ابوبکر بن عیاش
| محدث و قاری کوفی | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوبکر بن عیاش بن سالم حنّاط کوفی |
| لقب/کنیه | ابوبکر |
| نسب | مولای بنیکاهل از قبیله اسد |
| زادروز | ۹۴ـ۹۷ق |
| زادگاه | کوفه |
| محل زندگی | کوفه، بغداد |
| وفات | ۱۹۳ق |
| اطلاعات علمی | |
| محل تحصیل | کوفه |
| استادان | عاصم بن ابیالنجود، ابواسحاق سبیعی، اعمش، ابوسلیمان ضبی، ابوقدامه فدانی |
| شاگردان | یحیی بن آدم، کسایی، احمد بن جبیر انطاکی، هارون بن حاتم، یحیی بن سلیمان جعفری |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| تخصص | حدیث، قرائت قرآن |
| زمینه فعالیت | حدیث، قرائت، تفسیر |
| فعالیتها | روایت حدیث و قرائت عاصم |
| اطلاعات دیگر | |
| مرتبط | عاصم بن ابیالنجود |
اَبوبَکْرِ بْنِ عَیّاشِ بْنِ سالِمِ حَنّاطِ کوفی (متوفی ۱۹۳ق)، از اصحاب حدیث و از دو راوی اصلی قرائت کوفی از عاصم بود.[۱] در منابع حدود چهارده نام برای او ذکر شده که «ابوبکر» و گاه «شُعبه» از نامهای مشهور اوست.[۲] وی مولای بنیکاهل از قبیله اسد دانسته شده و بهسبب اشتغال به فروش گندم، «حنّاط» خوانده شده است.[۳]
به گزارش مورخان، ابوبکر بن عیاش در فاصله سالهای ۹۴ تا ۹۷ق در کوفه زاده شد و در همان شهر پرورش یافت.[۴] به گفته خودش، تا شانزدهسالگی اهتمام چندانی به دانش نداشت؛ سپس سه سال نزد عاصم، به فراگیری قرائت پرداخت و همزمان تفسیر را از محمد بن سائب کلبی، از مفسران کوفی، و فقه را از مغیرة بن مِقْسَم ضَبّی، فقیه و محدث کوفی، آموخت.[۵]
ابوبکر بن عیاش از شماری از مشایخ کوفه، از جمله ابواسحاق سبیعی، اعمش، عاصم، ابوسلیمان ضبی و ابوقدامه فدانی، حدیث نقل کرده است.[۶] همچنین محدثانی مانند عبدالله بن مبارک، یحیی بن آدم، ابوداوود طیالسی، احمد بن حنبل، وکیع بن جراح و اسحاق بن راهویه از او روایت کردهاند.[۷]
براساس گزارش منابع، ابوبکر مدتی نیز در بغداد به نقل حدیث پرداخت و بشر حافی از جمله کسانی بود که از او روایت کرده است.[۸] به گفته محققان، شهرت ابوبکر بیش از همه به روایت قرائت عاصم بازمیگردد. وی سه سال ملازم عاصم بود و قرآن را سه بار بر او عرضه کرد. یحیی بن آدم، کسایی، احمد بن جبیر انطاکی، هارون بن حاتم و یحیی بن سلیمان جعفری از راویان قرائت عاصم از طریق او شمرده شدهاند و روایت وی بیشتر از دو طریق یحیی بن آدم و یحیی بن محمد علیمی رواج یافت.[۹]
در ارزیابی رجالی ابوبکر بن عیاش، دیدگاه رجالنگاران درباره وثاقت او یکسان نیست. اَلعُقَیلی و اِبن عَدِیّ، از رجالنگاران اهلسنت، او را در شمار راویان ضعیف آوردهاند؛ در مقابل، اِبنحِبّان و عِجْلی، از دیگر رجالنگاران اهلسنت، او را ثقه دانستهاند. همچنین یَحییٰ بن مَعین، محدث و ناقد رجالی، ابوبکر بن عیاش را «صدوق» توصیف کرده است.[۱۰] احمد بن حنبل، فضل بن دکین و ابنسعد نیز او را کثیرالغلط دانستهاند.[۱۱]
در منابع از ابوبکر بهعنوان فردی عابد و زاهد یاد شده و استمرار او بر نماز، روزه و تلاوت قرآن گزارش شده است.[۱۲] درباره گرایش مذهبی او گزارشهای متفاوتی وجود دارد. برقی وی را در شمار اصحاب امام صادق(ع) آورده است؛ برخی نیز او را سنیِ محب اهلبیت دانستهاند.[۱۳] در منابع، آشنایی او با فقه اهلبیت(ع) و ارادتش به امام علی(ع) گزارش شده، اما در مقابل، روایاتی نیز از او در فضیلت ابوبکر و خلافت وی و برخورد با شیعیان نقل شده است.[۱۴]
از مهمترین رویدادهای زندگی او، اعتراض به تخریب مقبره امام حسین(ع) در زمان ولایت موسی بن عیسی بر کوفه بود که بنابر گزارش منابع، در پی آن مصائب فراوانی تحمل کرد.[۱۵] درباره تألیفات او نیز احمد بن حنبل از نوشتههایی در حدیث یاد کرده، اما منابع دیگر اثر مستقلی از وی معرفی نکردهاند و تنها سخنان و حکایاتی از او در منابع باقی مانده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۲ـ۳۷۵.
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۲ـ۳۷۵؛ یاقوت حموی، معجم الادباء، ۱۳۸۱ش، ج۷، ص۹۰ـ۹۱.
- ↑ بخاری، التاریخ الصغیر، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۲۴۹؛ سمعانی، الأنساب، ۱۳۸۲ق، ج۴، ص۲۷۰.
- ↑ فسوی، المعرفة و التاریخ، ۱۳۹۴ق، ج۱، ص۱۵۰، ۱۸۲؛ ابنحبان، الثقات، ۱۴۰۱ق، ج۷، ص۶۷۰؛ ابنعدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۳۴۳.
- ↑ یاقوت حموی، معجم الادباء، ۱۳۸۱ش، ج۷، ص۹۶ـ۹۷؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۸، ص۵۰۲ـ۵۰۳.
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۱ـ۳۷۲؛ خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۱۰۶؛ شیخ صدوق، الامالی، ۱۴۰۰ق، ص۴۷۴.
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۱ـ۳۷۲؛ مزی، تهذیب الکمال، بیتا، ج۲۱، ص۱۳۲ـ۱۳۴؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۸، ص۴۹۶.
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۱ـ۳۷۲؛ ابنکثیر، البدایه والنهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۹۷.
- ↑ ابنجزری، غایة النهایة، ۱۳۵۱ق، ج۱، ص۳۲۶؛ ابنجزری، النشر، بیتا، ج۱، ص۱۴۶ـ۱۵۱.
- ↑ عقیلی، الضعفاء الکبیر، ۱۳۶۱ش، ج۲، ص۱۸۸ـ۱۹۰؛ ابنعدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۳۴۲ـ۱۳۴۵؛ ابنحبان، الثقات، ۱۴۰۱ق، ج۷، ص۶۶۸ـ۶۷۰؛ عجلی، تاریخ الثقات، ۱۴۰۵ق، ص۴۹۲؛ یحیی بن معین، معرفة الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۶۹، ۸۲.
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۸ـ۳۷۹؛ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۶، ص۳۶۹.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۶، ص۳۶۹؛ ابنعدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۳۴۴؛ ابنجوزی، صفة الصفوة، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۱۶۵ـ۱۶۶.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۳۴۲ش، ص۴۳؛ نراقی، شعب المقال، ۱۴۲۲ق، ص۲۲۵؛ علیاری تبریزی، بهجة الآمال، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳۹۱.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۱۷۳؛ ابنشهرآشوب، مناقب آلابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۱۳۸؛ ابنابیالحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۳۷۸ق، ج۱۹، ص۶۱؛ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۶ـ۳۷۷؛ یاقوت حموی، معجم الادباء، ۱۳۸۱ش، ج۷، ص۹۴ـ۹۵.
- ↑ شیخ صدوق، الامالی، ۱۴۰۰ق، ص۳۲۹ـ۳۳۳.
- ↑ خطیببغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۴، ص۳۷۹؛ ابنعدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۳۴۲؛ ابونعیم اصفهانی، حلیة الأولیاء، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۳۰۳ـ۳۰۴؛ ذهبی، معرفة القراء الکبار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۱۲ـ۱۱۴؛ ابنجوزی، صفة الصفوة، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۱۶۵؛ مزی، تهذیب الکمال، بیتا، ج۲۱، ص۱۳۶.
منابع
- ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله، حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء، بیروت، بینا، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
- ابنأبیالحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغة، قاهره، ۱۳۷۸ق/۱۹۵۹م.
- ابنابیداوود، عبدالله بن سلیمان، المصاحف، بیروت، بینا، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
- ابنجزری، محمد بن محمد، النشر فی القراءات العشر، قاهره، کتابخانه مصطفی محمد، بیتا.
- ابنجزری، محمد بن محمد، غایة النهایة فی طبقات القراء، قاهره، دار الصحابة للتراث، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، صفة الصفوة، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
- ابنحبان، محمد بن حبان، الثقات، حیدرآباد دکن، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۰ق.
- ابنشهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آلابیطالب علیهمالسلام، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابنصفوان نصری، عبد الرحمن بن عمرو، تاریخ أبی زرعة الدمشقی، دمشق، بینا، ۱۴۰۰ق/۱۹۸۰م.
- ابنعدی، عبد الله بن عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
- ابنعساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل أو اجتاز بنواحیها من واردیها و أهلها، عمّان، دارالبشیر، بیتا.
- ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه والنهایه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
- ابنمجاهد، احمد بن موسی، السبعة فی القراءات، قاهره، بینا، ۱۹۷۲م.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، التاریخ الصغیر، بیروت، بینا، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
- برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی؛ أحد الأصول الرجالیة الخمسة، تهران، بینا، ۱۳۴۲ش.
- خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، قم، انتشارات بیدار، ۱۴۰۱ق.
- خطیببغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، أو، مدینة السلام، قاهره، ۱۳۴۹ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۰۵ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، معرفة القراء الکبار علی الطبقات و الأعصار، استانبول، مرکز البحوث الإسلامیة التابع لوقف الدیانة الترکی، ۱۴۱۶ق.
- سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، تحقیق: عبدالرحمن بن یحیی المعلمی الیمانی، حیدرآباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، طبعة الأولی، ۱۳۸۲ق/۱۹۶۲م.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، اَلاَمالی، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۰ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، اَلاَمالی، تحقیق مؤسسة البعثه، بیروت، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الطبری؛ تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- عجلی، احمد بن عبدالله، تاریخ الثقات، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
- عطار، محمد بن ابراهیم،، تذکرة الاولیاء، تهران، بینا، ۱۳۴۶ش.
- عقیلی، محمد بن عمرو، کتاب الضعفاء الکبیر، تهران، بینا، ۱۳۶۱ش.
- فسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفة و التاریخ، بغداد، ۱۳۹۴ق/۱۹۷۴م.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، بیروت، ۱۴۰۱ق.
- مبرد، محمد بن یزید، الکامل فی اللغة و الأدب، بیروت، بینا، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
- مزی، یوسف بن عبدالرحمن، تهذیب الکمال، نسخه خطی کتابخانه احمد ثالث استانبول، شم۲۸۴۸.
- وکیع، محمد بن خلف، اخبار القضاة، قاهره، ۱۳۶۶ق/۱۹۴۷م.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، تهران، انتشارات سروش، ۱۳۸۱ش.
- یحیی بن معین، العلل و معرفة الرجال عن أبی زکریا یحیی بن معین، دمشق، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دایره المعارف بزرگ اسلامی