تفسیر اثنی‌عشری (کتاب)

تفسیر اثناعشری تفسیری است کامل و به زبان فارسی اثر حسین بن احمد حسینی شاه عبدالعظیمی از عالمان شیعه در قرن 14ق.

انگیزه تألیف

مفسر در خطبه آغازین کتاب می نویسد: نزد محققين حقايق معارف الهيّه و مدقّقين دقايق اسرار ربانيه، مخفى و پوشيده نيست كه بر هر مسلمانى واجب و لازم است نهايت جدّ و جهد را در ترويج احكام الهيه و نشر شريعت نبويّه بنمايد و به هر قسم كه تواند از مال و جان و قلم و بيان كوتاهى ننمايد، تا موجبات سعادت دنيا و آخرت را دريابد لذا اين بنده محض خدمت به عالم اسلاميّت، تفسير قرآن مجيد را با دقت كامل كه در ايام تحصيلات خود جمع‏آورى نموده بودم، اكنون مختصرى از آن را به خواهش برادران ايمانى در مقام نشر آن برآمده تا تذكره‏اى در دنيا و ذخيره‏اى براى عقبى بوده باشد.

مقدمه تفسیر

کتاب با تعریف، موضوع و فایده علم تفسیر آغاز می گردد و در بخش تعریف به تنزیل، تأویل، ترجمه و تفسیر می پردازد. وی سپس در ده فصل در باب علوم قرآنی سخن می گوید:

• فصل اول: تمسّك به قرآن‏
• فصل دوم: حاملين علم قرآن‏
• فصل سوم: منع تفسير قرآن به رأى‏
• فصل چهارم: سبب نزول قرآن‏
• فصل پنجم: كيفيت نزول قرآن‏
• فصل ششم: اعجاز قرآن‏
• فصل هفتم: اسامى قرآن‏
• فصل هشتم: ثواب قرائت قرآن‏
• فصل نهم: آداب تلاوت قرآن‏
• فصل دهم: نوادر و مطالب‏ (اعتقادات به قرآن، قراء سبعه، عدد آیات).

روش مفسر

مفسر در آغاز سوره به به عددآیات، اسم سوره، دلیل نام گذاری سوره و فضیلت آیه یا سوره می پردازد. تحقیقاتی درباره مفاهیم و معارف قرآنی دارد که گاه جنبه خطابی و ادبی دارد... وی در فهم آیات از اخبار و روایات اهل بیت بدون ذکر سند و راوی حدیث نیز استفاده می کند... روش وی در بیان مباحث فقهی، گذرا و در حد بیان احکام است.

چاپ

اين اثر توسط شركت طبع كتاب تهران در سال 1334- 1339 ش، براى نخستين بار به چاپ رسيد. نگارش آن در سالهاى 1375- 1381 ق انجام گرفته و برخى مجلدات آن توسط انتشارات فراهانى در تهران به سال 1377 ق نشر يافته است. آن چاپ در 8 مجلد با قطع وزيرى و بالغ بر 5000 صفحه بوده است.
در سال 1363 ش، (1404 ق) در چهارده مجلد با قطع وزيرى توسط انتشارات ميقات به چاپ رسيده است.