مسجد سهله

عکسی قدیمی و تاریخی از مسجد سهله

مسجد سهله (نام‌های دیگر: مسجد سهیل، بنی‌ظفر، عبدالقیس) یکی از مشهورترین مساجد اسلامی است که در قرن اول هجری توسط قبایل عرب در کوفه در سمت شمال غربی مسجد جامع کوفه به فاصله حدود دو کیلومتر ساخته‌شده‌است. این مسجد یکی از کهن‌ترین مساجد منتسب به حجت بن الحسن(عج)، امام دوازدهم، شیعیان است. مسجد سهله در شرق نجف یعنی در شهر کوفه قدیم قرار دارد، این مسجد در 10 کیلومتری شمال شرقی مقبره امام علی(ع) با زاویه 37 درجه و 2 کیلومتری شمال غربی مسجد کوفه با زاویه 53 درجه قرار دارد.

در مجموعه روایات با تعابیر مختلفی از جایگاه معنوی و منزلت مسجد سهله یاد شده است. می توان گفت از اخبار چنان معلوم می شود که بعد از مسجد اعظم کوفه مسجدی به فضیلت این مسجد وجود ندارد.

این مسجد در زمینى خالى از سکنه که اطراف آن پوشیده از ماسه هاى قرمز است ساخته شده است.

شکل هندسى آن تقریباً به صورت مستطیل با طول 140 متر، عرض 125 متر و مساحتى بالغ بر 17500 مترمربع است. ارتفاع دیوارهایى که آن را احاطه کرده حدود 22 متر است که هر یک از اضلاع چهارگانه آن به وسیله برج هاى نیم دایره ای از طرف خارج و به فاصله هاى مساوى تقویت مى شوند. در میانه ضلع شرقى دیوار، مناره اى به ارتفاع 30 متر وجود دارد. در اصلى مسجد در میانه ضلع شرقى در مجاورت این مناره قرار دارد.

در بخش هاى مختلف صحن مسجد محرابهایى ساخته شده است که به نام پیشوایان دینی نامگذارى شده، ازجمله مقام امام صادق، امام سجاد، مقام امام زمان، ابراهیم، ادریس، خضر.

جایگاه معنوی مسجد سهله

يكي از مسجدهاي مهم و با فضيلت كوفه مسجد سهله1 يا سهيل است. اين مسجد منزل گاه و عبادت گاه بسياري از پيامبران از جمله حضرت ابراهيم(عليه السلام)، ادريس(عليه السلام)، خضر(عليه السلام)، و جايگاه برخي از امامان شيعه از جمله مقام امام صادق(عليه السلام)، امام سجاد(عليه السلام) بوده است و براساس روايت امام صادق(عليه السلام)، حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) پس از ظهور در آن جا ساكن خواهد شد».2 از امام حسين(عليه السلام) نقل شده است: «مسجد سهيل خانه ابراهيم(عليه السلام) بوده كه از آن به سوي عمالقه رفته است و آن جا خانه ادريس، صخره خضراء است و در آن مسجد در صور دميده مي شود و از اطراف آن هفتاد هزار نفر بدون حساب به بهشت مي روند ».3

از امام صادق(ع) نقل است كه در آن موضع خانه اي است كه ادريس در آن خياطي مي كرد.4 ابراهيم(عليه السلام) از آن جا به سوي عمالقه خارج شده است و در آن مكان صخره اي است كه تصويرهاي پيامبران در آن است و از آن مسجد خاكي برداشته شده كه خداوند انبياء را با آن خلق كرده است. آن جا مقام حضرت خضر است5 و گرفتار و پريشاني به آن مسجد نمي رود مگر آن كه خداوند براي او گشايشي فراهم آورد.6 هم چنين از امام باقر(عليه السلام) نقل شده است: هيچ پيامبري را خداوند برنيانگيخت مگر آن كه در آن مسجد نماز گزارده است، در آن جا عدل الهي آشكار مي شود و منازل و جايگاه هاي پيامبران ، اوصياء و صالحين است».7

از امام صادق(عليه السلام) نقل شده است كه: «هيچ گرفتاري نيست مگر آن كه دو ركعت نماز در اين مسجد گزارد و خداوند گرفتاري او را برطرف خواهد كرد».8 مسجد سهله را قبيله بني ظفر ساخته اند. آن ها طايفه اي از انصار بودند و امام علي(عليه السلام) مسجد بني ظفر را همانند مسجد كوفه دانسته است.9

موقعیت جغرافیایی

مسجد سهله در شرق نجف یعنی در شهر کوفه قدیم قرار دارد، این مسجد در 10 کیلومتری شمال شرقی مقبره امام علی(ع) با زاویه 37 درجه و 2 کیلومتری شمال غربی مسجد کوفه با زاویه 53 درجه قرار دارد.

ویژگی های ساختمان مسجد

نقشه مسجد سهله

شکل هندسى مسجد سهله تقریباً به صورت مستطیل با طول 140 متر، عرض 125 متر و مساحتى بالغ بر 17500 مترمربع است. صحن مسجد به ابعاد 125 و 140 متر با ديواري مرتفع به طول 22 متر است. ارتفاع دیوارهایى که آن را احاطه کرده حدود 22 متر است که هر یک از اضلاع چهارگانه آن به وسیله برج هاى نیم دایره ای از طرف خارج و به فاصله هاى مساوى تقویت مى شوند. در میانه ضلع شرقى دیوار، مناره اى به ارتفاع 30 متر وجود دارد. در اصلى مسجد در میانه ضلع شرقى در مجاورت این مناره قرار دارد.

سه در و يك مناره نسبتاً بلندي دارد كه در 1378 ق تجديد بنا شده است.

محرابها و مقام های داخل مسجد

در بخش هاى مختلف صحن مسجد محرابهایى ساخته شده است که به نام پیامبران و اهل بیت(ع) نامگذارى شده اند، و در اصطلاح آن‌ها را مقام می‌خوانند. این مقام‌ها عبارتند از: مقام امام صادق(ع)، امام سجاد(ع)، مقام امام زمان(عج)، ابراهیم، ادریس، خضر.

1. مقام ابراهیم: این مقام در جهت شمال غربی و بین دیوار غربی و شمالی قرار دارد. در روایتی آمده‌است این مسجد، خانه ابراهیم بوده‌است که از آنجا به سمت قوم «عمالقه» رفت.
2. مقام یونس: این مقام در جهت جنوب غربی بین دیوار جنوبی و غربی قرار دارد.
3. مقام ادریس: این مقام در بین دیوار شرقی و شمالی قرار دارد. این مقام را مقام عیسی هم می‌نامند. این قسمت از مسجد به «بیت‌الخضر» هم معروف است.
4. مقام صالح: این مقام در سمت شرقی بین دیوار جنوبی و شرقی قرار دارد که به مقام صالحین، انبیا و مرسلین معروف است.
5. مقام امام سجاد: این قسمت در میانه مسجد کمی مایل به سمت شرقی قرار دارد.
6. مقام امام صادق: این مقام درست در وسط مسجد است. براساس روایات تاریخی، امام جعفر صادق مدتی در آنجا اقامت کرده و به عبادت و دعا مشغول بوده.
7. مقام امام زمان:این مقام هم در قسمت میانی مسجد، کمی مایل به سمت جنوب، در بین مقام‌های امام سجاد و یونس قرار دارد.

پانویس

1. سهله به معناي زمين هموار است. 2. شيخ مفيد، همان، 25؛ ابن قولويه، همان، 29. 3. ياقوت حموي ، همان ، 3/290 . 4. در گوشه جنوب غربي ، سمت قبله ، مقام حضرت ادريس است . 5. در ضلع جنوبي مقام امام زمان و امام زين العابدين و مقام خضر قرار دارد . 6. ياقوت حموي ، همان ، 3/290 . 7. حسيني الجلالي ، مزارات اهل البيت و تاريخهما ، 62 ـ 63 . 8. حسين الجلالي ، همان جا . 9. محمد حسين رجبي ، كوفه و نقش آن در قرون نخستين اسلامي ، 427 . منبع: عتبات عاليات عراق؛ دكتر اصغر قائدان

جستارهای وابسته

• امام زمان(عج)
• امامین عسکریین(ع)
• امام حسن عسکری علیه السلام
• حرم امامین عسکریین(ع)
• غیبت
• کوفه
• سرداب مقدس
• مسجد جمکران

پیوند به بیرون

• دانشنامه اسلامی - مسجد سهله
• شمسا - مسجد سهله