کاربر:Alipour/صفحه تمرین

عدلیه‏، اصطلاحی کلامی که به شيعه و معتزله گفته می‌شود. آنها با نام‌های مانند اصحاب توحید یا عدل نیز خطاب می‌شوند. سبب نامیدن آنها به عدلیه، اعتقاد شیعه و معتزله به عدل خداوند بوده است برخلاف اهل سنت و مجبّره که صفت عدل را باعث محدود کردن خداوند می‌دانند. عدل یکی از اصول پنج گانه مذهب شیعه و معتزله است.

وجه نامگذاری

عدليه‏، اصطلاحی کلامی که به شيعه و معتزله گفته می‌شود.نام‌هایی مانند اهل توحید و عدل نیز درباره آنها استفاده شده است، چرا که شیعه و معتزله برخلاف اهل سنت و مجبّره قائل به عدل خداوند بودند و به همین دلیل آنها را عدلیه نامیدند. عدل یکی از اصول پنج گانه شیعه و معتزله است درحالی که اشعریه که شایع ترین مذهب از میان مذاهب مجبره می باشند، چنین قولی را قبول ندارند.

اصول فکری

• علماى عدليه، قرآن، سنت، اجماع، عقل را از ادله شرعیه می‌دانند. اما غیر عدلیه این دیدگاه را قبول ندارد که عقل از ادله شرعیه قرار گیرد و یکی از پایه‌های اجتهاد و استنباط احکام شرعی قرار گیرد. مخالفان عدلیه در احکام تعبدی هستند.

• عدليه‏ در اصطلاح علم كلام شيعه اماميه و طائفه معتزله اهل سنت است، كه بعكس فرقه «اشاعره» يعنى جبريان اهل تسنن، عقيده دارند خداوند عادل است، و بندگان در اعمال و رفتار خود فاعل مختارند. و بهشتى و جهنمى بودن افراد، پاداش و كيفر اعمال خود آنهاست.

اختلاف اشاعره و عدلیه

مرتضی مطهری می‌گوید، هیچ فرقه­‌ای از فِرَق اسلامی منکر عدل به عنوان یک صفت از صفات الهی نیست. احدی نگفته که خدا عادل نیست اما اختلاف در تفسیر و توجیهی است که درباره عدل می­کنند. اشاعره عدل را به گونه­ای تفسیر می­کنند که از نظر معتزله مساوی با انکار عدل است والا اشاعره هرگز حاضر نیستند که منکر و مخالف عدل خوانده شوند.

اشاعره معتقدند که نباید عدل را یکی از صفات خدا به حساب آورد. زیرا این مسئله منجر به محدودیت افعال خداوند می­گردد. یعنی اگر این صفت را برای خدا قائل شویم لازم می­آید که او را در کارهایش محدود کنیم و محدودیت با ذات خداوند تناقض دارد. اشاعره عدل را یک صفت ضروری برای خدا نمی­دانند بلکه آن را امری نسبی می­پندارند؛ یعنی هر آنچه که خدا انجام می­دهد «عدل» است؛ هر چند از نظر عقلی ظلم به حساب آید. به همین دلیل اشاعره افعال قبیح را به خداوند (تعالی عن ذلک) مستند می کنند.

واسطه نفى و اثبات در اين مسأله- يعنى مسأله عدل- متكلمين دو نحله شدند: عدليّه و غير عدليّه. عدليّه يعنى طرفداران اصل عدل الهى، و غير عدليّه يعنى منكرين اصل عدل الهى. متكلمين شيعه عموما از عدليّه‏ هستند، و به همين جهت از همان زمان قديم معمول شد كه شيعه بگويد اصول دين اسلام پنج‏تاست: توحيد، عدل، نبوّت، امامت، معاد، يعنى از نظر اسلام‏شناسى شيعى اصول اسلام پنج‏تاست.

جستارهای وابسته

• اصول مذهب معتزله
• اصول مذهب شیعه

منابع

• مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۷۷ش.
• الطوسی ،خواجه نصیرالدین ؛کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد ، قم ،انتشارات شکوری ، الطبعه الثانیه ،1413ق.
• خمینی، سید حسن، فرهنگ جامع فرق، تهران، نشر اطلاعات، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.