بحث:عصر غیبت

نکاتی برای اصلاح مقاله

@Sultanmoradi: با سلام و احترام نکاتی برای اصلاح مقاله عرض می‌شود:

• اشکال اصلی مقاله در مرتبه اول تحقیق های دست اول و در مرتبه دوم برداشت های بسیار آزاد از متون و گاهی اشتباه است. برای روشن شدن نکته اول مثل: « طبق روایات شیعه شناخت عمیق (معرفت) نسبت به امام زمان(ع) از مهمترین وظایف شیعیان در این دوران است » نکته دوم مثلا: امام خمینی بحثی را در تعزیرات مطرح کرده، اما آن بحث به وضع قوانین کشور تسری داده است! با اینکه تنها تعداد اندکی از مستندات بررسی شد، اما این دو اشکال به وفور در این مستندات بود. از این رو لازم است مستندات بار دیگر از این منظر بررسی شود. در برخی نکات بعدی هم مصادیقی از این اشکال آورده شده است.

• تعبیر «از عقاید اختصاصی شیعیان امامی در مقابل اهل سنت» به کتاب الغیبه نعمانی مستند شده، در حالی که در آن مستند از اختصاصی بودن این باور صحبتی به میان نیامده است

• جمله «در روایات شیعه، نه تنها به تاریخ دقیق پایان دوران غیبت و آغاز دوران ظهور اشاره نشده،... » به کافی شریف مستند شده که اشکال آن روشن است
• یکی از مستنداتِ جمله «در روایات شیعه، غیبت به‌عنوان سنت الهی در میان امت‌های پیشین یاد شده است؛ پیامبرانی مانند صالح(ع)، یونس(ع)، موسی(ع)، عیسی(ع) و خضر(ع) ...» کمال الدین شیخ صدوق است. اما در آدرس درج شده (ص323)چنین مطلبی نیست. البته در صفحه قبل (ص322) سنتهای مختلف پیامبران ذکر شده، اما سنت غیبت تنها مطابق سنت حضرت موسی معرفی شده است.

• جمله «فعالیت‌های نواب شامل ساماندهی سازمان وکالت، مبارزه با غالیان و مدعیان دروغین، و تلاش برای نفوذ در دستگاه خلافت بود» به منابعی مستند شده از جمله: الغیبه طوسی اما در این مستند چنین مطلبی نیست. منبع دیگر مقاله هم مقاله «بررسی تطبیقی سازمان دعوت عباسیان ...» است که به کل مقاله آدرس داده شده که چنین آدرس دهی درست نیست بلکه باید دقیقا به صفحه مورد ادعا آدرس داد. علاوه بر اینکه برخی از ادعاها (مثل تلاش برای نفوذ در دستگاه خلافت) از اساس ناصحیح به نظر میرسد که اگر منبع نداشته باشد باید حذف کرد.

• نوشته شده: «الغیبة نوشته شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ق). (متوفای ۱۳۴۸ق)»!!!!

• در تبیین نظریه ولایت فقیه، مقاله به گونه ای نوشته شده که گویا تنها امام خمینی به آن قائل بوده اند! مقالات ویکی شیعه باید جریان محور باشد نه شخص محور.

• مقالات برای عصر حاضر نیست «ادعاهای امروزی در این زمینه با این ویژگی‌ همخوانی ندارد» این جمله بعد از صد یا دویست سال قابل فهم نخواهد بود.

• برای امامان علیهم الصلاه و السلام از تعبیر «ایشان» استفاده نمیشود که اصلاح شد.
• در بخش منابع اطلاعات مربوط به مقاله «بررسی تطبیقی سازمان دعوت عباسیان ...» به صورت نادرست درج شده است

• غلطهای املایی بسیاری در مقاله بود که برخی اصلاح شد و چه بسا برخی هم باقی مانده باشد که نیاز به دوباره خوانی دارد.

تا وقتی اصل کتاب وجود دارد نباید به ترجمه آن استناد کرد (مکتب در فرایند تکامل/ تطور المباني الفكرية للتشيع في القرون الثلاثة الأولى) یا «موسوعة الإمام الخمینی» ارجاع به موسوعه اشکال های دیگری را در پی دارد: برای نمونه: در مستندات آمده: «خمینی، استفتائات، ۱۳۹۲ش، ج۱۰،» اما در فهرست منابع آمده: «ج۳۲-۴۱: استفتائات،» اگرچه می توان غرض نویسنده را کشف کرد، اما اینگونه آدرس دهی برای خواننده عامی سردرگمی در پی دارد. --Alikhani (بحث) ‏۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۵ (+0330)

@Alikhani: با سلام و احترام سعی شد تمام موارد اصلاح شود. فقط چند نکته:

• استناد کافی برای «در روایات شیعه، نه تنها به تاریخ دقیق پایان دوران غیبت و آغاز دوران ظهور اشاره نشده،... » نبوده بلکه برای ادامه جمله است که اساسا تعیین وقت را رد کرده است.
• مستنداتِ جمله «در روایات شیعه، غیبت به‌عنوان سنت الهی در میان امت‌های پیشین یاد شده است...» تعدیل شد ولی از نظر منبع،‌به این دلیل به دو منبع اشاره شده بود که به چند تن از پیامبران اشاره شود.
• درباره ولایت فقیه از این جهت به امام استناد شده که مشهورترین چهره در این زمینه هستند. با تغییر جملات ابتدایی بند سعی شد این سوء تعبیر برطرف شود.
• کتاب فرایند فقط ترجمه اش در دسترس است. نسخه تطور المباني الفكرية للتشيع في القرون الثلاثة الأولى هم خودش ترجمه است. کتابهای امام خمینی تصحیح شد.

‍‍‍‍Sultanmoradi (بحث) ‏۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۹ (+0330)

ارزیابی ۲

@Sultanmoradi: با سلام و احترام. در بازنویسی مقاله تنها به اصلاح برخی نکات ساده بسنده شده است و مشکل اصلی مقاله یعنی تحقیق های دست اول و در مرتبه دوم برداشت های بسیار آزاد از متون و حتی برداشت های اشتباه توجهی نشده است. برای این منظور تنها دو جمله نخست مدخل بررسی می شود. لازم است در اصلاح مقاله تک تک جملات به روش ذیل اصلاح شود:

• جمله نخست: «به باور شیعیان دوازده‌امامی، دوران غیبت به زندگی پنهانی حضرت مهدی(عج)، امام دوازدهم، گفته می‌شود که به امر خدا تا زمان ظهور ادامه دارد.» برای این جمله سه مستند ذکر شده که هم برداشت دست اول است، هم نادرست. مستندها چنین است:

1. نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۶۱: يَنْكُتُ فِي الْأَرْضِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ تَنْكُتُ فِي الْأَرْضِ أَ رَغْبَةً مِنْكَ فِيهَا[1] فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا رَغِبْتُ فِيهَا وَ لَا فِي الدُّنْيَا سَاعَةً قَطُّ[2] وَ لَكِنَّ فِكْرِي فِي مَوْلُودٍ يَكُونُ مِنْ ظَهْرِي‌[3] هُوَ الْمَهْدِيُّ الَّذِي يَمْلَأُهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً تَكُونُ لَهُ حَيْرَةٌ وَ غَيْبَةٌ[4] يَضِلُّ فِيهَا أَقْوَامٌ وَ يَهْتَدِي فِيهَا آخَرُونَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَكَمْ تَكُونُ تِلْكَ الْحَيْرَةُ وَ الْغَيْبَةُ فَقَالَ سَبْتٌ مِنَ الدَّهْرِ[5] فَقُلْتُ إِنَّ هَذَا لَكَائِنٌ فَقَالَ نَعَمْ كَمَا أَنَّهُ مَخْلُوقٌ‌[6] قُلْتُ أُدْرِكُ ذَلِكَ الزَّمَانَ فَقَالَ أَنَّى لَكَ يَا أَصْبَغُ بِهَذَا الْأَمْرِ أُولَئِكَ خِيَارُ هَذِهِ الْأُمَّةِ مَعَ أَبْرَارِ هَذِهِ الْعِتْرَةِ فَقُلْتُ ثُمَّ مَا ذَا يَكُونُ بَعْدَ ذَلِكَ‌[7] قَالَ‌ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ فَإِنَّ لَهُ إِرَادَاتٍ وَ غَايَاتٍ وَ نِهَايَاتٍ‌[8]. (اولا آنچه ذکر شده روایت است ازاین رو تحقیق دست اول صورت گرفته و از اساس استناد به آن ناصحیح است ثانیا برخی جزئیاتی که در جمله آمده در این روایت نیست.)
2. شیخ مفید، الإرشاد، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۴۰: (نسخه مورد استناد محبین، ۱۴۲۶ق/۱۳۸۴ش است که بنده آن را نیافتم لذا قضاوتی در این مورد ندارم)
3. شیخ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۴:مِنْ يُوسُفَ قُلْتُ وَ مَا هُوَ قَالَ الْحَيْرَةُ وَ الْغَيْبَةُ[1].وَ أَخْبَرَنِي جَمَاعَةٌ عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ تَفْسِيرِ جَابِرٍ فَقَالَ لَا تُحَدِّثْ بِهِ السُّفْلَ‌[2] فَيُذِيعُونَهُ أَ مَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ تَعَالَى‌ فَإِذا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ[3] إِنَّ مِنَّا إِمَاماً مُسْتَتِراً فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ إِظْهَارَ أَمْرِهِ نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً فَظَهَرَ فَقَامَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَعَالَى‌[4]. وَ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْكُوفِيُ‌[5] عَنْ مُنْذِرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قَابُوسَ‌[6] (اولا آنچه ذکر شده روایت است ازاین رو تحقیق دست اول صورت گرفته و از اساس استناد به آن ناصحیح است ثانیا برخی جزئیاتی که در جمله آمده در این روایت نیست.)

• جمله دوم: «در روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) شکل‌گیری این دوران پیش‌بینی شده است» مستند این جمله چنین است:

شیخ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۴:مِنْ يُوسُفَ قُلْتُ وَ مَا هُوَ قَالَ الْحَيْرَةُ وَ الْغَيْبَةُ[1].وَ أَخْبَرَنِي جَمَاعَةٌ عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ تَفْسِيرِ جَابِرٍ فَقَالَ لَا تُحَدِّثْ بِهِ السُّفْلَ‌[2] فَيُذِيعُونَهُ أَ مَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ تَعَالَى‌ فَإِذا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ[3] إِنَّ مِنَّا إِمَاماً مُسْتَتِراً فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ إِظْهَارَ أَمْرِهِ نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً فَظَهَرَ فَقَامَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَعَالَى‌[4]. وَ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْكُوفِيُ‌[5] عَنْ مُنْذِرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قَابُوسَ‌[6] (اولا آنچه ذکر شده روایت است ازاین رو تحقیق دست اول صورت گرفته و از اساس استناد به آن ناصحیح است ثانیا برخی جزئیاتی که در جمله آمده در این روایت نیست.ثالثا شیخ طوسی تنها روایتی را از امام صادق ع نقل کرده است نه روایاتی را از پیامبر ص و ائمه ع)

برای ارزیابی بعد لازم است تک تک گزاره ها بررسی شود.--علیخانی (بحث) ‏۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۰ (+0330)

ارزیابی ۳

@Sultanmoradi: با سلام و تشکر بابت بازنویسی مقاله. نکاتی جزئی باقی مانده که عرض میشود:

• با توجه به اینکه کل مقاله از اساس دوباره نوشته شده، مناسب است شناسه نیز دوباره نوشته شود.

• استناد به «ḠAYBA» مطابق مقالات اینترنتی انجام شده، در حالی که این مجلد از دانشنامه ایرانیکا چاپ شده است. از این رو مطابق کتاب ها به آن آدرس داده میشود و شماره صفحه و مشخصات نشر آن درج می گردد، نه مانند ارجاع به سایتها. این مثل این است که به جای ارجاع به «دانشنامه جهان اسلام» به صفحات اینترنتی آدرس داده شود.
• مطابق شیوه نامه مقالات فقط و فقط در فهرست منابع لینک میشوند نه در پانویسها.

• بخش مربوط به دیدار با امام زمان در عصر غیبت، به صورت جانبدارانه (همراه با استدلال و توضیحات بیشتر) نسبت به عدم امکان نوشته شده است. اگر هم قرار باشد جانبدارانه نوشته شود، دیدگاه امکان دیدار در بین عالمان شیعه شهرت بیشتری دارد.

• موضوع اصلی کتاب مکیال المکارم مطلب دیگری است و افزودن آن در بخش نوشته ها مناسب نیست..

• در بخش آثار مکتوب میتوان تصویر کتابی را بارگزاری کرد..

• در «گروهی (مانند فیض کاشانی و کاشف الغطاء ... گروهی دیگر از عالمان شیعه مانند سید مرتضی، شیخ طوسی و محدث نوری)» به کتاب واسطه آدرس داده شده است در حالی که باید به کتابهای خودشان آدرس داده شود. (در منبع واسطه مستند ذکر شده است.)

• سلیمیان، درسنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، کتابی چند جلدی است ودر پانویس باید شماره جلد مورد استناد ذکر شود. همچنین است «دعوی السفارة فی الغیبة»، «منتخب الاثر»

• در پانویس «موسوی اصفهانی، مکیال المکارم، ۱۳۹۸ق» شماره صفحه درج نشده است.

• یکی از پانویس ها «نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۵۵ش، ص۱۰۵-۱۰۹؛ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۵۵ش، ص۱۰۷-۱۰۹» است. با وجود اولی، چه نیازی به دومی هست؟!

• در فهرست منابع «امام خمینی، سید روح‌الله، ولایت فقیه: حکومت اسلامی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، بی‌تا.» زاید است. همچنین است: «شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق.»

• در بخش آثار مکتوب برخی جملات مستند ندارد.

• در «مظفری، آیت، آینده جهان در نگاه ادیان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» مکان نشر درج نشده است. همچنین است: «إثبات الهداة بالنصوص»، «کمال الدین و تمام النعمة»، «الکافي»، «فروغ تابان ولایت»

• در فهرست منابع «گونه‌شناسی اندیشه منجی موعود» نام ناشر درج نشده است.

علیخانی (بحث) ‏۱۸ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲ (+0330)

با سلام؛

به مقاله چاپی «ḠAYBA» دسترسی ندارم و چون برای آن DIO در نظر گرفته شده از نظر علمی ارجاع به صفحه اینترنتی از لحاظ اعتبار مساوی با ارجاع به نمونه چاپی است. Sultanmoradi (بحث) ‏۲۲ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۸ (+0330)