نوحهخوانی (آیین): تفاوت میان نسخهها
imported>Naqavi بدون خلاصۀ ویرایش |
imported>Naqavi بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
شعرهایی که برای نوحه سروده شده، از وزن برخوردار است، اما از حیث وزن و قافیه متنوعتر از قالبهای شعر سنتی فارسی است و با ضربآهنگهای سینهزنی متناسب و هماهنگ است. علاوه بر آن تساوی مصراعها در آن رعایت نمیشود و از این نظر شباهتی به شعر آزاد نیمایی دارد. | شعرهایی که برای نوحه سروده شده، از وزن برخوردار است، اما از حیث وزن و قافیه متنوعتر از قالبهای شعر سنتی فارسی است و با ضربآهنگهای سینهزنی متناسب و هماهنگ است. علاوه بر آن تساوی مصراعها در آن رعایت نمیشود و از این نظر شباهتی به شعر آزاد نیمایی دارد. | ||
===فرق نوحه و دم=== | ===فرق نوحه و دم=== | ||
اغلب | اغلب این کلمات را مترادف می دانند ولی كلمات "دم " و "نوحه " هر كدام معنای خاص خود را دارند و دو مقوله جدا از هم هستند. "دم " را در موقع سينهزنی می شنوند و مستمعين تكرار می كنند و پاسخ می دهند ولی "نوحه " به معنای زاری كردن است. | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ ۲۳ نوامبر ۲۰۱۴، ساعت ۰۰:۰۴
 | این مقاله هماکنون در دست ویرایش است.
این برچسب در تاریخ ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴ توسط [[کاربر:{{{کاربر}}}]] برای جلوگیری از تعارض ویرایشی اینجا گذاشته شده است. اگر بیش از پنج روز از آخرین ویرایش مقاله میگذرد میتوانید برچسب را بردارید. در غیر این صورت، شکیبایی کرده و تغییری در مقاله ایجاد نکنید. |
در لغت و اصطلاح
در فرهنگ لغت نوحه به معنای بيان مصيبت و گريه كردن با آوای بلند، و به معنای آواز ماتم و شيون، و همچنین به معنای ندبه، مويهگری و زاری بر عزيز از دست رفته آمده است. در اصطلاح آنچه در مراسم سوگواری و عزاداری خوانده میشود.[۱]
نوحه خوانی در معنای عام
نوحه خوانی بر مرده، رسم جاهلیت بوده و کاری مکروه است،[۲] مگر برای معصومین علیهم السلام که نوحه و گریه بر آنان از شعائر مهم و از عوامل نشر فضیلتها و احیای یاد اسوه های کمال است.احاديثى كه از پيامبر(ص) و ائمه(ع) در باب نوحه سرایی وارد شده است دو قسم می باشد:
- احادیثی که در مذمت و نهى از نوحه سرايى وارد شده است:
- قال النبىّ(ص):انا برى ممّن حلق و صلق.من بيزارم از كسى كه در مصيبت موى سرش را بكند و صداى گريه و نالهاش را بلند كند.»[۳]
- عن ابى سعيد الخدري لعن رسول اللّٰه(ص) النّائحة و المستمعة. پيامبر(ص) زن نوحهكننده و زنى را كه صدايش به هنگام نوحه سرايى بگوش مرد نامحرم برسد لعنت كرده است.[۴]
بنابراین نوحه سرايى اولاً نبايد با داد و فرياد و جزع و فزع باشد و ثانيا؛ آنچه در مورد فضايل و مناقب میت گفته مىشود راست باشد يا اين كه اعتماد داشته باشد كه راست است، در غیر این صورت جايز نیست بلكه حرام بوده و باعث از بين رفتن اجر مىگردد.[۵] اگر در ميت صفات نيكويى باشد و ذكر آنها باعث تشويق و ترغيب ديگران بر آن صفات نيكو مىشود ممدوح است.[۶]
- احادیثی که در نجویز نوحه سرايى وارد شده است:
- پيامبر(ص) به عدهاى از انصار كه براى شهداى خود در جنگ احد گريه مىكردند فرمود: عمويم حمزه گريهكننده ندارد و خود حضرت نيز گريست. حضرت با اين عمل هم گريه و نوحه خانواده شهدا را تأييد كرد و هم تلويحا دستور داد كه بر عمويش حمزه نيز گريه كنند.[۷]
- ابن بابويه از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است كه آن حضرت وصيت كرد ده سال در موسم حج در منى براى او گريه و نوحه سرايى كنند، و رسم ماتم را تجديد نمايند و بر مظلوميت آن حضرت بگريند. [۸]
خلاصه اين كه اخبار و احاديثى كه نوحه سرايى را جايز مىداند منظور نوحه سرايى قسم دوم و اخبار و احاديثى كه از آن نهى كرده است منظور نوحه سرايى قسم اول يعنى نوحه سرايى باطل است.[۹]
در معنای خاص
در فرهنگ عزاداری برای امام حسین(ع)، نوحه به نوعی خاص از شعر مرثیه می گویند که در مجالس به صورت جمعی اجرا می شود. اشعار نوحه را برای سینه زدن می سازند، یکی نوحه می خواند و دیگران به نوا و آهنگ و وزن اشعار نوحه خوان سینه می زدند.[۱۰] خود امامان(ع) بر سیدالشهداء(ع) می گریستند و امر به نوحه خوانی می کردند. بر جعفر طیار و حمزه سیدالشهداء نوحه خوانی شد. آنچه که از کراهت نوحه وناپسند بودن شغل نوحه گری و زشت بودن اجرت نوحه گر در روایات یاد شده ، ناظر به نوحه گریهای جاهلی است که آمیخته به باطل و گاهی حرام بوده است.[۱۱]
تاریخچه
از ابتدای پیدایش شعر فارسی تا قرن هشتم هجری مرثیه غالب، مرثیه رسمی است که در قالب قصیده سروده میشد. اما با به قدرت رسیدن حکومت صفویه مرثیه مذهبی در قالب ترکیب بند رایج میگردد. پس از اوج گرفتن مرثیهسرایی مذهبی دو شیوه دیگر مرثیه مذهبی یعنی نوحه و مقاتل منظوم درقالب مثنوی ابداع گردید. در یکصد سال اخیر بهعلت خیزشهای مردمی، شاعران مضامین مذهبی را با مضامین اجتماعی و سیاسی تلفیق کردند و نوعی مرثیه وطنیاجتماعی به وجود آوردند که نقش مرثیه را از حد سوگ به مرتبة تحریک و بیداری مردم به عنوان یک وظیفة اجتماعی و سیاسی برتری بخشید .نوحه جزو اشعار غیررسمی و نوعی از مرثیة مذهبی است که با آهنگهای خاص در مجالس سوگواری امام حسین همراه با مراسم سینهزنی خوانده میشود.نخستین نوحهها در دورة قاجار شکل گرفته است. در دیوان صباحی بیدگلی (متوفی 1218) قصیدهای وجود دارد که از نظر آهنگ به نوحه بیشباهت نیست. از این نظر بعضی آن را نخستین نوحة ضبط شده دانستهاند.میرزا ابوالحسن یغمای جندقی (متوفی 1276هـق) نخستین شاعری است که بخشی از دیوان او به نوحه اختصاص یافته است. شیوة او در نوحهسرایی ابداعی است. وی مراثی مذهبی را در اوزان جدید ریخته و آن را نوحه سینهزنی یا سنگزنی نامیده است. میتوان نمونه نوحهها را در کتاب مُحرقالفؤاد اثر ملارضا محزونالذاکرین رشتی و کلیات صامت بروجردی (1331ـ1262هـ.ق) از شاعران متأخر یافت.
محتوای نوحه
محتوای نوحهها غالباً برشی از حوادث کربلاست که نوحهسرا از نگاه خاص خود به مرثیهسرایی میپردازد؛ مثلاً نوحة حضرتعباس(ع) ، وداع امام حسین(ع) با حضرت زینب کبری(س) و بیان مصائب امامان(ع) به طریقه زبان حال.
قالب نوحه
شعرهایی که برای نوحه سروده شده، از وزن برخوردار است، اما از حیث وزن و قافیه متنوعتر از قالبهای شعر سنتی فارسی است و با ضربآهنگهای سینهزنی متناسب و هماهنگ است. علاوه بر آن تساوی مصراعها در آن رعایت نمیشود و از این نظر شباهتی به شعر آزاد نیمایی دارد.
فرق نوحه و دم
اغلب این کلمات را مترادف می دانند ولی كلمات "دم " و "نوحه " هر كدام معنای خاص خود را دارند و دو مقوله جدا از هم هستند. "دم " را در موقع سينهزنی می شنوند و مستمعين تكرار می كنند و پاسخ می دهند ولی "نوحه " به معنای زاری كردن است.
پانویس
- ↑ ر.ک: دهخدا، غياثاللغات، آنندراج، فرهنگ واژگان مترادف و متضاد، فرهنگ لغت عمید، فرهنگ فارسی معین.
- ↑ ر.ک:بحارالانوار ، ج 79 ، ص 88
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی، ص261
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی،262
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی، ص258تا261
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی، ص261
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی، ص258تا261
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی، ص258تا261
- ↑ ر.ک: آرام بخش دل داغدیدگان، شهید ثانی، ص263
- ↑ حوزه نت
- ↑ ر.ک: به روایات مربوط به تعزیه و ماتم و نوحه در بحارالانوار ، ج 79 ، ص 71 تا 113
منابع
- دهخدا
- غياثاللغات
- آنندراج
- فرهنگ واژگان مترادف و متضاد
- فرهنگ لغت عمید
- فرهنگ فارسی معین
- محمد باقر مجلسی، معروف به علامه مجلسی، بحار الأنوار
- شهید ثانی، زین الدین بن علی، آرام بخش دل داغدیدگان، مترجم، جناتی، حسین، مصحح، کلباسی، مجتبی، روح، قم ؛ ۱۳۸۰
- ميرصادقي، ميمنت، واژهنامه هنر شاعري: فرهنگ تفصيلي اصطلاحات فن شعر و سبكها و مكتبهاي آن، كتاب مهناز، تهران، 1377