت پایان داد.[۹]
مأمون، مذهب معتزلی را مذهب رسمی دولت اعلام کرد.[۱۰] او حتی پیش از خلافت خود و در زمان هارون، اعتقادات معتزلیاش را پنهان نمیکرد.[۱۱] در زمان خلافت خود، برای گسترش عقاید معتزله، فرمانهای حکومتی صادر کرد و از جمله در سال ۲۱۲ق، تحت نفوذ ابن ابی داود معتزلی، فرمانی صادر کرد و اعتقاد به حادث بودن خلق قرآن کریم را اجباری کرد. او این موضوع را ملاک گزینش در انتصاب کارگزاران و امیران لشکر و قاضیان ساخت.[۱۲] این اقدام مأمون، با شکنجه، آزار و تحقیر مخالفان حدوث قرآن همراه بود و احمد بن حنبل، پیشوای مذهب حنبلی، از مشهورترین قربانیان آن بود. به دلیل محنت و رنج احمد حنبل، این دوران را عصر محنت نامیدهاند. این رفتارها در عصر معتصم و واثق عباسی نیز ادامه یافت.[۱۳]
متوکل وقتی به خلافت رسید، جانب اهل حدیث را گرفت و سپس در سال ۲۳۴ قمری، مناظره و بحث درباره حدوث یا قدیم بودن قرآن کریم و سایر عقاید دینی را ممنوع کرد.[۱۴] او همچنین آزمونهای عقیدتی را لغو کرد و کسانی که در گذشته به دلیل امتناع از پذیرش عقیده معتزله زندانی شده بودند را آزاد ساخت و به آنها جوایزی داد. متوکل سپس به مبارزه مستقیم با مذهب معتزله پرداخت و محدثان و فقیهان ضداعتزال را دعوت و اکرام کرد و از آنها خواست در مساجد بنشینند و احادیثی در ردّ معتزله بیان کنند.[۱۵]
دشمنی با علویون و شیعیان
متوکل در ۱۴ سال و دو ماه خلافت خود[۱۶]، با شیعیان بسیار مخالف بود و رسما و علنا از خاندان علی بن ابیطالب (ع) و شیعیان او اظهار انزجار و تنفر میکرد. کسانی که گرایشهای ضدشیعی داشتند، در حکومت او به کار گماشته شدند.[۱۷] محمد بن فضل جرجرایی و عبیدالله بن یحیی بن خاقان، دو وزیر او بودند که هر دو از دشمنان سرسخت خاندان امام علی (ع) بوده و سیاستهای ضدشیعی داشتند.[۱۸] وضعیت نامناسب شیعیان در دوره متوکل عباسی در حالی بود که آنها در زمان سه خلیفه قبل از او، یعنی مأمون و معتصم و واثق، از آزادی نسبی برخوردار بودند.[۱۹]
متوکل عباسی، شیعیان و علویان را در تنگنای اقتصادی گذاشت و مقرری علویان سامرا را که در زمان واثق برقرار بود، قطع کرد و آنها را از سامرا پراکنده ساخت. ملک فدک را که از زمان مأمون به علویان پس داده شد، از آنها گرفت.[۲۰]
ویران کردن مزار امام حسین (ع)
متوکل عباسی در سال ۲۳۶ قمری دستور تخریب و ویرانی قبر حسین بن علی (ع) را صادر کرد. دیزج، یهودی تازهمسلمان را مأمور این کار کرد. قبر امام حسین (ع) و سایر قبور اطراف آن تا حدود دویست جریب ویران شد، زمینها شخم زده شد و در آن زراعت کردند و هر کسی برای زیارت به آن مکان میرفت، دستگیر میشد.[۲۱]
فشارهای اقتصادی و اجتماعی به شیعیان
شیعیان در دوره متوکل عباسی فشارهای فراوانی را تحمل کردند و در نهایت محنت و مشقت زندگی میکردند. او کسانی را در مقامات حکومتی به کار گماشت که گرایشهای ضدشیعی داشتند.[۲۲] در این دوره، شیعیان از همه مناصب دولتی طرد شده و از نظر اجتماعی منزوی شدند.[۲۳]
متوکل در نامهای به حاکم منصوب خود در مصر، فشار بر شیعیان را به شکل بیسابقهای افزایش داد؛ عدم اجازه ملکیت به شیعیان و عدم جواز برخورداری از بیش از یک برده، برخی از این موارد بود. او همچنین از حاکم مصر خواست اگر دعوایی میان یک علوی و یک غیرعلوی درگرفت، قاضی ابتدا سخن غیرعلوی را بشنود و در هر حال ادعای او را بپذیرد و سخن علوی را نشنود.[۲۴]
علویان و شیعیان معترض
احضار امام هادی (ع) به سامرا و بیاحترامی به او
تقویت اهل حدیث و تحدید معتزله
فشار بر اهل ذمه
پانویسها
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۱۰۷.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۲.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۱۰۷.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۲.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۲.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۲.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۳ و ۵۴.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۴.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۸۵ و ۸۶.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۸۵.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۸۶.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۸۵.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، بهار ۱۳۸۴، ص ۸۵ و ۸۶.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۵.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۵۵.
- ↑ اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.
- ↑ اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.
- ↑ اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۶۰.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۶۳.
- ↑ پرسنده، بررسی سیاستهای مذهبی متوکل عباسی، در مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، بهار ۱۳۸۸، ص ۶۲.
- ↑ اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۲.
- ↑ اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۷.
- ↑ اوحدی حائری، اوضاع شیعیان در دوره متوکل عباسی، در مجله شیعهشناسی، بهار ۱۳۸۵، ص ۱۷ و ۱۸.
منابع
- خضری، سید احمدرضا، تاریخ خلافت عباسی: از آغاز تا پایان آل بویه، تهران، انتشارات سمت، چاپ پنجم، بهار ۱۳۸۴.
- دائرة المعارف تشیع، ج ۱۵، تهران، موسسه انتشارات حکمت، ۱۳۹۴.
- طقوش، محمد سهیل، دولت عباسیان، ترجمه حجت الله جودکی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ ششم، بهار ۱۳۹۰.