کاربر:Ms.sadeghi/صفحه تمرین ۴

خاندان مجلسی

معرفی و جایگاه

خاندان علامه مجلسی بی گمان بزرگترین و درخشان ترین خاندان علمی و دینی شیعه امامیه است که در طول چهارده قرن تاریخ اسلام پدید آمده است. پدران و مادران علامه مجلسی اول و بستگان آنها فرزندان و نوادگان پسری و دختری او دامادهای او، و فامیلهای وابسته به آنها، از زمان او تا عصر حاضر از گسترده ترین و نام آورترین عالمان دین هستند که تاریخ اسلام و شیعه امامیه به یاد دارد.

اهمیت و افتخار این خاندان بزرگ علمی و دینی تنها به این نیست که دارای علم و مروج دین بوده اند بلکه بیشتر به آنست که رواج مذهب شیعه امامیه در ایران بزرگ پس از ظهور صفویه بوسیله افراد این خاندان بوده است. کمال الدین درویش محمد عاملی اصفهانی جد مادری مجلسی دانشمندی است که احادیث ائمه اهلبیت را برای اولین بار در ایران نشر داد.

علامه مجلسی اول نخستین دانشمند فقیهی است که آنها را به فارسی و عربی تألیف و تصنیف نمود و علامه مجلسی دوم به اعتراف دوست و دشمن اولین مرجع تقلیدی است که عامه مردم ایران و دیگر نقاط جهان را از راه کتابهایش با شیعه و اهلبیت عصمت آشنا ساخت، و میراث امامان را وارد خانه های آنها کرد.

خاندان مجلسی از پرافتخارآمیزترین خاندان های شیعی در قرن‌های اخیر دانسته شده است. در این خاندان حدود صد عالم وجود دارد. این خاندان با خاندان های دیگری همچون وحید بهبهانی، بحر العلوم، طباطبایی بروجردی، میرزا عبدالله افندی صاحب رياض العلما، شهرستانی مرتبط بودند.

اجداد پدری و مادر

ابونعیم اصفهانی

مقالهٔ اصلی: ابونعیم اصفهانی

ابونعیم اصفهانی (درگذشت: ۴۳۰ق) از دانشمندان بزرگ و مشهور عالم اسلام است و تمامی فرق اسلامی او را به بزرگی و بزرگواری ستوده‌اند. علامه مجلسی اول در اجازه نامه‌ای، حافظ ابونعیم را جدّ خود دانسته است. برخی او را از عالمان اهل سنت دانسته اند و برخی دیگر همچون علامه مجلسی او را شیعه می دانند و معتقدند تقیه می کرده است. ظاهراً علت این که علامه مجلسی و افراد خاندان او غیر از ملا محمد تقی مجلسی صریحاً از ابونعیم به عنوان نیای اعلای خود نام نبرده اند جنبه تسنن یا شهرت او به تسنن باشد. زیرا برای آنها که در اواخر عصر صفویه می زیسته اند و تصلب خاصی در تشیع و بدبینی مخصوصی نسبت به تسنن داشته اند، ناگوار بلکه موجب دردسر بوده است.

میرزا عبدالله اصفهانی شاگرد علامه مجلسی دوم می‌نویسد: «ابونعیم اصفهانی نیای اعلای ملا محمد تقی مجلسی است. مشهور این ست که وی از دانشمندان عامه اهل تسنن است اما آنچه من از علامه مجلسی صاحب بحار الانوار شنیدم اینست که وی ظاهراً از علمای شیعه بوده، ولی تقیه میکرده است. چنانکه در آن زمانها اغلب چنین بوده اند.

برای او آثار متعددی ذکر شده است، از جمله حلیة الاولیاء، تاریخ اصفهان، معرفة الصحابه ذکر شده است.

الامامة و الرد علی الرافضة؛ دلائل النبوة؛ اربعون حدیثاً علی مذهب اهل السنة و الجماعة؛ تثبیت الرؤیة یوم القیامة؛ حدیث النزول؛ الرد علی اللفظیة و الحلولیة؛ الصفات؛ المستخرج علی کتاب التوحید لابن خزیمة؛ المعتقد؛ ما نزل من القرآن فی امیرالمؤمنین(ع)؛ منقبة المطهرین و مرتبة الطیبین؛ اربعون حدیثاً فی المهدی(ع)؛ الخصائص فی فضل علی(ع)؛ حدیث الطیر؛ ذکر المهدی و نعوته و حقیقة مخرجه و ثبوته

درویش محمّد نطنزی اصفهانی

درویش محمّد بن شیخ حسن عاملی نطنزی اصفهانی، جد مادری محمدتقی مجلسی است. او از شاگردان شهید ثانی بوده و از محقق کرکی نیز نقل کرده است. گفته شده، او نخستین کسی بود که در دوران صفویه، حدیث شیعه را در اصفهان نشر داد. گفته شده، او اصالتا از جبل عامل است ولی در اصفهان زندگی کرده است.

فعالیت های فرهنگی و مذهبی

مبارزه با صوفی‌گری

https://majlesi.net/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7/item/73-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF?utm_source=chatgpt.com

گسترش زبان فارسی در عصر صفوی

در دوران صفوی، اکثر منابع به زبان عربی نوشته می‌شد ولی شیخ بهایی جامع عباسی را به زبان فارسی نوشت. در این میان سهم. خاندان مجلسی بیش از همه است. زیرا پیشتر بارها گفتیم که درویش محمد عاملی نخستین دانشمند شیعه بود که حدیث شیعه را در ایران عهد صفوی نشر داد. پس از وی نوه دختریش ملا محمد تقی مجلسی آنها را در اصول و فروع به فارسی ترجمه کرد و در اختیار مردم گذاشت. کتاب حديقة المتقين او كه شرح من لا يحضره الفقیه است همچون رساله عملیه در اختیار مردم قرار داشته و از روی آن عمل به احکام اسلامی بر اساس فقه شیعی میکردند. از آن پس علامه مجلسی بود که مبانی فقه و حدیث شیعه را در تمامی ابواب به زبان ساده ترجمه نمود و در اختیار فارسی زبانان گذاشت اصرار و اظهار علامه مجلسی در این که نوشته های من به دور از عبارت پردازی است به همین منظور بوده که او سعی داشته عامه مردم بتوانند وظایف و تکالیف خود را در آشنائی با احکام و مسائل عقیدتی اسلامی بدانند.

به تألیفات علامه مجلسی نگاه کنید قسمت عمده آن به زبان فارسی است. در آن زمانها مانند زمان ما این کسر شأن یک فقیه و مرجع تقلید بوده که به فارسی چیز بنویسد و اگر هم مینوشت سعی داشت طوری بنویسد که ساده و همه کس فهم نباشد تا حمل بر بی سوادی او نکنند. مثلاً او در بحار الانوار و مرآت العقول و ملاذ الاخبار با علما و بزرگان فقها سروکار دارد. ولی دیده است که عامه مردم از آن مطالب سر در نمی آورند پس باید فکری هم برای آنها کرد. آن فکر این بوده که مطالب لازم آنها را به زبان ساده ترجمه کرده و کتابهای حق اليقين و عين الحيات و حیات القلوب و جلاء العيون و حلية المتقين و غیره را پدید آورده است.

علامه مجلسی رساله اعتقادات را به عربی نوشته و یک دوره کامل عقاید شیعی را شرحداده است، ولی چون آن را کافی ندانسته کتابی دیگر به نام اعتقادات به فارسی نوشته تا عامه مردم بدانند آنچه میباید در اصول عقاید بدانند چیست و شیعه در آن موارد با سایر فرق مسلمین چه فرقی دارد. به نظر علی دوانی، آنچه علامه مجلسی را مجلسی کرده همین گام بلند او بوده که برای عامه مردم برداشته و به داد آنها رسیده است نه فلان مطلب علمی و تحقیقی که نظائرش زیاد و باعث شهرت و محبوبیت صاحبان آنها هم نشده است.

تأسیس کتابخانه

علامه مجلسی بازمانده خاندانی بزرگ و علمی بوده و خود سرآمد آنها به شمار می رفته بدیهی است که آثار مهمی از کتب پدرانش به او رسیده بود چه از تألیفات آنها و چه کتب دیگران که در کتابخانه های آنها بوده است. بعلاوه میدانیم که به وسیله بعضی از شاگردانش همچون میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی و با استفاده از قدرت پادشاه وقت همه جا حتی در یمن در جستجوی کتابهای نادر و کمیاب و منحصر به فرد بوده است.

او سعی داشته است تمامی آثار علمای شیعه را که تا آن روز همگی خطی و بعضی دستنویس مؤلف بوده است یکجا جمع کند و اخبار آنها را در مجلدات بحار الانوار پراکنده سازد، و به همین جهت کتب بسیاری را به دست آورد و کتابخانه او بسیار غنی بوده است. نگاهی گذرا به فهرست مآخذ بحار الانوار در جلد اول آن که علامه مجلسی به عنوان مصادر کتاب کتب انبوهی را در تمامی علوم و فنون دینی نام میبرد و درباره هر کدام و شخصیت علمی و معنوی مؤلف آنها سخن میگوید این حقیقت را به خوبی آشکار می سازد.

با توجه به وصیت نامه ایشان که اسامی چندین کتابخانه را ذکر میکند این کتابخانه ها به وی منتقل شده است

۱ – کتابخانه پدر بزرگوارش ملا محمد تقی مجلسی که گفتیم خود یادگار آثار زیادی از پدرانش بوده است. آن هم در شهری دانش پروری همچون اصفهان از دیر زمان تا عصر او).

- کتابخانه حافظ کاظم.

کتابخانه سید محمد علی .

- کتابخانه شاه ابوتراب

۵ - کتابخانه سید حسن آل يراق.

- کتابخانه میرزا غیاث و غیره

از این کتابخانه ها بعلاوه آنچه خود به دست آورده بود میتوان عظمت و اهمیت کتابخانه علامه مجلسی را حدس زد به طوری که مشهور است علامه مجلسی دویست اصل از اصول چهارصدگانه را در اختیار داشته است.

بعد از وفات علامه مجلسی کتب کتابخانه او بین فرزندانش تقسیم شد، ولی در اندک مدتی مانند موارد مشابه متلاشی گردید و هر یک از آن کتب به کتابخانه ای منتقل شد. قسمت عمده کتب او به داما دو شا گرد برازنده اش میر محمد صالح خاتون آبادی رسید که طبق وصیت او می باید بعضی از کتابهای ناتماش را تمام کند. وی پس از سال ۱۱۱۵ که شیخ جعفر قاضی جانشین علامه مجلسی در منصب شیخ الاسلامی درگذشت، شیخ الاسلام اصفهان و امام جمعه شهر بود و پس از او به نوه دختریش میر محمد حسین خاتون آبادی پسر میر محمد صالح و پس از او به فرزندان دانشمند او رسید که تا عصر ما امام جمعه اصفهان بودند.

میرزا محمد تنکابنی در قصص العلما مینویسد: «کتابخانه علامه مجلسی در دست طبقه امام جمعه اصفهان است.

در اهمیت و بزرگی کتابخانه علامه مجلسی همین بس که شاید کمتر کتابخانه بزرگی در ایران و سایر نقاط جهان باشد که چند کتاب آن را نداشته باشد این را اضافه کنید به آنچه در زمان سلطه افاغنه بر سر کتابخانه های اصفهان آمد که میگویند هفته ها بلکه ماهها کتب کتابخانه های اصفهان به مصرف گرم کردن حمامهای شهر می رسید.

نگهداری موقوفات

در زمان مجلسیها پدر و پسر طبق اسناد به موقوفاتی در اصفهان بر می خوریم که این دو بزرگوار در آن امر خیر سهیم بوده اند و مردم با ایمان و خیراندیش را مشمول این فیض باقی نموده اند.

آقای سید مصلح الدین مهدوی اصفهانی در این باره تحت عنوان مجلسی و موقوفات شرحی نوشته اند که چون ما از آنها بی اطلاع هستیم به مصداق شهد شاهد من اهلها، عیناً می آوریم: علامه مجلسی از نظر موقعیت اجتماعی و شخصی و ریاست علمی و روحانی که داشته علاوه بر آن که مورد توجه و عنایت شخص پادشاه بوده است عموم بزرگان مملکت نیز به ایشان توجهی خاص داشتند و بدین جهت از طرف بانیان خیر به عنوان متولی موقوفات معین گردیده و همچنین موقوفات مجهول التولیه و آنها که طبق وقفنامه تولیت آن با اعلم علمای آنان بوده است، بدیشان مرجوع و محول بوده است و ایشان با کمال سعی و مراقبت طبق نظرية واقفين عمل می فرموده است. برخی از این موقوفات که نویسنده تا کنون از آنها آگاهی یافته است، بدین قرار می باشد:

۱ ۱ - موقوفات آقا کمال خازن وی صاحب جمع و خزانه دارشاه سلطان حسین و سر پرست ساختمان مدرسه چهارباغ و خود بانی مدرسه ای در محله عباس آباد قدیم بوده که بنای آن در سال ۱۱۰۸ خاتمه یافته و برای آن کتابخانه ای تهیه نموده و کتبی وقف نموده که از آن جمله است کتاب تبيان في علوم القرآن یا ترکیب ابوالبقاء که جلد دوم آن به شماره ۲۹۹۹ در کتابخانه عمومی اصفهان موجود و وقفنامه به خط علامه مجلسی میباشد.

۲ - موقوفات آقا هوشیار که مربوط به اعلم علمای زمان بوده است فوت آقا هوشیار ۱۱۲۲ می باشد - وقایع السنين ص ٥٦١).

- موقوفات بدر جهان خانم از این موقوفه علامه مجلسی چهار رساله از تألیفات مولی عبدالله تستری شوشتری استاد پدرش را وقف نموده، بدین قرار ....

این چهار رساله در ضمن مجموعه ای است به سال ۱۰۶۸ نوشته شده و علامه مجلسی آن را در سال ۱۱۰۸ وقف فرموده وقفنامه به خط مبارک ایشان است.

- موقوفات خسروآقا که عبارت بوده است از یک باب سرای حناسائی در بازار شاه نرسیده به سرای مخلص که در زمان ریاست حاج میرزا هاشم امام جمعه از وقفیت خارج شده و حمام خسرو آقا جنب عمارت چهار حوض واقع در خیابان سپه که در زمان حاضر به ملکیت درآمده، لکن چون از آثار باستانی قابل توجه بوده به تصرف اداره باستانشناسی در آمده و از آن محافظت می شود.

در ملحقات كتاب وقائع السنين والاعوام (ص (٥٦٦) در ضمن وقایع سال ١١٢٤ می نویسد:

موقوفات آقا هوشیار و حاصل حمام خسرو آقا که به جهت استکتاب کتب مقرر شده بود همگی به آن علامة العلما میر محمد باقر خاتون آبادی مفوض شد که به مصارف مقرر صرف نمایند

مرحوم آقا محمد مهدی ارباب در کتاب نصف جهان في تعريف الاصفهان (ص) (۷۹) می نویسد: حمام خسرو آقا ... چندان مبالغه در شکل و استحکام و وسعت و زیبائی آن نموده اند که به شرح راست نیاید.

مرحوم انصاری در کتاب تاریخ اصفهان وری مینویسد علی قلی آغا و خسرو آغا دو برادر بودند و هر دو خُجه (خواجه های حرم شاه سلیمان صفوی و از هر دو مبانی خیریه موقوفه بسیار به آثار است. چهار سوق علی قلی آغا و سرای و حمام و مسجد از این برادر و از آن یک حمام

نویسنده گوید: حاج میرزا هاشم امام جمعه حمام و دکاکین وقفی علی قلی آغا را نیز به مستأجر آن فروخته بود که از طرف دو نفر از معتمدین محله باز خرید شده و اکنون در تصرف وقف بوده و طبق وقفنامه عمل می شود.

۵ - موقوفات شاه سلیمان صفوی که قسمتی از آن حمام نقش جهان بوده و جهت تهیه کتاب وقف بوده است. در زمانی که علامه مجلسی به عنوان متولی شرعی در آن دخالت می فرموده کتب چندی وقف فرموده است که نسخ آن در کتابخانه های شخصی اصفهان و غیر آن فراوان است و برخی از آنها بدین قرار است:

۱ - جامع الروات، نسخه بسیار نفیسی از آن را علامه طهرانی در الذریعه ص ۵۵ مجلد پنجم معرفی میکند که علامه مجلسی در سال ۱۱۰۰ کتاب را از طرف شاه سلیمان صفوی وقف نموده است.

- جلاء العيون وقفنامه آن مورخ سال ۱۱۰۴ و به خط و انشاء علامه مجلسی است که می نویسد از نماء حمام نقش جهان از موقوفات شاه سلیمان صفوی وقف شد. کتاب به شماره ۲۱۳ در کتابخانه چهلستون مسجد جامع تهران موجود است.

- ربيع الاسابيع، تاريخ وقف ربیع الاول ۱۱۰۲ کتاب به شماره ۲۸۶۷ در کتابخانه مجلس شورای ملی ایران موجود است.

- المسترشد در امامت تألیف . محمد بن جریر بن رستم بن جریر طبری نسخه در سال ۱۰۹۵ توسط علامه مجلسی از محل نماء موقوفه حمام نقش جهان وقف گردیده است.

۵ - مختلف الشيعه في احكام الشريعه تأليف آيت الله مطلق علامه حلی در تاریخ رجب سال ۱۱۰۶ وقف گردیده و نسخه به شماره ۱۱۹۵ در کتابخانه عمومی حضرت آیة الله مرعشی نجفی در قم میباشد.

٦ - مناقب تألیف ابن شهر آشوب مازندرانی در سال ۱۰۹۵ کتابت شده و علامه مجلسی آن را از محل نماء موقوفه حمام نقش جهان وقف نموده است. نسخه در کتابخانه مدرسه سلیمان خان در مشهد مقدس رضوی میباشد به ظن نویسنده این حمام همان حمام خواجه ها می باشد که در کتاب نصف جهان ص ۸۰ شرح آن مذکور است و انصاری در کتاب آگهی شهان از کارجهان ص ۷۷ جلد سوم سال خراب شدن آن را ۱۲۹۹ مینویسد.

املاک موقوفه قریه کریکندی از بلوک برخوار اصفهان که در وصیت نامه ذکر نموده است.

زمین های حوالی اشکاوند که از اوقاف جده ملا محمد رضا فرزند علامه مجلسی بوده و در وصیت نامه ذکری از آنها فرموده است.

در سال ۱۱۰۰ شیخعلی خان زنگنه وزیر و اعتماد الدوله شاه سلیمان صفوی متولد در ۱۰۲۰ فوت شب المحرم الحرام ۱۱۰۱ صفحه ۵۳۰ وقایع السنین در همدان مدرسه ای بنا نمود و آن را وقف کرد. سجلات این وقفنامه به طوری که در فهرست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران (صفحه ۵۱۱۴ مجلد (۱۵) نوشته است بدین قرار است: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی جمال الدین خونساری، محمد رضی خونساری محمد صالح حسینی مدرس محمد صادق بن محمد باقر، عبدالله بن ابی تراب حسینی طباطبائی، و چندین امضای دیگر.»

همان طور که آقای مهدوی نوشته اند اینها موقوفاتی بوده که علامه مجلسی در آنها نقشی داشته و ایشان بر آن دست یافته اند و گرنه موقوفات اصفهان عموماً و آنها که علامه مجلسی در آن تأثیر داشته تا آن زمان و پس از آن تا زمان ما بسیار است که قسمتی زیادی از آنها امروز معلوم نیست و قسمتی هم مدارس و حمام ها و زمین مساجد و دهات و قریه هاست پس از مشهد مقدس و قم شاید شهر اصفهان اولین شهری باشد که موقوفات آن بسیار و حتی تا زمان ما هم مردم خیراندیش اصفهان با تشویق علمای شهر در اندیشه وقف اموال خود برای بهره برداری مردم مسلمان به انحاء مختلف بوده اند نویسنده یقین دارد که علامه مجلسی در این وقفیات سهم اساسی داشته و دارد. او بود که با مواعظ و نصایح نافذ خود و در زمان شیخ الاسلامی و قدرت و نفوذ خویش و در انبوه تألیفاتش مسئله وقف و ثواب آن را گوشزد مردم اصفهان نمود که هنوز هم مردم با ایمان اصفهان در این خصوص گوش دل به فرمان او دارند.

آثار علمی

تا ص ۵۴۳ مطالعه شد.

https://noorlib.ir/book/view/11681/%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B6-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%B6-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84%D8%A7%D8%A1?viewType=html

https://noorlib.ir/book/view/11453/%D8%B1%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA?viewType=pdf

https://noorlib.ir/book/view/59958/%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AF%D8%A8:-%D8%AD%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88...?viewType=html

https://noorlib.ir/book/view/3236/%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%B5%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA?viewType=html

https://noorlib.ir/book/view/15927/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C?pageNumber=-7&viewType=html

https://majlesi.net/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C/itemlist/category/31-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C

جایگاه حدیثی و فقهی

عالمانی آورده شود که در حدیث و فقه سرآمد بوده اند و در این علوم تاثیر گذار و جریان ساز بوده اند

جایگاه حکومتی

افرادی که در مناصب حکومتی و سیاسی فعال بوده و تاثیرگذار بوده اند

محمدتقی

مقالهٔ اصلی: محمدتقی مجلسی

ملا محمدتقی مجلسی (درگذشت: ۱۰۷۰ق) مشهور به «مجلسی اول» در سال ۱۰۰۳ یا ۱۰۰۴ق در اصفهان متولد شد. پدر او ملاعلی مجلسی بود. محمدتقی مجلسی، نوه دختری درویش محمد نظنزی است.

محمدتقی مجلسی نخستین عالمی است که بعد از میرداماد و شیخ بهایی، در مسجد جامع اصفهان، نماز جمعه را اقامه می کرده است.

مجلسی اول از عالمانی همچون ملا عبدالله شوشتری، شیخ بهایی، میرداماد شیخ عبدالله بن جابر عاملی، استفاده کرده است.

فقیهان متعددی همچون شیخ حر عاملی، میر عبدالحسین خاتون آبادی، محمد بن علی اردبیلی، مجلسی اول را تجلیل و توثیق کرده‌اند.

پسران

• ملّا عزيز‌اللَّه: پسر بزرگتر محمدتقی مجلسی است. او دارای تألیفاتی است، از جمله حاشیه بر من لا یحضره الفقیه، تهذیب الاحکام و مدارک، تنظیم خلاصة الاقوال بر اساس حروف الفبا. او در سال ۱۰۷۴ق درگذشت.
• ملّا عبد‌اللَّه. پسر دوم مجلسی اول است. او از پدرش و آقا حسین خوانساری کسب علم کرد. او دارای تألیفاتی است، از جمله شرح تهذیب الاحکام، تعلیقه بر حدیقة المتقین نوشته مجلسی اول. در سال ۱۰۸۴ق در هندوستان درگذشت.
• محمدباقر.

دختران

• آمنه بيگم: دختر بزرگ و همسر فقيه مشهور ملّا صالح مازندرانى. او در جمع‌آوری برخی از احادیث بحار الانوار به علامه مجلسی کمک کرده است. او کتابی در فقه و اتحکام دینی نوشته است.
• دختر دوم همسر علّامه فاضل ملّا محمد على استرآبادى (درگذشت: ۱۰۹۴ق).
• دختر سوم همسر محقّق مدقّق ملّا ميرزا شيروانى مشهور به ملا میرزا (درگذشت: ۱۰۹۸ق).
• دختر چهارم همسر ميرزا كمال الدين محمد فسائى مشهور به میرزا کمالا و شارح «شافيه».

محمدباقر

مقالهٔ اصلی: محمدباقر مجلسی

ص ۱۴۲ (علامه مجلسی: مرد میدان علم و دین) برای بحار مطالعه شود

محمدباقر (۱۰۳۷ یا ۱۰۳۸-۱۱۱۰ق) سومین پسر محمدتقی مجلسی است. او پس از ملا محمدباقر سبزواری (درگذشت: ۱۰۹۰ق)، امام جمعه اصفهان شد و نماز را در مسجد جامع اقامه می کرد.

علامه مجلسی شاگرد حدود هجده استاد بوده است. از جمله، پدرش، ملا محمدصالح مازندرانی، ملا حسنعلی شوشتری، فرزند ملا عبدالله شوشتری، میرزا رفیع‌الدین محمد طباطبائی نائینی (درگذشت: ۱۰۸۰ق)، میر محمدقاسم طباطبائی قهپائی، ملا محمدشریف رویدشتی اصفهانی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، ملا محسن فیض کاشانی. همچنین برای او بیش از ۲۱۰ شاگرد همچون سید نعمت الله جزائری، محمد بن علی اردبیلی، عبدالله بن عیسی افندی، شمرده شده است.

پس از محقق ثانی علامه مجلسی بزرگترین شیخ الاسلامی بود که به کار اساسی خود یعنی امر به معروف و نهی از منکر و حفظ و حراست کشور اسلامی از وجود آثار شرک و کفر و نفاق و فحشا و منکر ،پرداخت تا جائی که ادوارد برون شرق شناس مشهور و کهنه کار انگلیسی او را «مردی مهیب و هول انگیز و قاتل کفار و صوفیه دانسته است و اقتدار او را برای عالم روحانی یا مصالح ملی نافع ندانسته است!!.

علامه مجلسی چنانکه دیدیم در ماه جمادی الاول سال ۱۰۸۹ با اصرار و التماس شاه سلیمان صفوی منصب شیخ الاسلامی را عهده دار شد. او در ماه بعد اقدام به شکستن بتهائی نمود که در دربار صفوی نگاهداری میشد و سخت از آن حراست به عمل می آمد، و تا آن موقع کسی به آنها کاری نداشت ولی هندوها پنهانی آن را می پرستیدند.

شهرت علامه مجلسی گذشته از مقام علمی و جامعیت و مرجعیتی که در دولت صفویه داشته است؛ اصولا مرهون تألیفات بسیار اوست که همه مفید و قابل استفاده عموم و در نهایت سلاست نوشته است. مخصوصاً کتابهای فارسی آن مرد بزرگ همه سودمند و از زمان تألیف و در عصر حیات مؤلّف تاکنون مورد استفاده تمام شیعیان فارسی دان بوده و می باشد.

برای او حدود ۱۶۰ اثر گزارش شده است.

کتابهای حیات القلوب، حلية المتقين، حق اليقين، عين الحيوة، جلاء العيون، توحيد مفضل، زاد المعاد آن علامة جليل القدر از کتبی است که هنور هم در اغلب خانه های مردم ایران و افغانستان و پاکستان و هندوستان و عراق و سواحل خلیج فارس و دیگر نقاط و غیره موجود و مرد و زن شیعه با رغبت تمام و میل فراوان آنها را می خوانند و از آثار فکری و راهنمائی های آن رهبر عالیقدر استفاده می نمایند.

میر محمد صالح خاتون آبادی داماد و شاگرد وی در کتاب حدائق المقربین که راجع به آن سخن خواهیم گفت می نویسد حقوق آن بزرگوار بر دین از چند جهت است:

اول از جهت شرح نمودن کتب اربعه زیرا که مشایخ ثلاثه یعنی شیخ کلینی و شیخ ابن بابویه (صدوق)، و شیخ طوسی قدس الله ارواحهم کثیری از احادیث را در کتب اربعه جمع و تأليف نموده اند و غایت . سعی و نهایت اهتمام در تهذیب و ایراد آن اخبار به کار برده اند، وليكن متعرض شرح و توضیح و تبیین آن احادیث نشده اند و بدین جهت احادیث مشکله و اخبار مفصله در پرده خفا مستور مانده است و بدون شرح و حواشی از آن کتب منتفع نمی توان شد، و علمای سلف نیز متعرض این امر نشده اند.

و آن بزرگوار بر آن کتب شروح نوشته اند و اسناد احادیث را متعرض شده، و متون آنها را به وجه اتم و اکمل شرح و بیان نموده و برای اکثر احادیث مشکله معانی متعدده و احتمالات متکثره ایراد فرموده تا آن که امروز بحمد الله تعالی کتب حدیث به مرتبه ای رسیده که اکثر اهل علم که خبری از اخبار ندارند و احادیث را در خدمت استاد نخوانده اند، و از مشایخ اخذ ننموده اند به برکت شروح آن عالی مقدار درس حدیث میگویند، و به وسیله شروح او از تصحیف و تحریف مصون و محروس اند و این شروح شرح کافی است و شرح تهذیب که هر یک زیاده بر صد هزار بیت است.

دویم آن که احادیث کتب اربعه در جنب سایر احادیث شیعه قلیلی است از کثیر و اکثر احادیث شیعه در آن کتب مسطور نیست و جمعی از متقدمان علما مانند عیاشی و علی بن ابراهیم و ابن بابویه و شیخ طبرسی و غیر ایشان بعضی از آن احادیث را در مصنفات دیگر غیر كتب اربعه جمع و تدوین نموده اند و برخی دیگر در اصول اربعمأة مسطور بوده، و به کتب دیگر نقل نشده. آن بزرگوار احادیث کتب آن علمای اخیار را با احادیث بعضی از اصول اربعماه که بعد از تفحص بسیار به دست او آمده از اطراف عالم آنها را تحصیل نموده بود، همه را در کتاب بحار الانوار جمع نمود و از نسخه های متعدده که به دست آورده بود تصحیح نمود و «بیان» و توضیح» فرمود، و حلهای مختلف که از علمای سلف و خلف دست به دست به او رسیده بود، و حل که به خاطر خطیر او رسیده بود، در آن کتاب ایراد نمود. و در هر باب آیات کریمه قرآنی را که مناسب به آن باب بود نقل نمود و به تفسیر و تأویل آن آیات پرداخت و اقوال مفسران را که در تفسیر آن آیات ذکر نموده اند، درج نمود، و به صواب و خطای آن اقوال اشاره فرمود و احادیث آن باب را بر آیات تطبیق نمود.

زنان و دختران

مقالهٔ اصلی: آمنه بیگم مجلسی

دختر ملا عزیزالله مجلسی، (عالم، فقیه، محدث، متوفی قرن 12 هـ.ق) نوه ملا محمدتقی، مجلسی اول و برادرزاده علامه مجلسی بوده است. از زنان محدث و فقیه در خاندان علم و فضیلت و تقوا پرورش یافت و فقه و حدیث را فراگرفت. مؤلف ریحانة الادب، او را از ارباب کمال، بلکه در شمار علما و (صاحب) رساله‌های متعدد در مسائل فقهی دانسته و یک حاشیه بر کتاب من لایحضره الفقیه به او نسبت داده است.

علامه مجلسی چهار خواهر داشت که آنان نیز هر یک دارای تألیفات و تحقیقات ارزنده ای در علوم اسلامی میباشند از جمله تألیفات آنان میتوان به شرح کافی المشتركات في الرجال، شرح شرائع الإسلام، شرح مطالع و شرح قصيدة دعبل خزائی، اشاره نمود.

نوادگان پسری

ملا محمدتقی الماسی

ملا محمدتقی الماسی، نوه عزیزالله مجلسی، فرزند محمدتقی مجلسی، است. او امام جمعه اصفهان بوده است.

میرزا حیدرعلی مجلسی

از نوادگان میرزا عزیزالله مجلسی فرزند محمدتقی مجلسی. کتاب انساب خاندان مجلسی از اوست.

نوادگان دختری

وحید بهبهانی

محمدباقر بهبهانی از نوادگان علامه مجلسی و ملا صالح مازندرانی است.

ملا رفیعا گیلانی

ملا رفیعا گیلانی نوه دختری محمدتقی مجلسی است. همسرش نوه آمنه بیگم، دختر مجلسی اول، است. او دارای آثار متعددی همچون حاشیه بر كتاب‌های الشافی و مدارک و شرح لمعه و تفسیر بیضاوی بود. او شاگرد علامه مجلسی بوده است.

احمد بهبهانی

احمد بن محمدعلی بهبهانی، از نوادگان دختری محمدتقی محلسی است. کتاب مرآت الاحوال جهان‌نما از تالیفات اوست.

وابسته‌ها

ملا محمدقاسم نطنزی اصفهانی

ملا محمدقاسم، دایی محمدتقی مجلسی و فرزند درویش محمد نظنزی است. محمدتقی مجلسی از وی روایت نقل کرده است. ملا محمدقاسم از شاگردان شهید ثانی است و از او هم نقل کرده است.

ملا صالح مازندرانی

ملا محمدصالح مازندرانی (درگذشت: ۱۰۸۱-۱۰۸۶ق)، داماد محمدتقی مجلسی و همسر آمنه بیگم است. او تالیفات متعددی همچون شرح بر کتاب‌های کافی، من لا یحضره الفقیه، زبدة الاصول. همچنین حاشیه بر معالم الدین. عالمان متعددی او را تجلیل و توثیق کرده اند.

میر محمدصالح خاتون‌آبادی

میر محمدصالح خاتون آبادی (درگذشت: ۱۱۲۶ق)، داماد علامه مجلسی است. او از شاگردان علامه مجلسی است که بعد از وفات علامه مجلسی، امام جمعه اصفهان شد. او شاگرد آقا حسین خوانساری و ملا میرزای شیروانی نیز بوده است. او دارای تألیفات متعددی همچون شرح من لا یحضره الفقیه، شرح استبصار، حدائق المقربین است. او پس از علامه مجلسی، امام جمعه اصفهان می شود و پس از وفات جعفر بن عبدالله کوه کمره‌ای (درگذشت: ۱۱۱۵ق)، منصب شیخ الاسلامی را نیز عهده دار می شود.

میر محمدحسین خاتون‌آبادی

میر محمدحسین خاتون‌آبادی (درگذشت: ۱۱۵۱ق)، فرزند میر محمدصالح خاتون‌آبادی و دخترزاده علامه مجلسی است. او صاحب کتاب خزائن الجواهر و مناقب الفضلاء، است. همچنین بر شرح لمعه تعلیقاتی داشته است.

او از شاگردان علامه مجلسی بوده است. او امام جمعه اصفهان بود و پس از او تا دوران پهلوی منصب امام جمعه در خاندان او بود.

منابع

«فرزندان مجلسى اول‏»، وبگاه علامه مجلسی، تاریخ بازدید: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ش.

رنجبران تهرانی، علی‌اکبر، «مقدمه»، محن الابرار: مقتل علامه مجلسی، تالیف محمدباقر مجلسی، ترجمه و شرح حسن بن عبدالله هشترودی تبریزی، تهران، آرام دل، چاپ دوم، ۱۳۸۹ش.

«دختر ملا عزیز الله مجلسی»، وبگاه علامه مجلسی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.

مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ۱۴۰۳ق.

دوانی، علی، علامه مجلسی: بزرگمرد علم و دین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۰ش.

حسینی اشکوری، سید جعفر، «اجازات ملا محمدتقی مجلسی»، در میراث حوزه اصفهان، به اهتمام محمدجواد نورمحمدی، دفتر ششم، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان، چاپ اول، مهر ۱۳۸۹ش.