گندم ری
گندم ری تعبیری مشهور برگرفته از سخنی از امام حسین(ع) خطاب به عمر بن سعد در واقعه کربلا است. در این گزارش، امام حسین(ع) به عمر بن سعد گفت که پس از شهادت او، جز اندکی از گندم ری نخواهد خورد و بهزودی کشته خواهد شد.[۱]
در برخی منابع، تعبیر گندم عراق آمده است.[۲] در یکی از این نقلها، امام حسین(ع) به عمر بن سعد گفت: «امید دارم از گندم عراق جز اندکی نخوری.»[۳] عمر بن سعد نیز در پاسخ گفت: «اگر گندم نباشد، جو خواهد بود.»[۴] در گزارش دیگری، امام حسین(ع) به او گفت که در برابر قتل من، به حکومت ری دست نخواهد یافت.[۵]
تعبیر گندم ری بهصورت صریح تنها در مدینة المعاجز، اثر سید هاشم بحرانی (درگذشت: ۱۱۰۷ یا ۱۱۰۹ق)، گزارش شده است.[۶] اما در موضعی دیگر از همین کتاب[۷] و در منابع متعدد دیگر،[۸] تعبیر گندم عراق آمده است. بااین حال گندم ری، شهرت بیشتری یافته است.[۹] ازاینرو، برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که تعبیر گندم ری بر اثر اشتباه در نقل یا تفاوت نسخههای روایت پدید آمده باشد.[۱۰]
بر اساس گزارشهای تاریخی، حکومت ری از انگیزههای عمر بن سعد برای پذیرش فرمان عبیدالله بن زیاد و شرکت در واقعه کربلا بود.[۱۱] این انگیزه در برخی اشعار منسوب به عمر بن سعد[۱۲] نیز بازتاب یافته است.[۱۳] ازاینرو، گندم ری به حکومت ری اشاره دارد[۱۴]و در ادبیات فارسی به کنایه از تلاش برای دستیابی به مقام یا منفعتی به کار میرود که در نهایت به دست نمیآید. این تعبیر در برخی ضربالمثلهای فارسی از جمله «هم از گندم ری جامانده، هم از خرمای بغداد» نیز به کار رفته است.[۱۵]
پانویس
- ↑ بحرانی، مدینة معاجز...، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۶۲.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: شیخ مفید، الإرشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۳۲؛ مسعودی، إثبات الوصیة، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۷؛ ابناعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۹۳؛ اخطب خوارزم، مقتل الحسین(ع)، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۳۴۸.
- ↑ شیخ مفید، الإرشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۳۲.
- ↑ ابنشهرآشوب، مناقب، ۱۳۹۰ش، ج۱۰، ص۳۵؛ اخطب خوارزم، مقتل الحسین(ع)، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۳۴۸.
- ↑ ابنهارون، تیسیر المطالب، ۱۴۲۲ق، ص۱۵۱.
- ↑ بحرانی، مدینة معاجز...، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۶۲.
- ↑ مدینة معاجز...، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۸۲.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: شیخ مفید، الإرشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۳۲؛ مسعودی، إثبات الوصیة، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۷؛ ابناعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۹۳؛ اخطب خوارزم، مقتل الحسین(ع)، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۳۴۸.
- ↑ حسینی طهرانی، «پانویس»، مطلع انوار، ج۱۳، ص۳۵۸.
- ↑ حسینی طهرانی، «پانویس»، مطلع انوار، ج۱۳، ص۳۵۸.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: طبری، تاریخ الطبری، بیروت، ج۵، ص۳۸۹.
- ↑ ابناعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۹۶.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه ری، ۱۳۹۸ش، ج۲، ص۱۴۱.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه ری، ۱۳۹۸ش، ج۲، ص۱۴۰.
- ↑ «هم از گندم ری جامانده، هم از خرمای بغداد»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
منابع
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل أبی طالب(ع)، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۹۰ش.
- ابناعثم، محمد بن علی، الفتوح، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۱۱ق.
- ابنهارون، یحیی بن حسین، تیسیر المطالب فی أمالی أبی طالب، یمن، مؤسسة الإمام زید بن علی الثقافیة، ۱۴۲۲ق.
- اخطب خوارزم، موفق بن احمد، مقتل الحسین علیه السلام، قم، أنوار الهدی، ۱۳۸۱ش.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- حسینی طهرانی، محمدمحسن، «پانویس»، مطلع انوار، تالیف محمد حسین حسینی طهرانی، تهران، مکتب وحی، ۱۳۹۴ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری: تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، بینا، بیتا.
- محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه ری، قم، دار الحدیث، ۱۳۹۸ش.
- مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیة للإمام علی بن أبیطالب، قم ، انصاریان، ۱۳۸۵ش.
- «هم از گندم ری جامانده، هم از خرمای بغداد»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش.