کاربر:Ms.sadeghi/صفحه تمرین
مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه نوشتهای است که در آن به امام خمینی اهانت شده و او را بهعنوان یکی از عوامل استعمار انگلیس معرفی کردهاند. این مقاله به دستور محمدرضا پهلوی و با نام مستعار احمد رشیدیمطلق، در تاریخ ۱۷ دی ۱۳۵۶، همزمان با سالروز کشف حجاب رضاخانی، در روزنامه اطلاعات منتشر شد..
انتشار این مقاله منجر به تظاهرات گسترده در قم و دیگر شهرها شد. از ۱۷ تا ۱۹ دی، طلاب و مردم قم علیه رژیم پهلوی اعتراض کردند و حوزههای علمیه به مدت یک هفته تعطیل شدند. مراجع تقلید همچون سید محمدرضا گلپایگانی، شهابالدین مرعشی نجفی و سید محمدکاظم شریعتمداری با صدور بیانیههایی این اقدام را محکوم کرده و از امام خمینی حمایت کردند.
این مقاله به عنوان یکی از عوامل شتابدهنده نهضت امام خمینی شناخته میشود و زمینهساز قیام ۱۹ دی مردم قم بود. در این قیام، تعدادی از مردم به شهادت رسیدند و برخی زخمی شدند. رژیم پهلوی نیز تعدادی از علمای برجسته قم مانند مکارم شیرازی، حسین نوری همدانی و محمد یزدی را تبعید کرد.
جایگاه و اهمیت
در ۱۷ دی ۱۳۵۶،[۱] همزمان با سالروز کشف حجاب رضاخان،[۲] مقالهای با عنوان «ایران و استعمار سرخ و سیاه» به دستور محمدرضا پهلوی و با امضای مستعار احمد رشیدی مطلق[۳] در دفتر مطبوعاتی هویدا، وزیر دربار پهلوی، تهیه[۴] و توسط داریوش همایون، وزیر اطلاعات و جهانگردی پهلوی، در روزنامه اطلاعات منتشر شد.[۵] هدف شاه از این مقاله توهینآمیز، تخریب جایگاه امام خمینی در بین مردم بود.[۶]
مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه نقش مهمی در تقویت نهضت امام خمینی[۷] و تسریع پیروزی انقلاب اسلامی داشت.[۸] همچنین زمینهساز قیام ۱۹ دی مردم قم شد.[۹] گفته میشود برخی روزنامهها مانند کیهان از چاپ آن خودداری کردند، اما روزنامه اطلاعات که به دربار نزدیکتر بود، آن را منتشر کرد.[۱۰] پس از انتشار، مردم قم در ۱۷ دی کامیون حامل این روزنامه را به آتش کشیدند.[۱۱]
پس از انتشار مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه، گروههای سیاسی همچون نیروهای جبهه ملی ایران،[۱۲] کیمیته ایرانی دفاع از حقوق بشر،[۱۳] جنبش مسلمانان مبارز،[۱۴] حزب زحمتکشان ملت ایران،[۱۵] نهضت آزادی[۱۶] و كميته دفاع از مجروحين و مصدومين شهرستان قم[۱۷] نسبت به انتشار این مقاله و کشتار مردم قم با صدور بیانیههایی اعتراض خود را اعلام کردند.
زمینهها
گفته شده که حمایت کارتر از شاه، زمینه انتشار این مقاله را فراهم کرد؛[۱۸] زیرا این مقاله چند روز بعد از اینکه شاه در تهران با کارتر، رییس جمهور آمریکا، ملاقات داشت، نوشته شد. شاه بعد از این دیدار، احساس میکرد کسی نمیتواند مانع مقابله او با امام خمینی شود.[۱۹] در برخی اسناد ساواک قم آمده که حکومت پهلوی بعد از مسافرت کارتر به تهران عمدا این مقاله را تهیه و چاپ کرد تا طلاب و روحانیون مخالف، در سراسر کشور را شناسایی و بازداشت کند.[۲۰]
نویسنده مقاله؟
ادعا شده است که احمد رشیدیمطلق، نام مستعار نویسنده مقاله ایران و استعمار سرخ و سفید، بوده است.[۲۱] و احتمال دارد افراد متعددی همچون داریوش همایون، وزیر اطلاعات و جهانگردی، و امیرعباس هویدا، از نخستوزیران ایران، [۲۲] پرویز نیکخواه، سرپرست گروه تحقیق رادیو و تلویزیون، و فرهاد نیک خواه، مشاور مطبوعاتی هویدا، نویسنده مقاله بوده باشند.[۲۳]
حمایت از امام خمینی
در شامگاه ۱۷ دی ۱۳۵۶، علمای قم از جمله مشکینی، ناصر مکارم شیرازی، وحید خراسانی و دیگران جلسهای برگزار کرده و تصمیم به تعطیلی دروس حوزه علمیه گرفتند.[۲۴] با هماهنگی با مراجع تقلید قم، درسهای خارج بزرگانی چون شیخ مرتضی حائری یزدی، سیدمحمدرضا گلپایگانی، سید کاظم شریعتمداری و دیگران نیز تعطیل شد.[۲۵] این تعطیلی یک هفته ادامه داشت[۲۶] و نماز جماعتها نیز به نشانه اعتراض برگزار نشد.[۲۷]
در ۱۸ دی طلاب و مردم تجمع کرده و به خانه آیت الله سید محمدرضا گلپایگانی[۲۸] و آیت الله مرعشی نجفی و سید محمد صادق روحانی، رفتند که آنها نیز مقاله توهینآمیز را محکوم کردند.[۲۹] شب در مسجد اعظم پشت سر مرتضی حائری یزدی نماز خوانده و با شعار علیه حکومت پهلوی مسجد را ترک کردند.[۳۰]
در ۱۹ دی بازاریان قم بازار را تعطیل کرده و تظاهرات گستردهای آغاز شد[۳۱] و مردم به خانه میرزا هاشم آملی، علامه طباطبایی، ناصر مکارم شیرازی و وحید خراسانی رفتند و آنها نیز مقاله توهینآمیز را محکوم کردند.[۳۲] تعداد زیادی کشته و زخمی شدند[۳۳] و تعداد کشتگان تا ۳۰۰ نفر گزارش شد.[۳۴] دفتر حزب رستاخیز و نمایندگی روزنامه اطلاعات به آتش کشیده شد.[۳۵]
در ۲۱ دی برخی از علما همچون ناصر مکارم شیرازی و حسین نوری همدانی شدند.[۳۶] امام خمینی در ۲ بهمن در نجف جنایات پهلوی را محکوم کرد.[۳۷] مردم تبریز در ۲۹ بهمن و مردم یزد نیز در ۹ و ۱۰ فروردین ۱۳۵۷، در حمایت از شهدای قم و تبریز اعتراض کردند.[۳۸] بسیاری از عالمان و مراجع تقلید همچون سید محمدرضا گلپایگانی،[۳۹] مرعشی نجفی،[۴۰] مکارم شیرازی،[۴۱] وحید خراسانی،[۴۲] حسین نوری همدانی[۴۳] و سید محمدکاظم شریعتمداری[۴۴] کشتار مردم قم را محکوم کردند.
محتوای مقاله
احمد رشیدی مطلق در مقالهای با عنوان «ایران و استعمار سرخ و سیاه» به امام خمینی توهین کرده[۴۵] و او را از عوامل اصلی استعمار در ایران[۴۶] و همکار و حامی خوانین[۴۷] معرفی نمود. در این مقاله، بیحجابی بهعنوان فضیلت و حجاب بهعنوان کهنهپرستی و ارتجاع سیاه مطرح شده بود.[۴۸] همچنین قيام ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ش را توطئهای از سوی استعمار سرخ و سیاه دانسته[۴۹] و امام خمینی را مسئول خونریزی مردم معرفی کرده بود.[۵۰]
رشیدی مطلق ادعا کرده بود که امام خمینی فردی هندیتبار است و در هندوستان با مراکز استعماری انگلیس ارتباط داشته است.[۵۱] او همچنین امام خمینی را مخالف آزادی زنان و فردی بیاعتقاد معرفی کرده بود.[۵۲] در ادامه، رشیدی مطلق مدعی بود که امام خمینی برای شهرتطلبی با استعمار همکاری میکند و در میان روحانیون جایگاهی ندارد.[۵۳]
منابع
فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، تهران، اطلاعات، چاپ بیست و پنجم، ۱۳۸۷ش.
منصوری، توران، «قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶ قم»، مجله پانزده خرداد، شماره ۴۶، زمستان ۱۳۹۴ش.
فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، تهران، عروج، ۱۳۸۷ش.
کریمی جهرمی، علی، خورشید آسمان فقاهت و مرجعیت، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳ش.
مدنی، جلالالدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۷ش.
عمید زنجانی، عباسعلی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، قم، معارف، ۱۳۹۱ش.
باباپور گلافشانی، محمدمهدی، انقلاب اسلامی ایران، زمینهها و فرایند شکلگیری، قم، المصطفی، ۱۳۹۰ش.
وزارت اطلاعات، حضرت آیت الله حاج سید محمدرضا گلپایگانی، تهران، وزارات اطلاعات- مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۵ش.
توکلی، یعقوب، جستارهایی در تاریخنگاری معاصر ایران، قم، معارف، ۱۳۹۴ش.
بذرافشان، مرتضی، مناسبتهاي شمسي در قرآن، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیمای، ۱۳۸۳ش.
امامی، محمدمهدی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، قم، ائمه، ۱۳۸۳ش.
امام خمینی، روحالله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
مصباح یزدی، محمدتقی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، تدوین و نگارش قاسم شباننیا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۲ش.
ملایی پور قرجه داغی، جواد، آذرخش انقلاب، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۳ش.
نیکبخت، رحیم، «پیامدهای مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه»، مجله یاد امام، شماره ۵۲، دی ۱۳۸۸ش، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۶ دی ۱۴۰۴ش.
پانویس
- ↑ فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۵۷۵.
- ↑ باباپور گلافشانی، انقلاب اسلامی ایران، زمینهها و فرایند شکلگیری، ۱۳۹۰ش، ص۱۶۸.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ نیکبخت، «پیامدهای مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه»، پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۳.
- ↑ فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۵۷۵؛ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۹.
- ↑ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۹-۲۶۰.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۵.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۴.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۴.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۵.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۵.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۶.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۶.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۷.
- ↑ وزارت اطلاعات، حضرت آیت الله حاج سید محمدرضا گلپایگانی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۵۲۱.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۹-۱۴۰.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۹-۱۴۰.
- ↑ منصوری، «قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶ قم»، ص۲۵۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۸.
- ↑ کریمی جهرمی، خورشید آسمان فقاهت و مرجعیت، ۱۳۷۳ش، ص۱۲۶.
- ↑ عمید زنجانی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۲۲۵.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۴.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۳۰.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۳۰.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۳۳.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۳۳-۳۴.
- ↑ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۹.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۱۵.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۵.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۶۰-۶۱.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۱۴.
- ↑ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۹-۲۶۰.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۵.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۸۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۸۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۸۸.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۸۸.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۸۹.
- ↑ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۸.
- ↑ عمید زنجانی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۲۲۵.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۳.
- ↑ بذرافشان، مناسبتهاي شمسي در قرآن، ۱۳۸۳ش، ص۱۳۰.
- ↑ بذرافشان، مناسبتهاي شمسي در قرآن، ۱۳۸۳ش، ص۱۳۰.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۳۲۲.
- ↑ توکلی، جستارهایی در تاریخنگاری معاصر ایران، ۱۳۹۴ش، ص۹۱.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۳۲۲.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۳۲۲.