خمس ارباح مکاسب
خُمس اَرباح مَکاسب، به سودهایی گفته میشود که از کسبوکار به دست میآید.[۱] طبق فقه شیعه، واجب است یک پنجم (خمس)[۲] از درآمدِ حاصل از این کسبوکار پس از کسر مخارج سالانه پرداخت شود.[۳] این شامل درآمدهای حاصل از تجارت، کشاورزی، صنعت، نویسندگی، خیاطی، اجاره اموال و دیگر مشاغل است.[۴] در مورد اینکه آیا مهریه، هدیه، جایزه و ارث نیز مشمول خمس میشود یا خیر، بین فقها اختلافنظر وجود دارد.[۵]
فقهای اهل سنت معتقدند که ارباح مکاسب خمس ندارد،[۶] درحالیکه شیعیان این درآمدها را مشمول خمس میدانند.[۷] علمای شیعه برای اثبات نظر خود به روایات اهل بیت(ع)[۸] و آیه وجوب خمس غنائم استناد میکنند. آنان بر این باورند که غنیمت در این آیه معنای وسیعی دارد و شامل هر نوع درآمد و سود میشود.[۹] به گفته پژوهشگران فقهی، اگرچه در منابع تاریخی گزارشی از پرداخت خمس ارباح مکاسب در زمان پیامبر(ص) و امام علی(ع) وجود ندارد،[۱۰] اما شیعیان معتقدند که پرداخت آن از ابتدا واجب بوده، ولی بهدلیل فقر مسلمانان، اجرایی شدن آن به تأخیر افتاده است.[۱۱]
طبق نظر فقیهان، خمس ارباح مکاسب باید پس از گذشت یک سال از آغاز سال خمسی پرداخت شود.[۱۲] آغاز سال خمسی هر فرد با اولین درآمد یا اولین روز شروع کار اوست.[۱۳]
پانویس
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۶۴.
- ↑ قمی، الغایةالقصوی فی شرح العروةالوثقی، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۲۵۸.
- ↑ مراجع تقلید مراد از مخارج زندگی را، مجموع نیازمندیهای طبیعی و عرفی هر شخص، طبق موقعیت وشأن خانوادگی او میدانند.
- ↑ حسنپور، «متعلق خمس ازارباح مکاسب تا مطلق فایده» ص۵۶؛ توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش،ص۷-۱۲۵؛ رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ص۷-۱۲۵.
- ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۸، ص۱.
- ↑ مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۰.
- ↑ منتظری نجفآبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۹۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۶۸؛ موسوی گلپایگانی، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ منتظری نجفآبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۴۲.
- ↑ مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۱.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
منابع
- بروجردی، مرتضی، المستند فی شرح عروة الوثقی، در موسوعة امام خوئی، ج۲۵، قم، موسسه احیاء آثار امام خوئی، ۱۴۲۱ق.
- بنیهاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیحالمسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۹۲ش.
- حسنپور، داود، «متعلق خمس از ارباح مکاسب تا مطلق فایده»، در مجله پژوهش دینی، شماره ۳۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- قمی، شیخ عباس، الغایةالقصوی فی شرح العروةالوثقی، قم، صبح پیروزی، ۱۴۲۳ش.
- موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، قم، دارالقرآن الکریم، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه کتاب الخمس و الانفال، قم، مدرسة الامام علی بن ابیطالب، ۱۴۱۶ق.
- منتظری نجفآبادی، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه محمود صلواتی و ابوالفضل شکوری، قم، موسسه کیهان، ۱۴۰۹ق.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.