کاربر:M.abedini/صفحه تمرین3
ساوه
پیشینه تاریخی و مذهبی
ساوه از شهرهای تاریخی ایران است که در منابع جغرافیایی و تاریخی، گزارشهایی درباره وضعیت مذهبی و تحولات تاریخی آن آمده است. یاقوت حموی، نویسنده معجمالبلدان، ساوه را در گذشته شهری سنی و شافعیمذهب معرفی کرده که در نزدیکی آوه، شهر شیعهنشین، قرار داشته و میان ساکنان دو شهر اختلافات مذهبی وجود داشته است.[۲] شیروانی نیز با اشاره به سنی بودن مردم ساوه در گذشته، تصریح کرده است که در زمان وی همه ساکنان آن شیعه بودهاند؛ بااینحال، درباره زمان و چگونگی این تغییر مذهبی توضیحی ارائه نکرده است.[۳]
ساوه تا سال ۶۱۷ق آباد بود، اما در پی حمله ترکان ویران شد و بسیاری از ساکنان آن کشته شدند.[۴] این شهر پس از آسیبهای ناشی از حملات مغول، پیش از قرن هشتم قمری به دست خواجه ظهیرالدین علی بن ملک شرفالدین بازسازی شد.[۵] همچنین در منابع از کتابخانهای بزرگ در ساوه یاد شده که در جریان حملات مهاجمان به آتش کشیده شد.[۶] خشک شدن دریاچه ساوه نیز در برخی روایات از حوادث همزمان با ولادت پیامبر(ص) دانسته شده است.[۷]
در گذشته، نسبت به ساوه «ساوی» و «ساوجی» بوده و عالمان و دانشمندان متعددی با این نسبت شناخته شدهاند.[۱۰] از جمله آنان ابویعقوب یوسف بن اسماعیل ساوی (م۳۴۶ق) است که حاکم نیشابوری از وی روایت کرده، و ابوطاهر عبدالرحمن بن احمد بن عِلک ساوی، از عالمان حدیث و امامان شافعی، است.[۸][۹]
عالمان و مشاهیر
ساوه خاستگاه شماری از عالمان، ادیبان و دانشمندان بوده است؛ از جمله ابنسهلان ساوی، منطقدان و ریاضیدان قرن ششم؛ جمالالدین ساوجی (م۶۳۰ق)، زاهد و عارف؛ سعدالدین ساوجی (م۷۱۱ق)، وزیر غازانخان؛ سلمان ساوجی (م۷۷۸ق)، شاعر؛ حبیبالله ساوجی، نگارگر دوره شاه عباس صفوی؛ نظامالدین محمد بن حسین ساوجی، فقیه و رجالی امامی و از شاگردان شیخ بهایی؛ و ابوالفضل ساوجی (م۱۳۱۲ق)، خوشنویس، طبیب، ادیب و شاعر دوره ناصرالدین شاه.[۱۱]
عمر بن سهلان زینالدین ساوی (م۴۵۰ق) نیز از فیلسوفان ساوه بود که برای تحصیل و فعالیت علمی به نیشابور رفت و آثاری از وی برجای مانده است.[۱۲] آقابزرگ تهرانی نیز شماری از محدثان و رجالیان ساوی، از جمله صالح ساوجی و محسن ساوجی، را معرفی کرده است.[۱۴] از عالمان متأخر ساوه میتوان به سید اسماعیل ساوجی، معروف به شیخالاسلام ساوه، اشاره کرد که در دوره صفویه تا زمان معاصر وی، عالمان متعددی از این شهر برخاستند.[۱۵]
مراکز دینی
در ساوه بیش از سی مسجد گزارش شده که مسجد جامع، مسجد حاج عبدالله، مسجد نو و مسجد بازار از جمله آنها هستند.[۱۳] مدارس علمیه ساوه نیز شامل مدرسه مسجد بازار و مدرسه آیتالله بروجردی است.[۱]
حضرت معصومه(س) در ساوه
حضرت معصومه(س) در سال ۲۰۱ق، با هدف دیدار امام رضا(ع)، عازم خراسان شد.[۱۶] کاروان ایشان در ساوه مورد حمله مخالفان اهلبیت(ع) قرار گرفت و تعدادی از برادران و همراهان آن حضرت به شهادت رسیدند.[۱۷] حضرت معصومه(س) پس از این حادثه بیمار شد.[۱۸] در برخی گزارشها نیز علت بیماری و درگذشت ایشان، مسمومیت توسط زنی در ساوه دانسته شده است.[۱۹]
امامزادگان و زیارتگاهها
بر اساس گزارش شریفرازی در گنجینه دانشمندان، شانزده امامزاده در ساوه مدفوناند که امامزاده مطلب، امامزاده حسینی، امامزاده عباسیه، امامزاده سیدعلیاصغر، امامزاده سیداسحاق و امامزاده یحیی از جمله آنها هستند.[۲۰]
امامزاده سلطان سیداسحاق، که در منابع از وی بهعنوان برادر امام رضا(ع) یا از نوادگان مرتضی، برادر امام رضا(ع)، یاد شده، در ساوه مدفون است. بنای اولیه بقعه وی به قرن هفتم قمری بازمیگردد. در بخش داخلی بقعه، سوره جمعه بر کاشیهای خشتی نقش بسته و تاریخ ۶۷۶ق بر آن دیده میشود.[۲۱] همچنین به گفته شریفرازی، مرقد حضرت اشموئیل نبی(ع) در ساوه قرار دارد.[۲۲]
آثار تاریخی و فرهنگی
ساوه در قرن ششم قمری از مراکز تولید سفال مینایی بود و نمونههایی از سفالینههای آن امروزه در موزههای مختلف جهان نگهداری میشود.[۲۳] مسجد جامع ساوه نیز از بناهای تاریخی مهم شهر است که آثار معماری آن از سدههای نخستین اسلامی تا دوره قاجار را دربرمیگیرد و بخشهای کنونی آن عمدتاً به دوره ایلخانی و صفوی تعلق دارد.[۲۴] مناره مسجد دارای کتیبهای با تاریخ ۵۰۴ق است و مسجد و مناره آن در فهرست آثار ملی ایران ثبت شدهاند.[۲۵][۲۶] بخشی از بازار ساوه نیز از آثار دوره صفوی بهشمار میرود.[۲۷]
از دیگر آثار تاریخی ساوه میتوان به سد یا بند قدیمی ساوه، معروف به بند شاهعباس، که بنای آن به قرن هفتم و بازسازی آن به دوره صفوی نسبت داده شده است، و قیزقلعه (قلعه دختر) اشاره کرد.[۲۸][۲۹]
یافتههای باستانشناختی نیز نشان میدهد که پیشینه سکونت در محدوده شهرستان ساوه به دوره پیش از تاریخ میرسد. تپه گلمحمد، تپه امامزاده عبدالله، تپه قیجه یا قیلجه و تپه فُستُق (پسته) از جمله محوطههای باستانی این منطقهاند که برخی از آنها از هزارههای پیش از میلاد تا دوره ساسانی را دربرمیگیرند.[۳۰]
آبانبارها نیز از عناصر مهم معماری تاریخی ساوهاند. حدود ۲۵ آبانبار عمومی بزرگ در شهر شناسایی شده که در فصل زمستان آبگیری میشدند و برای مدتی آب مورد نیاز محلهها را تأمین میکردند.[۳۱]