علی صفائی حائری

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
علی صفائی حائری
زادروز ۱۳۳۰
زادگاه قم
درگذشت ۱۳۷۸
آرامگاه قم
محل زندگی قم
استادان سید محمد محقق داماد، شیخ مرتضی حائری یزدی، شیخ عباس صفایی حائری
نقش‌های برجسته نویسنده
آثار مسئولیت و سازندگی، حرکت، رشد، صراط، از معرفت دینی تا حکومت دینی، روش برداشت از قرآن


علی صفائی حائری(۱۳۷۸-۱۳۳۰ش)، معروف به عین صاد، روحانی و نویسنده شیعه. وی بر نگرش نظام‌مند به آموزه‌های دینی تأکید داشت و در بین نظام‌های اسلامی، معتقد به تقدّم نظام تربیتی بر نظام‌های دیگر بود. کتاب‌های «مسئولیت و سازندگی»، «رشد»‌و «صراط»، از جمله آثار مهم اوست. صفائی به هنر علاقمند بود و برخی از هنرمندان سینما و شاعران با او ارتباط داشتند. از میانه‌ دهه ۱۳۸۰ شمسی، اندیشه‌های صفائی مورد توجه بخش‌هایی از جامعه دانشجویی در ایران بوده است.

زندگی نامه و تحصیلات

علی صفایی در سال ۱۳۳۰ش در قم متولد شد. پدرش شیخ عباس صفایی حائری از علمای قم بود.علی پس از تحصیلات ابتدایی، تحصیل علوم دینی را آغاز کرد. ادبیات را پیش نصرت میانجی و جلیلی آموخت. شرح لمعه را از اسدالله مدنی، میرزا ابوالفضل موسوی تبریزی و سید عبدالکریم موسوی اردبیلی درس گرفت و کتاب رسائل را نزد سید مهدی روحانی خواند و مکاسب و کفایه را در درس محمدتقی ستوده، میرزا حسین نوری و محمد فاضل لنکرانی حاضر شد. صفایی در دروس خارج سید محمد محقق داماد، شیخ مرتضی حائری یزدی و پدرش شیخ عباس صفایی حائری شرکت کرد.[۱] او در ۲۲ تیر سال ۱۳۷۸ بر اثر تصادف درگذشت و در گلزار شهدای علی بن جعفر قم دفن شد.

انتقادات سیاسی

صفایی در سال‌های پیش از انقلاب معتقد بود که بنای اسلامی، پایه‌های اسلامی می‌خواهد و انسان‌هایی با تربیت اسلامی می‌توانند بار این بنا را به‌دوش کشند. از این رو نگران ترویج اندیشه‌هایی از قبیل افکار سید قطب بود؛ چرا که این اندیشه‌ها را شعارهایی می‌دانست که بدون زمینه‌سازی سر داده شده است. صفائی در سال‌های پیش از انقلاب، گفته بود «وقتی ولی فقیه از نجف پیام مبارزه می‌دهد، وظیفه هرکس بر مبنای ظرفیتش متفاوت است. یکی سرباز است و از پادگان فرار می‌کند، دیگری می‌تواند جایی را به آشوب بکشد و کسانی هم موظفند نیروهایی را تربیت کنند که انقلاب به آنها نیاز دارد».[۲]

در اوایل پیروزی‌ انقلاب، از او ایراد گرفته بودند که مبارز و انقلابی نیست؛ چرا از مسایل سیاسی سخن نمی‌گوید و نمی‌نویسد یا اینکه چرا در سرتاسر کتاب‌هایش، یک‌بار هم واژه امپریالیسم دیده نمی‌شود. صفائی گفته بود که در منابع فکریش، وسواس داشته‌ تا از التقاط در امان باشد؛ حتی تأکید کرده بود در کلماتی که فکرش را مشغول می‌کنند، سعی کرده است کلمه‌های متون اسلامی باشد.[۳] باز گفته بود که امام خمینی را را به‎خاطر ظرفیتش و ایمانش و به‎خاطر اینکه بر شرق و غرب دروازه نمی‌گشاید، می‌تواند دوست داشته باشد. زمانی که فشارها بر وی بیشتر شده بود، گفته بود که «اینکه من برای انقلاب چه کرده‌ام و یا پیش از انقلاب چه کرده‌ام، داستانش بماند، که مثل ویولون زدن آن رند است که صبح صدایش در‌می‌آید» در جای دیگری هم جمله‌ای گفته بود که بعدها این کلام او شهرتی یافت «در برابر ضعف‌ها و مشکلات توجیه حماقت است، تضعیف جنایت است و تکمیل رسالت ما است.»[۴]

در جواب نامه‌ای انتقادی که در سال ۱۳۶۵، نهضت آزادی به امام خمینی نوشته و نسخه‌ای از آن را برای صفایی فرستاده بود، نوشت: «مادام که حکومتی از اهدافش چشم نپوشیده و تخفیف نداده، حتی در زیر فشارهای سیاسی و دخالت‌های جاسوسی و نظامی و تحمیل جنگ و صلح قد خم نکرده و به جایی وابسته نشده، مادام که اهداف دست نخورده‌اند، باید با حکومت همراه بود، حتی اگر تو را کنار گذارده باشد».[۵] سید مسعود پورسید آقایی که با راهنمایی صفائی طلبه شده است، می‌گوید در اوائل دهه شصت، روزنامه جمهوری اسلامی علیه صفایی مطلبی نوشته و آثار وی را التقاطی دانسته بود. پورسید آقایی و چند نفر از شاگردان صفائی در دیداری با آیت‌الله خامنه‌ای، نوشته را نشان او می‌دهند. آیت‌الله خامنه‌ای تعجب می‌کند و به آنها توصیه می‌کند از صفائی استفاده کنند.[۶] یکی از فرزندان علی صفائی حائری در جریان جنگ ایران و عراق در جبهه‌های جنگ به شهادت رسیده است.[۷]

ارتباط با هنرمندان

برخی هنرمندان با علی صفائی در ارتباط بوده‌اند. سهیل محمودی، در سال ۱۳۶۰، با مطالعه کتاب‌های او، برای یافتن نویسنده این آثار به قم می‌رود. صادق کرمیار، در سال ۱۳۶۰ با او آشنا شده بود و علیرضا داوودنژاد نیز از طریق کرمیار با صفایی مرتبط شده بود. رسول ملاقلی‌پور وقتی می‌شنید صفایی به تهران آمده، همراه او می‌شد. نادر طالب‌زاده در جریان ساخت مستند «عصر انتظار» با صفایی گفتگوی مفصلی کرده بود. ساختار کلی این مستند بر همین اساس شکل گرفت. اسلام‌لو، ابوالقاسم طالبی، علی درخشی و فرج‌الله سلحشور نیز با او رفت و آمد داشته‌اند. شمقدری و جمال شورجه نیز با وی مرتبط بوده‌اند.[۸] سید رضا میرکریمی پس از اکران فیلم زیر نور ماه گفته بود: «من با روحانی‌ای روبرو شدم به اسم علی صفائی(عین.صاد) و با طرز رفتار و سیر و سلوک و زندگی او آشنا شدم. فیلم زیر نور ماه را با توجه به زندگی عین صاد و شناختی که از او داشتم ساختم.»[۹]

نادر طالب‌زاده می‌گوید که بعد از شهادت مرتضی آوینی، تعدادی از هنرمندان حزب اللهی از صفائی خواسته بودند تا هنرمندان را دور خود جمع کند و پرچمداری آنان را به عهده بگیرد، اما صفائی نپذیرفته بود.[۱۰]

اندیشه‌ها

نامه های بلوغ.jpg

جایگاه دین

علی صفایی تلقی خاصی از دین داشت. او آدمی را در مجموعه‌ای از روابط می‌دید که با خود و دیگران و هستی دارد. ربط‌هایی که با یکدیگر نیز مربوطند و ارتباطات مضاعف را شکل می‌دهند. وحی و اشارت الهی یک ضرورت است؛ ضرورتی بالاتر و پیش‌تر از هر حرکت، حتی نفس کشیدن. وحی و دین، راهی در کنار سایر راه‌های عقلایی نیست تا سخن از مقایسه و برتری آن گوییم. دین تنها راه ممکن است. دین است که می‌تواند به ما بیاموزد که چگونه زندگی کنیم و چگونه بمیریم.[۱۱]

در این تلقی بحث «دین حداقلی» و «دین حداکثری» معنایی ندارد؛ چرا که همه چیز را باید از خدا آموخت.[۱۲] از نظر صفایی دین خدا را نباید عریان دید و کلاهی از فلسفه یونان، تن پوشی از عرفان هند و کفشی از اخلاق ارسطویی به او ببخشید یا او را کنار فلسفه و علم قرار داد. به نظر او، دین آمده است تا کوتاهی اینها را جبران کند. وی راه‌گشایی دین اسلام را مخصوصِ دوره رسول خدا نمی‌داند و معتقد است که هر چه تا روز قیامت محتاج آن هستیم، در بیان معصومان آمده است.[۱۳]

نگاه نظام‌مند به دین

از نگاه صفایی، دین برای هر یک از عرصه‌های حیات، «نظامی هماهنگ» عرضه می‌کند. این نظام‌ها هستند که ارتباطات احکام و جایگاه آنها را نشان می‌دهند. اسلام نه فقط واجد دستورات اقتصادی و تربیتی و سیاسی و… هست؛ بلکه نظام‌های اقتصادی و تربیتی و سیاسی و… را ارائه می‌کند.[۱۴]

نظام‌های اسلامی از نظر او عبارتند از: نظام فکری، عرفانی، اخلاقی، تربیتی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، حقوقی، جزایی و قضایی. این نظام‌ها همه عرصه‌های حیات را پوشش می‌دهند و راه را روشن می‌کنند. او در هیچ یک از این عرصه‌ها دین را محتاج دیگران و وام‌دار این و آن نمی‌دانست.[۱۵]

نگرش‌های عرفانی

مسئولیت و سازندگی.jpg

صفایی، بر تفاوت‌های عرفان و سیر و سلوک اسلامی با تصوف خانقاهی و خراباتی تأکید می‌کند؛ تفاوت‌هایی که در مبانی و اهداف سلوک عارفانه و صوفیانه وجود دارد و به اختلاف در شیوه‌ها و روش‌ها می‌انجامد. سلوک با سکوت و تأمل آغاز می‌شود. این درنگ و تأمل برای بیرون آمدن از جریان حرکت غریزی و برای زمینه‌سازی انتخاب آگاهانه انسان است. این، نقطهٔ شروع سیر و نطفهٔ حدوث تولدی تازه است. تأمل در خود و مسیری که تحت حاکمیت نفس و شیطان و خلق و دنیا طی می‌کنیم، زمینه‌ساز سنجش میان اهداف و راه‌ها و انتخاب است. با انتخاب هدف و راه، تلاش برای هجرت از وضع موجود به وضع مطلوب و درگیری و جهاد برای رفع موانع، آغاز می‌شود و این اولِ راه عشق است. با قوت‌گرفتن عشق و اشتیاق سالک، ابتلاءِ او سنگین‌تر می‌شود؛ تا آدمی را متوجه کند که دنیا معبر است؛ نه مقصد؛ تا دل نبندد و با شهودِ ضعف و عجز خویش، به توکل و توسل به او محتاج شود و با او پیوندی نزدیک‌تر برقرار کند.[۱۶]

هدف سلوک

از نظر صفائی در سلوک، هدف، تسلط و تسخیر و شهود نیست و روش‌ها از ذوق و ابتکار برنمی خیزند. هدف، رشد هماهنگ استعدادهای انسان و حرکت به سوی اوست. راه این سیر را او خود می‌آموزد. سلوک دینی بر این پندار استوار شده است که هستی با سلوک آدمی هم‌ساز گشته و او می‌تواند با آغاز سیر، از حادثه‌ها و صحنه‌ها درس بگیرد و از بلاها مرکب ِ سلوک بسازد. مرکب اصلی سلوک، بلاء است، نه عبادت و عمل سالک. عابد و عامل، منتظر نتیجه کار خودند و متوقع و مغرور به عمل خویش؛ ولی سالکِ مبتلا، جز توکل چیزی ندارد.[۱۷]

انسان شناسی

از نظر صفایی عمده‌ترین امتیاز انسان از دیگر حیوانات، نحوه ترکیب او است. ترکیب خاصی از غرائز و فکر و سنجش که برای انسان، آزادی و خودآگاهی و … را به ارمغان آورده است. این ترکیب خاص، این امکان را به وجود می‌آورد که آدمی با آنکه در ابتدای تولد، در پایین‌ترین سطح توانایی است، گوی سبقت از سایر حیوانات رباید و سر از افلاک بیرون کشد.[۱۸]

تقدم تربیت

این تلقی از انسان ظرافت‌ها و لطافت‌های بسیاری را در نظام تربیتی اسلام نمودار می‌کند. اگر چه در ترکیب منطقی، نظام تربیتی، اولین نظام نیست و پایه‌ها و مبادی آن از نظام فکری، عرفانی و اخلاقی تغذیه می‌کند، در تحقق خارجی، تربیت مقدم بر همه نظام‌های دیگر است. دین با رسول آغاز می‌شود و رسول خدا با اِعمال روش‌های تربیت اسلامی، فلسفه و عرفان و اخلاق و فقه اسلامی را در فکر و احساس و عاطفه و خصلت‌ها و خوی‌ها و رفتارهای مؤمنان پی‌ریزی کرده و پرورش می‌دهد. رسول خدا با جریانی که ایجاد می‌کند، تحول در اعتقادات و اهداف را به وجود می‌آورد و بر این اساس، شکل و شیوه و روش تازه‌ای در تمامی عرصه‌های عمل فردی و اجتماعی به دست می‌آید. این به معنای ایجاد نظام‌های مختلف فردی و اجتماعی (از فکری و عرفانی و اخلاقی تا سیاسی و اقتصادی و حقوقی) است و چه بسیار فاصله است میان طرح و ارائه تجریدی نظام‌های فردی و اجتماعی تا ایجاد و تحقق بخشیدن به آنها.[۱۹] در این روشنی و وضوح است که مردم می‌توانند بسنجند و پس از سنجش و تعقل انتخاب کنند.[۲۰]

حکومت دینی

از نگاه صفایی، تفکر دینی حتی در حد اعتقاد به توحید، می‌تواند جامعه‌ای با ویژگی‌ها و روابط خاص خود ایجاد کند و این جامعه، می‌تواند حکومتی با جلوه خاص و منبعث از آن اعتقاد را در همه روابط داخلی و خارجی نتیجه دهد. دین در ابتدایی‌ترین اَشکالش، در جامعه و نهاد‌های آن و روابط حاکم بر آنها نقشی اساسی داشته و در عالی‌ترین اشکال آن، همه ابعاد وجودی انسان را پوشش داده و برای همه جنبه‌های فکری و روحی و اجتماعی و … طرح جامع ارائه داده و مهره‌های کارآمد ساخته و عمیق‌ترین اثر را گذاشته است.[۲۱] هرچند صفائی معتقد به حکومت دینی است، الگویی برای آن معرفی نمی‌کند و تنها به آسیب شناسی حکومت‌های دینی صدر اسلام می‌پردازد.

حرکت.jpg

آثار

  • رشد: در این کتاب از مفاهیمی چون رشد و خسر[۲۲] ضرورت رشد و عوامل آن و نقش ایمان و مؤمن، بحث شده است.[۲۳]
  • مسؤلیت و سازندگی: دغدغه اصلی این کتاب، روش تربیتی اسلام است و در آن از مسئولیت و زیربناها، تربیت و مفهوم آن، مربی و ویژگی‌هایش، روش تربیتی و شناخت، جهان‌بینی اسلامی، استعدادها، انواع روحیه‌ و روش برخورد با هر یک از آنها گفتگو شده است.
  • انسان در دو فصل: این کتاب به تربیت انسان در دو مرحلهٔ پیش از بلوغ و پس از بلوغ نظر دارد. در فصل اول به محیط‌های تربیتی، شکل‌های تربیت، عوامل تربیت و وسایل تربیت توجه دارد. در فصل دوم هم، انسان را در چهار حوزه معرفت، احساس، عمل و علوم ارزیابی می‌کند.
  • روش نقد: این کتاب در پنج مجلد انتشار یافته است. در‌ آن پس از بررسی مفهوم و ضرورت نقد، به معیار و روش نقد نظر شده و سپس هدف‌ها و مکاتب و آدم‌ها و عمل‌ها، نقد شده‌اند.[۲۴]
  • استاد و درس، (صرف و نحو): در این کتاب به روش تدریس و آموزش اشاره شده و اینکه چطور استاد باید پیش از صرف و نحو مجموعه طرح عملی و پیش از طرح عملی، ظرفیت روحی را و شهادت و بینش را در محصل فراهم آورد.[۲۵]
  • درآمدی بر علم اصول: این نوشته از دو بخش تشکیل شده یکی: درآمدی بر علم اصول و دوم: جایگاه فقه و شئون فقیه.
  • روش برداشت از قرآن: در این کتاب سعی شده است تا با ارائه نمونه‌هایی از طرح سوال، راه برداشت از قرآن بررسی شود.[۲۶]
  • صراط: در این کتاب سوره حمد و صراط مستقیم و نزدیک‌ترین راه تا رشد انسان بررسی شده است.
  • تطهیر با جاری قرآن: این نوشته سعی می‌کند با توجه به شان نزول، تاریخ نزول و با توجه به تفاسیر، اقوال، تداعی، معانی و جریان عمل، روشی نو در تفسیر آن، ارائه دهد.
  • غدیر: این نوشته به تحلیلی از ولایت و زیربنا و پایه‌های آن، ضرورت ولایت و هدف از این ولایت و رهبری و گام‌های رسول نسبت به این ولایت و رهبری می‌پردازد.
  • عاشورا : انگیزه ها، هدف ها، نیازها و سدها و موانع جهاد و مبارزه مورد بحث بوده و در نهایت نویسنده به تحلیلی از قیام اباعبدالله(ع) می‌پردازد.
  • تو می‌آیی: در این کتاب نویسنده به تحلیل مفهوم انتظار و مباحث مربوط به امام زمان(عج) پرداخته است.
  • درس‌هایی از انقلاب: مجموعه‌ای است متشکل از سه دفتر، که هر کدام به عنوان کتابی مجزا، تحت عناوین: انتظار، تقیه، قیام به زیور چاپ آراسته شده.در این مجموعه از چهار مرحله انقلاب اسلامی و مفاهیم هر یک سخن گفته شده است.سه گام: بینات؛ یعنی روشن گری ها، انتظار؛ یعنی آماده باش، تقیه؛ یعنی پنهان کاری و نفوذ، تو را به گام نهایی؛ یعنی جهاد و قیام راه می‌دهند.
  • از معرفت دینی تا حکومت دینی: نوشته به مباحثی از قبیل: شبهات در حوزه دین و حکومت دینی، حکومت در ادیان وحیانی، طرح کلی دین و نظام سازی و حکومت دینی در حوزه مسلمین و... می‌پردازد. و در بخشهایی از کتاب به نقد دیدگاه‌های عبدالکریم سروش می‌پردازد.[۲۷]
  • بررسی:این مجموعه، به بررسی و تحلیلی از فلسفه مارکسیسم می‌پردازد و به ریشه‌های عاطفی و زمینه‌های عمومیش نظر دارد و از طرز برخورد و بحث درباره مسایل فلسفی (در قلمرو طبیعت و تاریخ) و مسایل سیاسی (حکومت اسلامی، آزادی، انقلاب و اصلاح) و مسایل اجتماعی (طبقات، زن، برابری و حجاب) و مسایل اقتصادی (ملک داری، سرمایه داری، مالکیت و کار) سخن گفته است.
  • حقیقت حج : آن چه این کتاب درصدد بیان آن است، گزیده‌های خلاصه و کوتاهی است که با تامل در روایات و آیات و با تامل انسان در خودش و در مواقف و معارف و مشاعر و تامل در مورد حجة الاسلام و حقیقت حج و پیوند کلمه حج با اسلام، به دست آمده.
  • فقر و انفاق: در این مجموعه که متشکل از دو بحث: فقر و انفاق می‌باشد، دیدگاه اسلام نسبت به این دو پدیده مطرح شده است. در بحث فقر با توجه به عوامل و ریشه‌های آن به تقسیم و دسته بندی آن به فقر سرمایه داری، استعماری، خودساخته و طبیعی توجه شده، سپس به راه حل‌های ارائه شده در این زمینه پرداخته شده است.
  • روابط متکامل زن و مرد: این مجموعه به: ازدواج و ارزش آن، اثر ازدواج و وظایف همسران، به تساوی زن و مرد در نقش و ارزش نه شغل، نابرابری در ارث و دیه زن و مرد، به حجاب و آزادی روابط، زیربنا و وسعت و مقدار حجاب وبرخورد، به ارتباط زن و مرد بر اساس خداسالاری نه زن سالاری و مردسالاری، توجه شده و مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.
مشکلات حکومت دینی.jpg
  • نامه‌های بلوغ: نامه‌های بلوغ، گرچه پنج نامه و وصیت او به فرزندان خود در هنگام بلوغ است و مخاطب، آن‌ها هستند نویسنده به وضعیت انسان در این دوره اشاره کرده و سعی می‌کند آگاهی‌هایی را ارائه کند.
  • ذهنیت و زاویه دید: این نوشته در زمینه نقد ادبیات داستانی است که در آن، کتاب صد سال داستان نویسی ایران و چندین رمان بلند و کوتاه، به تحلیل و نقد و بررسی کشانده شده است.
  • و با او، با نگاه فریاد می‌کردیم: این کتاب مجموعه‌ای است از اشعار او که در آن، وضعیت فکری و اعتقادی و آرمانی او به تصویر کشیده شده است.
  • بشنو از نی: در این نوشته، با ارائه تحلیلی از دعا، توجه، حیرت و تنهایی، امن، حمد، قصد، اقرار، اعتذار، طلب، خستگی در راه، ایمان، توحید و خواسته‌ها در دعای ابوحمزه ثمالی مرور شده است.
  • شرحی بر دعاهای روزانه حضرت زهرا(س):این نوشته به شرح دعاهای حضرت زهرا(س) در روزهای هفته پرداخته و نشان داده که چطور با توجه به مفردات و ترکیب و روابط و فضایی که جمله‌ها در آن شکل می‌گیرد، روشی به دست می‌آید که زمینه ساز تامل در همین جملات به ظاهر ساده می‌گردد.
  • نظام اخلاقی اسلام: این نوشته مجموعه‌ای است از سخنرانی‌های او درباره جایگاه نظام‌ها در دین و ضرورت طرح آنها به خصوص نظام اخلاقی اسلام که با توجه به دعای مکارم الاخلاق به جایگاه نظام اخلاقی اسلام، پرداخته شده است.[۲۸]
  • نقدی بر فلسفه دین، خدا در فلسفه، هرمنوتیک کتاب و سنت: این نوشته نقدهایی است از صفایی در خصوص برخی از شبهات کلام جدید و نوشته‌های دین پژوهی معاصر.[۲۹]
  • پاسخ به پیام نهضت آزادی: این نوشته پاسخ به نامه‌ای از نهضت آزادی است که در سال ۱۳۶۵ برای برخی من جمله صفایی ارسال شده بود و در آن به نقد برخی مبانی و ارکان انقلاب و جنگ و... که در واقع مبانی نظری آن نهضت می‌باشد پرداخته شده است در این نوشته صفایی دیدگاههای نهضت آزادی را نقد کرده است.[۳۰]
  • استاد و درس (ادبیات، هنر، نقد):این کتاب به تاریخ، خاستگاه و نقدهای هنری اختصاص دارد.

میراث فکری صفائی

اندیشه‌های صفائی حائری با توجه به اتهامات سیاسی‌ که بر ضد او مطرح بود، کمتر فرصت نشر پیدا کرد؛ اما از میانه‌های دههٔ هشتاد، طرفداران وی فرصت بیشتری یافتند تا دیدگاه‌هایش را مطرح کنند. برخی از شاگردان او که از دانشگاه صنعتی شریف به سوی طلبگی آمده بودند، در این دانشگاه حلقه‌های فکری با محوریت کتاب‌های او ایجاد کردند. مؤسسه لیلة القدر[۳۱] واقع در قم نیز فعال شد و کتاب‌های صفایی را نشر می‌داد و جلسات بحث و گفتگو برگزار می‌کرد. در دههٔ اخیر، چند همایش و بزرگداشت برای علی صفایی، در دانشگاه‌ها برگزار شد. برخی از مطبوعات هم ویژه‌نامه‌هایی[۳۲] برای او منتشر کردند. هم‌اکنون برخی از شاگردان و نزدیکان صفایی، در سنت فکری وی حرکت می‌کنند. امیر غنوی[۳۳]، سید مسعود پورسیدآقایی[۳۴] و سید عباس لاجوردی[۳۵] از جمله این افراد هستند. پایگاه اطلاع رسانی این مؤسسه اخبار مربوط به علی صفایی را منتشر می‌کند.

پانویس

  1. زندگی نامه علی صفائی، سایت انتشارات لیله القدر.
  2. شیرعلی‌نیا، جعفر،هفته نامه پنجره، ۱۳۹۱، شماره۵۰.
  3. شیرعلی نیا، جعفر، هفته نامه پنجره، ۱۳۹۱، شماره۵۰.
  4. شیرعلی نیا، جعفر،هفته نامه پنجره، ۱۳۹۱، شماره ۵۰.
  5. صفائی حائری، علی، پیام به نهضت آزادی، نسخه الکتریکی، ص۱۰.
  6. پور سیدآقایی، مسعود، یاد استاد، سایت لیله القدر.
  7. مردی که نمی‌شناختیم، سید مجید پورطباطبایی، سایت لیله القدر.
  8. عین.صاد؛ مردی که نمی‌شناختیم.
  9. عین.صاد؛ مردی که نمی‌شناختیم.
  10. سخنرانی طالب‌زاده در هفدهمین سالگرد صفائی حائری، خبرگزاری فارس.
  11. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  12. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  13. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  14. شرفی، محمدرضا-سجادی، سیدمهدی- قربانعلی، محمد، زمستان، فصلنامه علوم تربیتی در اسلام، ۱۳۹۴.
  15. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  16. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  17. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  18. شرفی، محمدرضا-سجادی، سیدمهدی- قربانعلی، محمد، زمستان، فصلنامه علوم تربیتی در اسلام، ۱۳۹۴.
  19. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  20. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  21. غنوی، امیر، بهشتی بر فراز کوهسار، سایت لیله القدر.
  22. صفائی، علی، رشد، نسخه الکترونیکی، ص۹.
  23. صفائی، علی، رشد، نسخه الکترونیکی، ص۱۲.
  24. صفائی حائری، علی، روش نقد، ج ۱، نسخه الکترونیک، ص۲۱.
  25. صفائی حائری، علی، استاد و درس، صرف و نحو، نسخه الکتریکی، ص۳۴.
  26. صفائی حائری، علی، روش برداشت از قرآن نسخه الکترونیک، ص۲۳.
  27. صفائی حائری، علی، از معرفت دینی تا حکومت دینی، نسخه الکتریکی، ص۱۰۱.
  28. صفائی حائری، علی، نظام اخلاقی در اسلام، نسخه الکتریکی، ص۱۰.
  29. صفائی حائری، علی، نقدی بر فلسفه دین، خدا در فلسفه، هرمنوتیک کتاب و سنت، نسخه الکتریکی، ص۱۰.
  30. صفائی حائری، علی، پیام به نهضت آزادی، نسخه الکتریکی، ص۱۰.
  31. سایت موسسه لیله القدر
  32. هفته نامه پنجره، شماره ۵۰.
  33. بهشتی برفراز کوهسار، امیر غنوی، سایت لیله القدر.
  34. یاد استاد، سید مسعود پورسید اقایی، سایت لیله القدر.
  35. چراغ راه، عباس لاجوردی، سایت لیله القدر.

منابع