ازدواج سفید: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۵۴

ازدواج سفید نوعی رابطه عاطفی ـ جنسی خارج از چارچوب ازدواج میان زن و مرد است که در فرهنگ غربی از آن با عنوان هم‌باشی یاد می‌شود. از نظر فقهای شیعه، این رابطه، حرام است و ازدواج شرعی محسوب نمی‌شود؛ زیرا شرایط ضروری در ازدواج مانند خواندن صیغه عقد در آن رعایت نشده و طرفین تعهدی نسبت به آثار ازدواج شرعی از قبیل ارث، نفقه و عِدّه ندارند.

برای این رابطه پیامدهایی چون افزایش خیانت، افزایش بارداری ناخواسته، سقط جنین و تهدید بنیان خانواده ذکر شده است. زمینه‌های رواج چنین پدیده‌ای را به عدم نظارت والدین بر فرزندان و بالا رفتن سنّ ازدواج مرتبط دانسته‌اند و در مقابل گفته شده فراهم کردن بستر ازدواج، ایجاد اشتغال و ازدواج موقت از راهکارهای مقابله با آن است.

ازدواج سفید یا هم‌باشی

ازدواج سفید نوعی پیوند عاطفی و جنسی بین زن و مرد است که بدون رعایت ضابطه ازدواج شرعی مثل خواندن صیغه عقد شکل می‌گیرد. این نوع رابطه با عنوان هم‌باشی، هم‌خانگی و هم‌بالینی نیز شناخته می‌شود.^[۱] می‌گویند دلیل نام‌گذاری این رابطه به ازدواج سفید، سفید ماندن شناسنامه زن و مرد است.^[۲] این اصطلاح در فرهنگ غربی وجود نداشته و این رابطه با عنوان هم‌باشی (cohabitation) شناخته می‌شود.^[۳]

ازدواج سفید با ازدواج شرعی از جهات مختلفی تفاوت دارد. برای نمونه خواندن صیغه، تعیین مهریه و اذن ولی برای ازدواج دختر باکره از شرایط ازدواج شرعی است که در ازدواج سفید وجود ندارد.^[۴] همچنین در نکاح معاطاتی نیز که صیغه نکاح خوانده نمی‌شود، اعلام اراده و رضایت نسبت به عقد، به‌وسیله عوامل دیگری مثل نوشتن یا اشاره صورت می‌گیرد.^[۵]

تاریخچه

رواج ازدواج سفید در جوامع اسلامی را بر اثر تأثیرات جوامع غربی دانسته‌اند.^[۶] می‌گویند در اواخر دهه ۱۹۶۰م تحولاتی در اروپا و آمریکا شکل می‌گیرد که به «انقلاب جنسی» معروف است و در آن، به نام آزادی‌های جنسی انحرافات زیادی رواج پیدا می‌کند. هم‌باشی را یکی از مواردی می‌دانند که بر اثر همین تغییرات رایج شده و کم‌کم به جوامع دیگر نیز سرایت کرده است.^[۷]

حکم فقهی ازدواج سفید

از نظر فقهای شیعه، ازدواج سفید، حرام و همان زنا است.^[۸] بر اساس استفتائی که در سال ۱۳۹۷ش از مراجع تقلید همچون خامنه‌ای، مکارم شیرازی، نوری همدانی، سبحانی، شبیری زنجانی و صافی گلپایگانی صورت گرفته، حکم به حرمت ازدواج سفید داده شد.^[۹]

برخی با استناد به ماده ۱۰۶۲ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران که در آن به شرط‌بودن صیغه عقد در ازدواج تصریح شده، ازدواج سفید را در ایران غیرقانونی می‌دانند.^[۱۰]

عوامل، پیامدها و راهکارها

نیازهای عاطفی، عدم نظارت خانواده‌ها بر رفتارهای فرزندان و طرد آن‌ها و بالا رفتن سنّ ازدواج در دختران را از عوامل رواج این رابطه می‌دانند.^[۱۱] همچنین برای ازدواج سفید پیامدهایی بیان شده است:

تهدید بنیان خانواده^[۱۲]
افزایش روابط نامشروع، بارداری‌های ناخواسته و سقط جنین^[۱۳]
کاهش فرزندآوری و به رسمیت شناخته نشدن فرزندان احتمالی و سرنوشت نامعلوم آنان^[۱۴]
افزایش آمار طلاق^[۱۵]
آسیب‌های روانی مانند اعتیاد^[۱۶]

به نظر برخی در فقه شیعه ظرفیتی وجود دارد که می‌توان از آن ظرفیت‌ها به عنوان پاسخی صحیح و شرعی برای انگیزه‌های مطرح در ازدواج سفید استفاده کرد.^[۱۷]‌‌ راهکارهایی چون فراهم کردن زمینه ازدواج، ایجاد اشتغال، ایجاد فرهنگ مسئولیت‌پذیری و ازدواج موقت برای کاهش این پدیده اجتماعی ارائه شده است.^[۱۸]

پانویس

↑ بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، ۱۳۹۲ش، ص۶۳؛ محمدی اصل، «جنسیت و ازدواج سفید»، ص۲۰.
↑ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۷۹.
↑ نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۲.
↑ جعفرزاده کوچکی و صدیقی، «بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه»، ص۱۵؛ رشیدی‌نژاد و واحد یاریجان، «وجوه تفاوت و تشابه ازدواج موقت با پدیدهٔ «ازدواج سفید»»، ص۸۴.
↑ هدایت‌نیا، «نکاح معاطاتی از منظر فقه»، ص۲۰۵؛ صادقی تهرانی، رساله توضیح المسائل نوین، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۱.
↑ مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۶؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲.
↑ مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۷؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲؛ نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۰؛ شکر بیگی و دیگران، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، ص۶۹.
↑ داودی، «همباشی یا ازدواج سفید همان زنا است/ نظر آیت‌الله شبیری زنجانی درباره معاطات»، سایت شبکه اجتهاد.
↑ ارجمند دانش و دیگران، «ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید»، ص۲۰.
↑ مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۵۰.
↑ شکر بیگی و دیگران، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، ص۹۵.
↑ مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۵۷–۵۸؛ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۱.
↑ مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۵۵–۵۷؛ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۱.
↑ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۲.
↑ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۲.
↑ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۲.
↑ آتش افروز،‌ «راه‌کارهای فقه شیعه در مواجهه با پدیده ازدواج سفید»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.
↑ مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۶۰–۶۳؛‌ آتش افروز،‌ «راه‌کارهای فقه شیعه در مواجهه با پدیده ازدواج سفید»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.

منابع

آتش افروز،‌ محرم، فقه شیعه در مواجهه با پدیده ازدواج سفید» ، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل، تاریخ درج مطلب ۲۲ آذر ۱۳۹۶ش،‌ تاریخ بازدید ۸ آذر ۱۴۰۲ش.
ارجمند دانش، جعفر، اصغر عربیان و سید محمدرضا آیتی، «ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید»، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره۴، زمستان ۱۳۹۷ش.
افراز، صبا، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، مجله مطالعات حقوق، دوره جدید شماره ۳۰، پاییز ۱۴۰۱ش.
بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۲ش.
جعفرزاده کوچکی، علیرضا و فاطمه صدیقی، «بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه»، همایش پژوهشهای دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام؛ دوره ۲، بهار ۱۳۹۸ش.
داودی، سعید، «همباشی یا ازدواج سفید همان زنا است/ نظر آیت‌الله شبیری زنجانی درباره معاطات»، سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج مطلب ۱۴ اسفند ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید ۴ آذر ۱۴۰۲ش.
رحمت آبادی، اعظم و الهام کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، پژوهش‌های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه، شماره۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۶ش.
رشیدی‌نژاد، زهرا و یونس واحد یاریجان، «وجوه تفاوت و تشابه ازدواج موقت با پدیدۀ «ازدواج سفید»»، نامه الهیات، شماره۴۸، پاییز ۱۳۹۸ش.
شکر بیگی، عالیه، فرزانه امجدی و سعید معدنی، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، پژوهش‌های جامعه شناختی، سال چهاردهم، شماره ۱و۲، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش.
صادقی تهرانی، محمد، رساله توضیح المسائل نوین، تهران، امید فردا، ۱۳۸۷ش. هدایت‌نیا، فرج‌الله، «نکاح معاطاتی از منظر فقه»، مجله مطالعات راهبری زنان، شماره ۴۰، تابستان ۱۳۸۷ش.
محمدی اصل، عباس، «جنسیت و ازدواج سفید»، مجله گزارش، شماره ۲۶۳، مهر ۱۳۹۳ش.
مغربی کته شمشیری، محمد، زهرا سجادی و فاطمه مخلصی، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، پژوهش‌های اسلامی زن و خانواده، شماره ۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۸ش.
نصرتی، علی، سید ابوالقاسم حسینی و موسی لشنی، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۹۱، بهار ۱۴۰۰ش.

[1] بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، ۱۳۹۲ش، ص۶۳؛ محمدی اصل، «جنسیت و ازدواج سفید»، ص۲۰.

[2] رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۷۹.

[3] نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۲.

[4] جعفرزاده کوچکی و صدیقی، «بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه»، ص۱۵؛ رشیدی‌نژاد و واحد یاریجان، «وجوه تفاوت و تشابه ازدواج موقت با پدیدهٔ «ازدواج سفید»»، ص۸۴.

[5] هدایت‌نیا، «نکاح معاطاتی از منظر فقه»، ص۲۰۵؛ صادقی تهرانی، رساله توضیح المسائل نوین، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۱.

[6] مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۶؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲.

[7] مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۷؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲؛ نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۰؛ شکر بیگی و دیگران، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، ص۶۹.

[8] داودی، «همباشی یا ازدواج سفید همان زنا است/ نظر آیت‌الله شبیری زنجانی درباره معاطات»، سایت شبکه اجتهاد.

[9] ارجمند دانش و دیگران، «ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید»، ص۲۰.

[10] مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۵۰.

[11] شکر بیگی و دیگران، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، ص۹۵.

[12] مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۵۷–۵۸؛ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۱.

[13] مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۵۵–۵۷؛ افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۱.

[14] افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۲.

[15] افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۲.

[16] افراز، «ازدواج سفید و پیامدهای آن»، ص۱۲۲.

[17] آتش افروز،‌ «راه‌کارهای فقه شیعه در مواجهه با پدیده ازدواج سفید»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.

[18] مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۶۰–۶۳؛‌ آتش افروز،‌ «راه‌کارهای فقه شیعه در مواجهه با پدیده ازدواج سفید»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 برای این رابطه پیامدهایی چون افزایش خیانت، افزایش بارداری ناخواسته، [[سقط جنین]] و تهدید بنیان خانواده ذکر شده است. زمینه‌های رواج چنین پدیده‌ای را به عدم نظارت والدین بر فرزندان و بالا رفتن سنّ ازدواج مرتبط دانسته‌اند و در مقابل گفته شده فراهم کردن بستر ازدواج، ایجاد اشتغال و [[ازدواج موقت]] از راهکارهای مقابله با آن است.
-== ازدواج سفید یا هم‌باشی؟ ==
+== ازدواج سفید یا هم‌باشی ==
-ازدواج سفید نوعی پیوند عاطفی و جنسی بین زن و مرد است که بدون رعایت ضابطه ازدواج شرعی مثل خواندن [[صیغه ازدواج|صیغه عقد شرعی]] شکل می‌گیرد. این نوع رابطه با عنوان هم‌باشی، هم‌خانگی و هم‌بالینی نیز شناخته می‌شود.<ref>بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، ۱۳۹۲ش، ص۶۳؛ محمدی اصل، «جنسیت و ازدواج سفید»، ص۲۰.</ref> می‌گویند دلیل نام‌گذاری این رابطه به ازدواج سفید، سفید ماندن شناسنامه زن و مرد است.<ref>رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۷۹.</ref> این اصطلاح در فرهنگ غربی وجود نداشته و این رابطه با عنوان هم‌باشی (cohabitation) شناخته می‌شود.<ref>نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۲.</ref>
+ازدواج سفید نوعی پیوند عاطفی و جنسی بین زن و مرد است که بدون رعایت ضابطه ازدواج شرعی مثل خواندن [[صیغه ازدواج|صیغه عقد]] شکل می‌گیرد. این نوع رابطه با عنوان هم‌باشی، هم‌خانگی و هم‌بالینی نیز شناخته می‌شود.<ref>بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، ۱۳۹۲ش، ص۶۳؛ محمدی اصل، «جنسیت و ازدواج سفید»، ص۲۰.</ref> می‌گویند دلیل نام‌گذاری این رابطه به ازدواج سفید، سفید ماندن شناسنامه زن و مرد است.<ref>رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۷۹.</ref> این اصطلاح در فرهنگ غربی وجود نداشته و این رابطه با عنوان هم‌باشی (cohabitation) شناخته می‌شود.<ref>نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۲.</ref>
-ازدواج سفید با ازدواج شرعی از جهات مختلفی تفاوت دارد. برای نمونه خواندن صیغه، تعیین مهریه و [[اذن ولی]] برای [[ازدواج دختر باکره]] از شرایط ازدواج شرعی است که در ازدواج سفید وجود ندارد.<ref>جعفرزاده کوچکی و صدیقی، «بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه»، ص۱۵؛ رشیدی‌نژاد و واحد یاریجان، «وجوه تفاوت و تشابه ازدواج موقت با پدیدهٔ «ازدواج سفید»»، ص۸۴.</ref> همچنین در [[نکاح معاطاتی]] نیز که لفظی با عنوان [[صیغه ازدواج|صیغه نکاح]] خوانده نمی‌شود، اعلام اراده و رضایت نسبت به عقد، به‌وسیله عوامل دیگری مثل نوشتن یا اشاره صورت می‌گیرد.<ref>هدایت‌نیا، «نکاح معاطاتی از منظر فقه»، ص۲۰۵؛ صادقی تهرانی، رساله توضیح المسائل نوین، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۱.</ref>
+ازدواج سفید با ازدواج شرعی از جهات مختلفی تفاوت دارد. برای نمونه خواندن صیغه، تعیین مهریه و [[اذن ولی]] برای [[ازدواج دختر باکره]] از شرایط ازدواج شرعی است که در ازدواج سفید وجود ندارد.<ref>جعفرزاده کوچکی و صدیقی، «بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه»، ص۱۵؛ رشیدی‌نژاد و واحد یاریجان، «وجوه تفاوت و تشابه ازدواج موقت با پدیدهٔ «ازدواج سفید»»، ص۸۴.</ref> همچنین در [[نکاح معاطاتی]] نیز که [[صیغه ازدواج|صیغه نکاح]] خوانده نمی‌شود، اعلام اراده و رضایت نسبت به عقد، به‌وسیله عوامل دیگری مثل نوشتن یا اشاره صورت می‌گیرد.<ref>هدایت‌نیا، «نکاح معاطاتی از منظر فقه»، ص۲۰۵؛ صادقی تهرانی، رساله توضیح المسائل نوین، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۱.</ref>
 === تاریخچه ===
-رواج ازدواج سفید در جوامع اسلامی در اثر تأثیرات جوامع غربی دانسته شده است.<ref>مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۶؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲.</ref> در اواخر دهه ۱۹۶۰م تحولاتی در اروپا و آمریکا شکل می‌گیرد که به «انقلاب جنسی» معروف است و در فرایند آن به نام آزادی‌های جنسی انحرافات زیادی رواج پیدا می‌کند. هم‌باشی را یکی از مواردی می‌دانند که در اثر همین تغییرات رایج شده و کم‌کم به جوامع دیگر نیز سرایت کرده است.<ref>مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۷؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲؛ نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۰؛ شکر بیگی و دیگران، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، ص۶۹.</ref>
+رواج ازدواج سفید در جوامع اسلامی را بر اثر تأثیرات جوامع غربی دانسته‌اند.<ref>مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۶؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲.</ref> می‌گویند در اواخر دهه ۱۹۶۰م تحولاتی در اروپا و آمریکا شکل می‌گیرد که به «انقلاب جنسی» معروف است و در آن، به نام آزادی‌های جنسی انحرافات زیادی رواج پیدا می‌کند. هم‌باشی را یکی از مواردی می‌دانند که بر اثر همین تغییرات رایج شده و کم‌کم به جوامع دیگر نیز سرایت کرده است.<ref>مغربی کته شمشیری و دیگران، «آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران»، ص۴۷؛ رحمت آبادی و کاریزی؛ «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات»، ص۸۱–۸۲؛ نصرتی و دیگران، «ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی»، ص۹۰؛ شکر بیگی و دیگران، «برساخت اجتماعی ازدواج سفید»، ص۶۹.</ref>
 == حکم فقهی ازدواج سفید ==

ن ب و گناهان
زبانی	دروغ • دروغ مصلحت‌آمیز • تهمت • غیبت • سخن‌چینی • عیب‌جویی • شهادت دروغ • قذف • قسم دروغ • فحاشی • افترا • بهتان
جنسی	زنا • لواط • استمناء • مساحقه • تجاوز به عنف • ازدواج سفید • زنا با محارم • زنای محصنه
مالی	کم‌فروشی • اسراف • تبذیر • ربا • خوردن مال یتیم • سرقت • احتکار • مال حرام • غصب
سایر	کهانت • سِحر • ترک نماز • پیمان‌شکنی • قطع رحم • کتمان شهادت • خیانت در امانت • اصرار بر صغیره • حسد • شراب‌خواری • شرک • عاق والدین • فرار از جنگ • قمار • غناء • تکبر • ریا • سمعه • رقص • کفران نعمت • بدعت • تجسس • تفاخر • موسیقی لهوی • خودکشی • اعتراف به گناه • استراق سمع • ریش‌تراشی • بخل • حرص • تمسخر • شکنجه • کینه‌توزی • تشبه به کفار • قتل عمد • شرط‌بندی • بت‌پرستی
مرتبط	گناهان کبیره • فحشا • حرام • حق‌الناس • حق الله • استغفار • آلات قمار • فاسق • تجاهر به فسق • گناه اجتماعی • استماع غیبت
فضائل اخلاقی • آیات و احادیث اخلاقی • کتاب‌های اخلاقی شیعه