قرآن بر نیزه کردن
قرآن بر نیزه کردن، رویدادی که در روزهای پایانی جنگ صفین و در آستانه شکست سپاه شام، عمرو بن عاص برای نجات سپاه معاویه پیشنهاد کرد.[۱] هدف از این اقدام، توقف جنگ و ارجاع اختلاف به حکم قرآن بود تا هر آنچه قرآن حکم کند، هر دو طرف آن را بپذیرند و از ادامه نبرد دست بکشند.[۲] به گفته مورخان، حدود پانصد مصحف برافراشته شد،[۳] و مصحف مسجد اعظم نیز که ده نفر آن را بر سه نیزه بههمپیوسته بسته بودند، در میان آنها بالا برده شد.[۴] این ترفند موجب تفرقه در سپاه امام علی(ع) گردید؛ گروهی خواهان ادامه جنگ بودند و گروهی دیگر پذیرش حکمیت و داوری بر اساس کتاب خدا را پیشنهاد کردند.[۵] امام(ع) این اقدام را نیرنگی سیاسی دانست و یاران خود را از فریب دشمن برحذر داشت،[۶] اما گروهی از سپاهیان بر پذیرش حکمیت اصرار ورزیدند و حتی با تهدید امام(ع)، توقف جنگ را بر ایشان تحمیل کردند.[۷] این جریان بعد از واقعه لیله الهریر انجام شد،[۸] و در اشعار برخی شاعران نیز بازتاب یافته است.[۹]
اِبنُ دِحْیَة، نویسنده أعلام النصر المبین، با این گمان که قرآنهای برافراشتهشده بر نیزهها مصحف کامل بودهاند، گفته است که در آن زمان تعداد قرآن کامل از ۵ تا ۷ مصحف بیشتر نبود.[۱۰] نویسنده أعلام النصر همچنین سند این نقل تاریخی را محل اشکال دانسته که در برخی منابع بدون سند و در تاریخ طبری تنها از دو راوی، ابومِخنَف و ابوجناب کلبی نقل شده[۱۱] و ایندو نیز، نزد رجالیان اهلسنت تضعیف شدهاند.[۱۲] در مقابل این دیدگاه، این واقعه در منابع شیعی از جمله وقعه الصفین با ذکر سند آمده و راویانی مانند عمر بن سعد، تَميمُ بْنُ حُذَيْم و فُضَيل بنُ خَدِيج و ابی وَدَّاک آن را نقل کردهاند.[۱۳] همچنین گزارش این رویداد در منابع متعدد تاریخی و حدیثی کهن شیعه مانند کشف الغمه،[۱۴] المناقب،[۱۵] الارشاد،[۱۶] اثبات الهدی،[۱۷] نقل شده است. افزون بر آن در منابع متعدد اهل تسنن مانند البدایه و النهایه،[۱۸] الکامل،[۱۹] المنتظم،[۲۰] نیز آمده است.
اصطلاح قرآن بر نیزه کردن در ادبیات سیاسی و محاورات عرفی به معنای استفاده ابزاری از قرآن، دین یا مقدسات برای پیشبرد مقصودی خاص بکار رفته است.[۲۱]
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۴۸.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۴۸.
- ↑ ابنابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۱۲.
- ↑ منقری، وقعة صفين، ۱۴۰۴ق، ص۴۷۸.
- ↑ ابنابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۱۲.
- ↑ منقری، وقعة صفين، ۱۴۰۴ق، ص۴۸۹.
- ↑ منقری، وقعة صفين، ۱۴۰۴ق، ص۴۸۹ و ۴۹۰.
- ↑ ابنابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۱۱.
- ↑ امین عاملی، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۴۹۴.
- ↑ ابندحیه، أعلام النصر المبین فی المفاضلة بین أهلی صفین، ۱۹۹۸م، ص۱۱۲.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۴۸.
- ↑ ابندحیه، أعلام النصر المبین فی المفاضلة بین أهلی صفین، ۱۹۹۸م، ص۱۱۲.
- ↑ منقری، وقعه الصفین، ۱۴۰۴ق، ۴۷۸ و ۴۸۹ و ۴۹۰.
- ↑ اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۲۵۳.
- ↑ ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۶۹.
- ↑ شیخ حر عاملی، إثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ج۳، ص۵۰۹.
- ↑ ابنکثیر، البدایه و النهایه، بیروت، ج۷، ص۲۷۲.
- ↑ ابناثیر، الکامل، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۳۱۶.
- ↑ ابنجوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۱۲۱.
- ↑ «قرآن بر نیزه کردن»، سایت خط و نشان؛ «شال سبز مقدستر از قرآن نیست»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
منابع
- ابنابیالحدید، عبدالحمید بن هبةالله، شرح نهجالبلاغه، تصحیح، محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، کتابخانه عمومی آیتالله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- ابناثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.
- ابنجوزی، ابو الفرج، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- ابندحیه، عمر بن حسن، أعلام النصر المبین فی المفاضلة بین أهلی صفین، محققان؛ محمد امحزون و محمود محمد طناحی، بیروت، دار الغرب الاسلامی، ۱۹۹۸م.
- ابن شهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، علامه، ۱۳۷۹ش.
- ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، بیتا.
- اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، رضی، چاپ اول، ۱۴۲۱ق.
- امین عاملی، سید محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف، ۱۴۰۳ق.
- حجتی، سیدمحمدباقر، پژوهشی در تاریخ قرآن کریم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۶۸ش.
- «شال سبز مقدستر از قرآن نیست»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، اثبات الهداه بالنصوص و المعجزات، بیروت، اعلمی، چاپ اول، ۱۴۲۵ق.
- شیخ مفید، الارشاد، فی معرفة حجج الله على العباد، قم، کنگره، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- شوشتری، قاضی نور الله مرعشی، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- «قرآن بر نیزه کردن»، سایت خط و نشان، تاریخ بازدید ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- منقری، نصر بن مزاحم، وقعة صفین، تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتبة آیةالله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.