کاربر:Ms.sadeghi/صفحه تمرین ۶
بازگشت اسیران کربلا به کربلا
https://noorlib.ir/book/view/921?sectionNumber=2&pageNumber=23&viewType=html
https://noorlib.ir/book/view/40681?pageNumber=84&viewType=html
https://noorlib.ir/book/view/11966?volumeNumber=7&pageNumber=89&viewType=pdf
https://noorlib.ir/book/view/55934?pageNumber=66&viewType=pdf
https://noorlib.ir/book/view/26895?pageNumber=61&viewType=html
https://noorlib.ir/book/view/10769?volumeNumber=2&pageNumber=552&viewType=pdf
https://noorlib.ir/book/view/40681?pageNumber=44&viewType=html
بازگشت اسیران کربلا به کربلا
درباره بازگشت اسیران کربلا در روز اربعین به کربلا، اختلاف نظر وجود دارد.
بازگشت در اربعین اول
برخی، از جمله سید محمدعلی قاضی طباطبایی در کتاب «تحقیق درباره اولین اربعین سیدالشهداء»[۱] و سید محمدصادق روحانی،[۲] بازگشت خاندان امام حسین(ع) از شام به کربلا در اربعین اول را پذیرفتهاند. در تأیید این دیدگاه، دو گزارش روایی نیز نقل شده است. در یکی از آنها آمده است که خاندان امام حسین(ع) هنگام بازگشت از شام، از راهنمای خود خواستند آنان را از مسیر کربلا ببرد و در آنجا با جابر بن عبدالله انصاری، گروهی از بنیهاشم و شماری از خاندان پیامبر(ص) که برای زیارت امام حسین(ع) آمده بودند، همزمان شدند و به عزاداری پرداختند.[۳] در روایت دیگری، به نقل صدوق از فاطمه دختر امام علی(ع)، آمده است که امام سجاد(ع) همراه خاندان امام حسین(ع) حرکت کرد و سر امام حسین(ع) را به کربلا بازگرداند.[۴]
به گفته مقرم، خاندان امام حسین(ع)، سه روز در کربلا ماندند و جابر بن عبدالله را در آنجا دیدند و همراه با او و عده ای از بنی هاشم عزاداری کردند.[۵] سپس امام سجاد عليه السلام پس از سه روز اقامت چاره ای نمیبینند جز آنکه از کربلا به سوی مدینه حرکت کنند چون میبینند که عمه ها و زنان و کودکان شب و روز در حال گریه و نوحه هستند از قبری بر می خیزند و کنار قبر دیگری مینشینند.[۶]
در مقابل، شیخ مفید[۷] و شیخ طوسی[۸] معتقدند که خاندان امام حسین(ع) در ۲۰ صفر از شام به مدینه بازگشتند و جابر در همان روز به کربلا رسید. همچنین در برخی منابع ششم هجری قمری، این مطلب گزارش شده است.[۹] ابنطاووس نیز با توجه به مدت انتقال و اقامت کاروان در شام، رسیدن آنان به کربلا در اربعین نخست را بعید دانسته است؛ هرچند اصل عبور از کربلا را نفی نکرده است.[۱۰] ریشهری نیز این سخن را ناظر به نفی ورود در اربعین نخست میداند.[۱۱]
شهید مطهری گزارش بازگشت خاندان امام حسین(ع) از شام به کربلا و دیدار آنان با جابر را فاقد پشتوانه تاریخی کافی میداند و اربعین را روز زیارت جابر از امام حسین(ع) میشمارد.[۱۲] محدث نوری این بازگشت را از نظر مسیر نیز نمیپذیرد؛ زیرا مقصد کاروان پس از شام، مدینه بود و مسیر عراق از مسیر حجاز جدا میشد. ازاینرو، رفتن به کربلا نیازمند تغییر مسیر و کسب اجازه بود که آن را بعید میدانست.[۱۳]
شیخ عباس قمی با استناد به طول مسیر و مدت اقامت خاندان امام حسین(ع) در شام، رسیدن آنان به کربلا در اربعین را بسیار بعید میشمارد. همچنین، نبود گزارش حضور آنان در برخی منابع مربوط به زیارت جابر و گزارش بازگشت آنان به مدینه در روز اربعین را مؤید این دیدگاه میداند.[۱۴] رسول جعفریان نیز نبود گزارش عبور اسیران از کربلا در گزارش شیخ مفید و ابومخنف را یادآور شده است؛[۱۵] هرچند در «مقتل الحسین» منسوب به ابومخنف، این عبور گزارش شده است.[۱۶] برخی نیز بازگشت در ۲۰ صفر را افسانه دانستهاند.[۱۷]
بازگشت در اربعین دوم
برخی با توجه به دشواری بازگشت خاندان امام حسین(ع) به کربلا در اربعین نخست، احتمال دادهاند که آنان و جابر بن عبدالله انصاری در اربعین سال ۶۲ق به کربلا رسیده باشند. فرهاد میرزا معتمدالدوله با اشاره به فاصله کربلا تا شام، مسیر حرکت کاروان و مدت توقف آنان در کوفه و شام، رسیدن به کربلا در اربعین سال ۶۱ق را ممکن نمیداند و اربعین سال ۶۲ق را زمان این واقعه میداند. وی معتقد است جابر نیز در همان اربعین به زیارت امام حسین(ع) آمده است.[۱۸] با این حال، ریشهری تأکید میکند که دلایل ناظر به دشواری ورود خاندان امام حسین(ع) در اربعین نخست، بهتنهایی وقوع آن در اربعین دوم را اثبات نمیکند.[۱۹]
بازتاب در هنر و رسانه
https://www.aparat.com/v/r80i71f
منابع
جعفریان، رسول، مقالات تاریخی، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷ش.
قاضی طباطبایی، محمد علی، تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهدا(ع)، تبریز، شفق، ۱۳۹۸ق.
مقرم، عبدالرزاق، مقتل الحسين(ع)، نجف، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۶ق.
روحانی، محمد صادق، عاشورا و قیام امام حسین(ع) از دیدگاه آیهالله سید محمد صادق روحانی، قم، مهر امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۹۰ش.
ابنطاووس، علی بن موسی، اللهوف على قتلى الطفوف، ترجمه سید احمد فهری زنجانی، تهران، جهان، بیتا.
شیخ صدوق، محمد بن علی، أمالی، قم، بنیاد بعثت، ۱۴۱۷ق.
شیخ مفید، محمد بن محمد، مسار الشيعة في مختصر تواريخ الشريعة، شیخ مهدی نجف، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، ۱۴۱۳ق.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، تحقیق حسین اعلمی، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۲۵۵ق.
نزهة الزاهد: ادعیه ماثوره از امامان معصوم عليهم السلام با توضیحات فارسی سده ششم، تحقیق رسول جعفریان، تهران، اهل قلم، ۱۳۷۶ش.
ابنطاووس، علی بن موسى، الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة في السنة، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۷۶ش.
محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن حدیث و تاریخ، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۸ش.
مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
نوری، حسین بن محمد، لولو و مرجان در آداب اهل منبر، قم، طباطبایی، ۱۳۷۱ش.
قمی، عباس، منتهی الآمال، تحقیق ناصر باقری بیدهندی، قم، دلیل، ۱۳۷۹ش.
ابومخنف، لوط بن یحیى، مقتل الحسين(ع) و مصرع أهل بيته و أصحابه في كربلاء، قم، الشريف الرضي، ۱۳۶۲ش.
آیتی، محمد ابراهیم، بررسی تاریخ عاشورا، قم، مؤسسه انتشاراتی امام عصر، ۱۳۸۳ش.
معتمد الدوله، فرهاد میرزا، قمقام زخار و صمصام بتار در احوالات حضرت مولى الكونين ابى عبد الله الحسين(ع)، تهران، کتابچی، ۱۳۸۶ش.
پانویس
- ↑ قاضی طباطبایی، تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهدا(ع)، ۱۳۹۸ق، ص۶.
- ↑ روحانی، عاشورا و قیام امام حسین(ع)، ۱۳۹۰ش، ص۶۱.
- ↑ ابنطاووس، اللهوف، جهان، ص۱۹۶.
- ↑ شیخ صدوق، أمالی، ۱۴۱۷ق، ص۲۳۱.
- ↑ مقرم، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۷۶ق، ص۴۳۵.
- ↑ مقرم، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۷۶ق، ص۴۵۰.
- ↑ شیخ مفید، مسار الشيعة، ۱۴۱۳ق، ص۴۶.
- ↑ شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۲۵۵ق، ص۵۴۸.
- ↑ نزهة الزاهد، ۱۳۷۶ش، ص۳۵۱.
- ↑ ابنطاووس، الإقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۱۰۰.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸ش، ج۸، ص۳۹۸.
- ↑ مطهری، حماسه حسینی، ۱۴۰۲ش، ج۱، ص۷۱.
- ↑ نوری، لولو و مرجان، ۱۳۷۱ش، ص۱۶۱-۱۶۲.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۱۰۱۴-۱۰۱۵.
- ↑ جعفریان، مقالات تاریخی، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۱۷۶.
- ↑ ابو مخنف، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۶۲ش، ص۲۲۱.
- ↑ آیتی، بررسی تاریخ عاشورا، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۸.
- ↑ معتمد الدوله، قمقام زخار، ۱۳۸۶ش، ص۶۸۲-۶۸۳.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸ش، ج۸، ص۴۰۰.