کاربر:Samsalehi/صفحه تمرین

موقعیت جغرافیایی

بعلت گستردگی و پراکندگی بنی عامر و تعیین مناطق مسکونی آن ها دشوار است ولی می‌‌توان عمده حضور آنان را در منطقه جنوب نجد و بین منازل قبایل هوازن، سُلیم و ثقیف دانست. اینان همچنین در برهه‌‌ای از زمان در طائف(9) سکنی داشتند. در منابع جغرافیایی از نجد به عنوان عمده منطقه مسکونی بنی‌‌عامر یاد کرده‌‌اند و در کنار آن از مناطق بسیاری نام برده‌‌اند که از مهم‌‌ترین آنها می‌‌توان به «یمامه»، «تربه» در نزدیک مکه، «حرّه ‌‌بنی هلال» در شرق طائف، «حِمَی ضریّه» که عبارت بود از حِمَی رَبَذَه و حمی کلیب در اطراف مدینه (در جهات مدینه، فدک و عوالی) اشاره کرد،(10)

چنان‌‌که برخی از بنی‌‌عامر چون تیره بنی‌‌عقیل در بحرین ساکن بودند؛ (11) همچنین از ذویقن، شرَف، شُریف، بئر معونه همگی در نجد و اطراف آن، خرّاء در غرب یمامه، نامیه، ابرقان و صُفیّه در وسط حمی بنی کلاب به عنوان برخی از مهم‌‌ترین آب‌های بنی عامر نام برده شده است.(12)

آداب و عقاید بنی عامر

بنی‌‌عامر نیز مانند بسیاری از قبایل شبه جزیره بت‌‌پرست بودند. اینان متولی نگهداری بتی به نام "ذواللبا" بودند(13)؛ همچنین در کنار قریش، کنانه، خزاعه، ثقیف و... از حُمْسی‌ها بودند. این قبایل که بر اثر تعصب و اهتمام فراوان در مناسک حج به حُمْس مشهور شده بودند(14)، برای خود عاداتی ویژه، چون ترک وقوف در عرفات و عریان طواف کردن داشتند، ضمن آنکه برای دیگران نیز احکامی خاص چون حرمت خوردن غذایی که از بیرون حرم به داخل می‌‌آوردند یا وجوب طواف در لباس تهیه شده در حرم جعل کرده بودند{15}.

از دیگر اعتقادات بنی‌‌عامر و قبایلی چون ثقیف و خزاعه حرمت خوردن قسمتی از زراعت خود و همچنین گوشت برخی از حیوانات بود؛ مانند بحیره (16)یا سائبه(17) یا وصیله (18)یا حام (19)بود که خداوند در قرآن کریم آنرا رد کرده است.

ظهور اسلام

حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم پس از اعلام علنی دعوت به اسلام، از موسم حج و حضور قبایل مختلف در مکه بهره می‌جست و به تبیین و تبلیغ دین خود می‌پرداخت. بنی عامر نیز از این دعوت پیامبر بی نصیب نماندند،

با هجرت پیامبر به مدینه و گسترش و تقویت اسلام، رویکرد بنی عامر به پیامبر شکل گسترده‌تر و منسجم‌تری به خود گرفت، به نحوی که در سال چهارم هجرت، ابوبراء عامربن مالک بن جعفر ملقب به ملاعب الاسنه از بزرگان بنی عامر و تیره بنی کلاب با حضور در مدینه و ملاقات با حضرت، از پیامبر درخواست اعزام مسلمانانی برای تبلیغ اسلام در بنی عامر مستقر در نجد کرد و ضمن قبول حمایت از مبلغان، نگرانی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم را از احتمال وقوع خطر جانی برای آنان برطرف کرد(20). این حرکتِ رئیس و بزرگ بنی عامر خود می‌تواند بیانگر پدید آمدن زمینه گسترش اسلام در بنی عامر در سال چهارم هجری باشد.

تاریخ نگاران همچنین به دفعات از حضور مردان و بزرگانی از بنی عامر در نزد پیامبر و پرسش از دعوت آن حضرت و دین جدید و حتی درخواست معجزه (21) خبر داده‌اند. در این خصوص آمده است که بزرگی از بنی عامر نزد پیامبر آمد و از آن جناب در خصوص ماهیت و حقیقت دینش در مقایسه با دینهای ابراهیم ، عیسی و موسی علیهم‌السّلام و... پرسید پیامبر نیز با تشریح دعوت خود به یکایک پرسشهای او پاسخ گفت. آن مرد نیز با پذیرش اسلام و اعلام آن، مجلس را ترک گفت. (22)

در یکی از این اوقات حضرت با حضور در میان تیره بنی کعب بن ربیعه ، اصول و اعتقادات اسلامی را به اطلاع آنان رساند؛ ولی این دعوت که در ابتدا با اقبال بنی عامر آغاز شده بود در پی حضور بیحرة بن فراس از بنی قشیر و توهین وی به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم بی نتیجه ماند(23). برخی منابع با پرداختن جزئی‌تر به این واقعه آورده‌اند که پس از بی ادبی بیحره به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم زنی از بنی عامر بنام ضباعه دختر عامربن قرط که از زنان مسلمان بود بنی عامر را به حمایت از حضرت فرا خواند. پس سه تن از جوانان عامری به نامهای غطیف و غطفان (از فرزندان سهل) و عروه یا عذره (فرزند عبدالله بن سلمه ) به مقابله با بیحره برخاستند؛ ولی در آن سو دو نفر از مردان تیره بنی قشیر و بنی عقیل در حمایت از بیحره با اینان درگیر شدند که به شهادت یاوران پیامبر انجامید. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم در این خصوص فرمود: «اللهم بارک هؤلاء والعن هؤلاء» (24).

هرچند که همه قبایل بنی عامر مسلمان نشدند ولی با شروع سال نهم هجری و ورود هیئت‌های متعدد قبایل به مدینه ـ با هدف اعلام اسلام و تابعیت از حکومت مدینه ـ قبیله بنی عامر و تیره‌‌های متعدد آن نیز هریک جداگانه هیئت‌هایی را اعزام داشتند که در آن میان می‌‌توان به هیئت‌های تیره‌‌هایی چون بنی روأس بن کلاب، بنی عقیل بن کعب، بنی جعدة بن کعب، بنی بکاء، بنی نمیر بن عامر، بنی قشیر بن کعب و بنی کلاب اشاره کرد.(25)

شخصیت های مهم بنی عامر

از زنان معروف بنی‌‌عامر چند تن را می‌‌توان یاد کرد؛ از جمله‌‌ همسران پیامبر از این قبیله چون:

1. زینب دختر خزیمة ‌‌بن حارث از بنی‌‌هلال، معروف به امّ‌‌المساکین که در سال سوم هجری خود را به‌‌پیامبر (ص) بخشید(26)؛
2. میمونه دختر حارث ‌‌بن حزن که در سال هفتم پس از عمرة‌‌القضاء در منطقه سَرِف به ازدواج حضرت درآمد(27) وی از جمله زنانی بود که گاه با‌‌ درخواست‌های خود برای زیاد شدن نفقه، پیامبر (ص) را در وضعیتی سخت قرار می‌‌دادند، به نحوی که خداوند از پیامبر (ص) می‌‌خواهد زنانی را که تنها خواهان زندگانی دنیوی هستند به وجهی نیکو رها سازد؛
3. از دیگر زنان این قبیله باید به ام‌‌البنین ‌‌همسر علی بن ابی طالب و مادر ابوالفضل‌‌ العباس (ع)(28)؛
4. امّ سعید همسر عقیل ‌‌بن ابی طالب(29)
5. صفیّه همسر عبدالمطّلب(30)؛
6. ام‌‌الفضل همسر عباس بن عبدالمطلب(31) اشاره کرد.

در میان مردان عامری نیز باید از اینان یاد کرد:

1. ابوبراء عامر‌‌ بن مالک رئیس بنی‌‌عامر در جنگ فجار بر ضدّ قریش و کنانه و حامی مبلغان اعزامی پیامبر به نجد در واقعه بئر‌‌ معونه؛(32)
2. قُرّة‌‌ بن ‌‌هُبیره عامل جمع‌‌آوری زکات از سوی پیامبر در بنی‌‌کعب از ‌‌تیره‌‌های بنی‌‌عامر(33) که پس از رحلت حضرت از دادن زکات قوم خود امتناع ورزید؛(34)
3. عامر‌‌ بن طفیل از بزرگ‌‌ترین خطیبان عرب (35)و از دشمنان سرسخت پیامبر و عامل قتل مبلغان پیامبر در حادثه بئر ‌‌معونة؛(36)

و همچنین لیلی و مجنون که داستان عشق آنان در منابع ادبی شهره گردید از بنی عامر بودند.(37)

سلیم بن قیس هلالی از اصحاب امیرالمؤمنین (ع) و ائمه بعدی ایشان تا امام سجاد (ع) و صاحب کتاب مشهور اسرار آل محمد (ص)،(38) حسان العامری از یاران و اصحاب امام سجاد (ع)، ابان بن کثیر عامری غنوی کوفی، حسین بن ابی العلا عامری و حسین بن عثمان بن شریک عامری کوفی همگی از اصحاب و روات امام صادق (ع) (39)و.... را نیز باید از دیگر رجال این قوم برشمرد.(40)

بنی عامر پس از پیامبر (ص)

در پی رحلت پیامبر و ارتداد دینی و سیاسی بسیاری از نو‌‌ مسلمانان در شبه جزیره، گروهی از بنی‌‌عامر پس از تردید بسیار بین باقی ماندن بر اسلام و بازگشت از آن، سرانجام با پیروی از طلیحة بن خویلد اسدی، پیامبر دروغینِ سرزمین نجد، از اسلام روی‌‌گردانیدند و ضمن نالایق شمردن ابوبکر(41) از دادن زکات به حکومت مدینه سرباز زدند. گروهی از آنان حتی از کشتن و سوزاندن برخی از کارگزاران پیامبر نیز خودداری نکردند.(42) ابوبکر با شنیدن خبر ارتداد بنی‌‌عامر ضمن نامه‌‌ای به خالد ‌‌بن ولید او را مأمور سرکوب آنان کرد و به او فرمان قتل‌عام‌‌ بنی‌‌عامر و سوزاندن آنان را داد.(43) خالد نیز در ‌‌مسیر حرکت خود جهت سرکوب بنی‌‌عامر ابتدا با طلیحه مواجه شد. قرة ‌‌بن هبیره عامل جمع‌‌آوری زکات بنی قشیر‌‌ بن کعب، از تیره‌‌های بنی‌‌عامر که خود از ارسال زکات قوم خود به مدینه خودداری کرده بود و رهبری مرتدان بنی‌‌کعب را عهده‌‌دار بود با دیدن سپاه خالد از کرده خود هراسناک شد و از بنی‌‌عامر نیز خواست تا از ارتداد دست بردارند و در حمایت از طلیحه جان خود را به خطر نیندازند؛ ولی عامریان گفته‌‌های او و قرة‌‌ بن سلمه را رد کرده، همچنان تا روشن شدن وضعیت طلیحه، بنی‌‌اسد، غطفان و فزاره به اقدامات خود ادامه دادند.(44)

عزاداری های قبیله بنی عامر در کربلا

دسته بنی عامر یکی از دسته‌های معروف در کشور عراق است که هر ساله در آستانه اربعین حسینی حرکت خودشان را از بصره آغاز می‌کنند و در روز 19 صفر در بین‌الحرمین، لبیک‌گویان به حرم امام حسین (ع) مشرف می‌شوند. اخبار دقیق در مورد اینکه قبیله بنی عامر از چه زمانی عزاداری را شروع کرده اند در دسترس نیست ولی با توجه به

به گزارش «پایگاه تخصصی امام حسین علیه‌السلام»، به نقل از خبرگزاری حج موکب عزاداران هیئت بنی‌عامر که زائرانی از عشیره بنی‌عامر بصره هستند و همه ساله ایام اربعین با لباس‌های سفید و با شکوه خاصی در حرم مطهر حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام  به عزاداری می‌پردازند را همه می‌شناسند؛ اما شاید کمتر کسی درباره حسینیه بنی‌عامر مطلبی شنیده یا خوانده باشد.

در کربلا، حسینیه بسیار زیبایی با نام حسینیه بنی‌عامر در حال بازسازی است که با مساحت ۷۳۲۵ متر مربع در دو طبقه و دارای یک مصلی بزرگ نزدیک بلوار شهید صدر، در امتداد شارع قبله امام حسین علیه‌السلام و در منطقه عباسیه غربی واقع شده است.

این حسینه بزرگ همه ساله در ایام مناسبتی مانند رجب، شعبان، محرم و صفر پذیرای زائران موکب بنی‌عامر است که تعداد آن‌ها در اربعین حسینی به بیش از ۷۰ هزار نفر می‌رسد.

محمد راشد، مدیر حسینه بنی‌عامر در درباره تاریخ ساخت این حسینیه می گوید این بنا در سال ۱۹۴۷ توسط فردی به نام سیدعلی موسوی از اهالی عشیره بنی عامر در استان بصره بنا نهاده شد، اما در انتفاضه شعبانیه مردم عراق که در سال ۹۱ میلادی روی داد، حزب بعث آن را تخریب کرد.

مدیر حسینیه بنی عامر ادامه می‌دهد: عملیات بازسازی این حسینیه پس از سرنگونی صدام و حزب بعث توسط بانی آن از سر گرفته شد که هم‌اکنون این پروژه سنگین در حال انجام است

پانویس:

1. المعارف، ص ۸۶؛ جمهرة النسب، ج ۲، ص ۱.
2. الطبقات، ج ۲، ص ۱۵۳؛ اسدالغابه، ج ۳، ص ۱۳۸؛ الثقات، ج‌‌۳، ص ۳۱۱؛دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶. 3.

3. السیرة النبویه، ج ۳، ص ۱۹۰؛ المغازی، ج ۱، ص‌‌۳۶۴. 4. السیرة النبویه، ج ۳، ص ۱۹۰؛ المغازی، ج ۱، ص‌‌۳۶۴. 5. المفصل، ج ۳، ص ۲۱۳. 6. النسب، ص ۲۶۴.

7. معجم البلدان، ج ۴، ص ۹.

8. معجم‌‌ البلدان، ج ۳، ص ۲۴؛ معجم قبایل‌‌العرب، ج ۱، ص ۱۹۴، ۲۶۷؛ ج۳، ص ۹۸۹، ۱۱۹۵، ۱۲۲۱؛ المفصل، ج ۴، ص ۴۹۸، ۵۲۲.

9. المفصل، ج ۴، ص ۴۹۸، ۵۲۲

10. مقاله بنی عامر بن صعصعه ،دائره المعارف قرآن کریم ،ج 6.

11. المفصل ،ج6،ص214.

12 . السیرة‌‌النبویه، ج ۱، ص ۲۰۰-۲۰۲ ـ ۲۰۳؛ النسب، ص ۲۵۹؛ المنمق، ص ۱۲۷ ـ ۱۲۸.

13.مجمع البيان، ج 1، ص 459؛ زاد المسير، ج 1، ص 168.شتری ‌‌که بر اثر نذری آن را رها می‌‌کردند یا چون ۱۰ بچه ماده زاییده بود آن را رها می‌‌کردند و دیگر نه بر آن سوار می‌‌شدند و نه از شیر آن می‌‌خوردند

14. زادالمسير، ج 1، ص 173 . بچه هفتم گوسفند اگر نر بود آن را نذر بتها می‌‌کردند

15. بقره آیه 170

16. السیرة‌‌النبویه، ج ۲، ص ۴۲۴.

17. تاریخ طبری، ج ۱، ص ۴۵۸؛ تاریخ دمشق، ج ۴، ص ۳۶۲ ـ ۳۶۳ 18.تاریخ طبری، ج ۱، ص ۴۵۸؛ تاریخ دمشق، ج ۴، ص ۳۶۲ ـ ۳۶۳ 19.تاریخ طبری، ج ۱، ص ۴۵۶ ـ ۴۵۷؛ تاریخ‌‌دمشق، ج ۳، ص ۴۶۹ ـ ۴۷۳.

20. السیرة النبویه، ج۳، ص۱۸۴؛ الطبقات، ج۲، ص۴۰؛المغازی، ج۱، ص۳۴۶.

21. تاریخ طبری، ج۱، ص۴۵۸؛ تاریخ دمشق، ج۴، ص۳۶۲-۳۶۳.

22. تاریخ طبری، ج۱، ص۴۵۶-۴۵۷؛ تاریخ دمشق، ج۳، ص۴۶۹-۴۷۳.

23. السیرة النبویه، ج۲، ص۴۲۴.

24. البدایة و النهایه، ج۳، ص۱۱۲.

25.المعارف، ص ۸۸؛ الطبقات، ج ۴، ص ۳۱.

26. الطبقات، ج ۴، ص ۳۱

27.السیرة‌‌النبویه، ج ۴، ص ۶۴۶؛ الطبقات، ج ۸، ص ۱۰۴.

28.الطبقات، ج ۱، ص ۱۰۲.

29.الطبقات، ج ۲، ص ۴۰؛ اسدالغابه، ج ۳، ص ۱۳۸.

30.الطبقات، ج ۱، ص ۲۳۱.

31.فتوح البلدان، ص ۱۰۶.

32.المفصل، ج ۸، ص ۷۷۶.

33.تاریخ دمشق، ج ۲۶، ص ۱۰۳؛ المغازی، ج ۱، ص ۳۴۸؛ السیرة‌‌النبویه، ج ۳، ص ۱۸۵.

34. الاغانی، ج ۲، ص ۴۴؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۴، ص ۵؛ النسب، ص ۲۶۱.

35.دائره المعارف قرآن،ج6

36. ابن الغضائری، رجال، ص۶۳؛ تفرشی، نقد الرجال، ج۲، ص۳۵۵.

37.شیخ طوسی، رجال، ص۱۱۳، ۱۶۴ و ۱۸۲.

38.الفتوح، ج ۱، ص ۱۲.

39.مسند ابی یعلی، ج ۱۳، ص ۱۴۶.

40.الفتوح، ج ۱، ص ۱۱؛ الرده، ص ۱۳۰ ـ ۱۳۱؛ الثقات، ج ۲، ص‌‌۱۶۳.

41.تاریخ طبری، ج ۲، ص ۲۶۵؛ فتوح البلدان، ص ۱۰۶.

42.تاریخ طبری، ج ۲، ص ۲۶۴

43.خیرخواه علوی، سید علی، مقاله «بنی عامر بن صعصعه»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶؛ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت

44. تاریخ دمشق، ج ۴۱، ص ۱۴۱