کاربر:Sm.khadem/صفحه تمرین2: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
مطابق برخی شواهد تاریخی پیشگری از حامگلی و روشهای آن به ۱۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح باز میگردد. اما به گفته برخی محققین بیشتر این روشها موقت بوده و روش های داُمی عقیم سازی از قرون اخیر رواج پیدا کرده است. | مطابق برخی شواهد تاریخی پیشگری از حامگلی و روشهای آن به ۱۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح باز میگردد. اما به گفته برخی محققین بیشتر این روشها موقت بوده و روش های داُمی عقیم سازی از قرون اخیر رواج پیدا کرده است. عواملی همچون وضعیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و تربیتی، تلاش در جهت کنترل جمعیت و... از عوامل رویآوری به عقیمسازی بوده است. | ||
==حکم فقهی== | ==حکم فقهی== | ||
فقیهان از عقیمسازی به دو عنوان حکم اولی و حکم ثانوی بحث کردهاند:<ref>«بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.</ref> عقیمسازی به خودی خود (به دون در نظر گرفتن شرایط و حالات خاص) از سوی بیشتر فقیهان حرام دانسته شده است.<ref>«فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو.</ref> اما عقیمسازی به حکم ثانوی، در شرایطی ویژه ممکن است جایز شمرده شود.<ref>«بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.</ref> برای مثال فقیهان عقیمسازی زنی که حاملهشدن بهگونهای برایش خطرناک است که ممکن است به مرگ او یا فرزندش منجر شود را جایز شمردهاند.<ref>«بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.</ref> امام خمینی دائمی نبودن، رضایت همسر، ضرر نداشتن و مَحْرم بودن پزشک را از شروط جواز عَقیمسازی اعلام کرده است.<ref>امامخمینی، استفتائات، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۲و۲۸۳.</ref> | فقیهان از عقیمسازی به دو عنوان حکم اولی و حکم ثانوی بحث کردهاند:<ref>«بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.</ref> عقیمسازی به خودی خود (به دون در نظر گرفتن شرایط و حالات خاص) از سوی بیشتر فقیهان حرام دانسته شده است.<ref>«فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو.</ref> اما عقیمسازی به حکم ثانوی، در شرایطی ویژه ممکن است جایز شمرده شود.<ref>«بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.</ref> برای مثال فقیهان عقیمسازی زنی که حاملهشدن بهگونهای برایش خطرناک است که ممکن است به مرگ او یا فرزندش منجر شود را جایز شمردهاند.<ref>«بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.</ref> امام خمینی دائمی نبودن، رضایت همسر، ضرر نداشتن و مَحْرم بودن پزشک را از شروط جواز عَقیمسازی اعلام کرده است.<ref>امامخمینی، استفتائات، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۲و۲۸۳.</ref> | ||
نسخهٔ ۲۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۰:۰۳
عَقیمسازی یا تَعْقیم، بهکارگیری مجموعهای از روشهای ناباروری است که فرد طی آن، توانایی تولیدِ مثلِ خود را از دست میدهد. این عمل ممکن است در مردان، زنان یا حیوانات صورت گیرد. این فرایند بهصورت جراحی، دارویی و... انجام میشود. در علم پزشکی عقیمسازی بهروش جراحی، در مردان با بستن لولههای انتقالدهنده اسپرم انجام شده و آنرا «واکتازومی» و در زنان با بستن لولههای رحم صورت میپذیرد که آنرا «توبکتومی» نامیدهاند. مطابق یافتههای علم پزشکی، این فرایند بازگشتناپذیر است. بهگفته روانشناسان عقیمسازی علاوه بر اثرات مُخرّب فیزیکی، آثار بسیار زیاد روانی، خانوادگی و اجتماعی دارد.
فقیهان شیعه با استناد به قواعدی همچون قاعده لاضرر، ادله مربوط به نقص عضو، تغییر در خلقت خداوند و... بر حرام بودن عقیمسازی و درآمد حاصل از آن اتفاق دارند. در مورد جرم بودن عقیمسازی و ضمان پزشک در صورت رضایت شخص، اختلاف نظر وجود دارد.
در مورد عقیمسازی حیوانات عدهای معتقدند عقیمسازی مادامی که به حیوان آسیب نرساند و به نفع او یا جامعه باشد جایز است.
اخصاء یا وجاء را برخی از مصادیق عقیمسازی و عدهای آنرا موضوعی متفاوت پنداشتهاند و برای آن تفاوتهایی بیان کردهاند.
معرفی
عقیمسازی یا تَعْقیم، فرایندی است که طی آن شخص با خوردن دارو، عمل جراحی و... توانایی تولید مثل خود را از دست میدهد.ویلسون، مامایی و بیماریهای زنان، ص۲۳۶. «عَقَمَ» در لغت بهمعنای قطع و خشکاندن است و عقیم به مرد یا زنی گفته میشود که توانایی فرزندآوری نداشته باشند.[۱] در علم پزشکی به بستن لولههای انتقال دهنده اسپرم در مردان و بستن لولههای انتقال دهنده تخمک در رحم زنان که منجر به عقیمسازی آنها میشود به ترتیب «واکتزومی» و «توبکتومی» گویند.[۲] پزشکان بر بازگشتناپذیری این عمل اتفاق دارند[۳] و بیشتر فقیهان شیعه به حرمت این عمل فتوا دادهاند.[۴] سید علی سیستانی و سید علی خامنهای با شروطی آنرا جایز شمردهاند.[۵]
تفاوت خصاء یا وجاء با عقیمسازی
خصاء یا وجاء یا اختهکردن به معنای کشیدن یا کوبیدن بیضههای جنس نرِ انسان یا حیوانات است. از این کار به صراحت در روایات نهی شده است. عدهای خصاء یا وجاء را از مصادیق عقیمسازی دانسته و برای حکم عقیمسازی از ادله مربوط به خصا بهره جستهاند.[۶] اما در مقابل گفتهاند: خصاء با عقیمسازی متفاوت است چراکه اولا خصاء تنها در مردان صورت میپذیرد (البته برخی خصاء در زنان را به درآوردن تخمدانها دانستهاند[۷]) اما عقیمسازی در دو جنس ماده و نر انجام میشود؛ همچنین گفتهشده با اخته شدن، فرد تمایلات جنسی، توانایی بر آمیزش را نیز از دست میدهد حال آنکه عقیمسازی فقط به جنبه زادآوری توجه دارد و شخص پس عقیمسازی توانایی بر انجام آمیزش و صفات ثانویه جنسی را دارا خواهد بود.[۸]
پیشینه
مطابق برخی شواهد تاریخی پیشگری از حامگلی و روشهای آن به ۱۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح باز میگردد. اما به گفته برخی محققین بیشتر این روشها موقت بوده و روش های داُمی عقیم سازی از قرون اخیر رواج پیدا کرده است. عواملی همچون وضعیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و تربیتی، تلاش در جهت کنترل جمعیت و... از عوامل رویآوری به عقیمسازی بوده است.
حکم فقهی
فقیهان از عقیمسازی به دو عنوان حکم اولی و حکم ثانوی بحث کردهاند:[۹] عقیمسازی به خودی خود (به دون در نظر گرفتن شرایط و حالات خاص) از سوی بیشتر فقیهان حرام دانسته شده است.[۱۰] اما عقیمسازی به حکم ثانوی، در شرایطی ویژه ممکن است جایز شمرده شود.[۱۱] برای مثال فقیهان عقیمسازی زنی که حاملهشدن بهگونهای برایش خطرناک است که ممکن است به مرگ او یا فرزندش منجر شود را جایز شمردهاند.[۱۲] امام خمینی دائمی نبودن، رضایت همسر، ضرر نداشتن و مَحْرم بودن پزشک را از شروط جواز عَقیمسازی اعلام کرده است.[۱۳]
از آنجا که عدهای از فقیهان بهسبب برگشتناپذیری عمل عقیمسازی، به حرمت آن فتوا دادهاند، عدهای تولد فرزند با لقاح مصنوعی را مانع از بروز عقیمشدن دائمی در فرایند عقیمسازی دانسته و گفتهاند: با وجود لقاح مصنوعی نمیتوان گفت که فرد، عقیم دائمی میشود، پس عقیمسازی از این جهت نمیتواند حرام باشد. در مقابل عدهای این مطلب را عرفی دانسته و گفتهاند: عرف مردم عُقْم را به راه طبیعی باروری اطلاق میکنند، اما اگر این کار از راهی غیرمتعارف همچون لقاح مصنوعی صورت پذیرد عرف باز هم به آن شخص عقیم گویند، و آنرا عیب میانگارند.[۱۴]
علاوه بر حرام بودن عمل واکتزومی یا توبکتومی، این کار ممکن است سبب گناهان دیگری چون نگاه حرام، لمس حرام و ... نیز بشود.[۱۵] فقیهانی که عقیمسازی را حرام و غیرمشروع بدانند، درآمد حاصل از عمل عقیمسازی را نیز حرام دانستهاند.
چرا عقیمسازی حرام است؟
فقیهان برای فتوا به حرمت عقیمسازی به دلیلهای مختلفی از جمله دلایل زیر تمسک جستهاند:
۱. قاعد لاضرر: از آنجا که به اتفاق فقیهان عقیمسازی فرایندی برگشتناپذیر است،فقیهان آنرا از مصادیق «ضرر» دانسته و بر اساس قاعده «لاضرر» بر حرام بودن آن فتوا دادهاند. اما محققانی گفتهاند در صورتی که احتمال متنابه یا قطعی برای برگشتپذیری این عمل، وجود داشته باشد، برای اثبات حرمت نمیتوان به قاعده لاضرر استناد کرد. در مقابل دیگرانی گفتهاند: عقیمسازی ضرر به خود است در حالیکه قاعده «لاضرر» تنها از ضرر به دیگران نهی کرده است، پس این قاعده نمیتواند مستند «عقیمسازی» قرار گیرد، همچنین قاعدهٔ «لاضرر» تنها شامل ضررهای بزرگ و متنابه که موجب هلاکت شخص باشد میشود اما ضررهایی همچون عقیمسازی که چنین خصوصیتی را ندارند را شامل نمیشود.راجع تقلید مانند محقق خویی می فرماید: لا یجوز للمرئة او الرجل تعقیم نفسیهما بحیث لا یتمکنان بعد ذالک من الانجاب ابدا علی الاحوط( صراط النجاه 1/310). امام راحل می فرماید:
۲. جلوگیری از تکثیر نسل آدمی
مسألة 2- يحرم تناول كل ما يضر بالبدن، سواء كان موجبا للهلاك كشرب السموم القاتلة و شرب الحامل ما يوجب سقوط الجنين، أو سببا لانحراف المزاج، أو لتعطيل بعض الحواس الظاهرة أو الباطنة، أو لفقد بعض القوى، كالرجل يشرب ما يقطع به قوة الباه و التناسل، أو المرأة تشرب ما به تصير عقيما لا تلد.[1] درس خارج خاتمی
۲. مفاد برخی روایات و دعاها: سفارش به زیادی فرزندان در پارهای از روایات، همچنین نفرین کفار و دشمنان اهل بیت و پیامبر(ع) به عقیمشدن را نشان از ناسپند بودن این عمل و آثار سوء آن دانستهاند. اللهم عقم ارحامهم... و این نشان از ناپسند بودن این عمل و آثار سوء آن دارد.[۱۶]
۳. روایات اخصاء: عدهای براى حرمت عقیم سازى، به روایات نهى کننده از خصى کردن استدلال کردهاند؛ در مقابل گفتهاند که موضوع خصی با عقیمسازی متفاوت است؛ خصی ضرر بیشتر و پیامدهای جبران ناپذیرتر دارد و به کلی شهوت جنسی را از بین میبرد و شخص پس از آن قادر به آمیزش نیست حال آنکه در عقیمسازی شخص تنها توانایی تولید مثل را از دست میدهد اما توانایی مقاربت و سایر صفات جنسی را داراست. و لذا از حرمت خصی نمودن نمی توان حرمت عقیم سازی را نتیجه گرفت.[۱۷]
لذا برخی فقیهان اثبات حرمت عقیمسازی را بوسیله ادله خصاء و روایات مربوط به آن از موارد «قیاس فقهی» دانسته و فاقد ارزش است. آنها همچنین در توضیح این مطلب گفتهاند که حرام بودن خصاء در روایات مربوطه ممکن است که ببه دلیل ضررهای جبران ناپذیر و عوارض شدید آن باشد اما در مسئله عقیمسازی این پیامدها وجود ندارد.
۴. اجماع: استدلال به اجماعی که در بحث نقص عضو یا اخصاء وجود دارد با فرض آنکه عقیمسازی از اقسام آن محسوب شود. درس خارج نورمفیدی. عدهای وجود چنین اجماعی را انکار کرده و از آنکه عقیمسازی از مصادیق نقص عضو باشد تردید کردهاند.[۱۸]
۵. آیات قرآن: آیه ۱۹۵ سوره بقره و آیه ۱۱۹ سوره نساء مستند حرمت عقیمسازی قرار گرفته است. مطابق این آیه هر گونه تغییر در مخلوقات خداوند را به شیطان نسبت داده است. فقیهان از این آیه برای استنباط برخی از فروع فقهی نظیر عقیمسازی استناد کردهاند آنها عقیم سازی را تغییر در خلقت خداوند دانسته و از این جهت آنرا یکی از ادله حرمت دانستهاند.[۱۹] در مقابل گفتهاند آیه تنها به تغییراتی که در جهت سنّتهای باطل شیطان باشد اشاره میکند و عقیمسازی معلوم نیست که جزو این تغییرات باشد.[۲۰] همچنین برخی منظور از تغییرِ مورد اشاره در آیه، تغییر حلال و حرام در دین است.[۲۱]
۶. ادله نقص عضو:
جرمانگاری عقیمسازی
دربارهی جرم بودن یا جرم نبودن عقیمسازی در انسان اختلاف است؛[۲۲] مطابق ماده ۴۷۵ قانون مجازات اسلامی مصوبّه ۱۳۷۵ش، هر عملی که منجر به ناتوانی جنسی یا عقیمسازی شود مستحق ارش است.[۲۳] عدهای بر این باورند که عقیمسازی انسان زمانیکه با رضایت شخص بوده باشد جرم نبوده و قابل رسیدگی در محکمه نیست چراکه مجنی علیه (آن کسی که عقیم شده است) شاکی ندارد و از طرفی رعایت نکردن حقالنفس نیز جرم نبوده و قابل مجازات نیست.[۲۴] آنها رضایت فرد را زمانی موثر دانستهاند که وی از عواقب عقیمسازی، پیامدهای آن و دائمی بودن آن در اکثر موارد مطلع بوده باشد.[۲۵]
در مقابل اکثریتی با استناد به مواد ۴۹۵، ۴۹۶، ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی، گفتهاند از جمله مواردی که سبب معافیت پزشک در دعاوی است، مشروع بودن عملی است که انجام داده است؛[۲۶] بر این اساس آنها ضمن نامشروع دانستن عقیمسازی، معتقدند؛ رضایت فرد تأثیری در مجرمانه بودن عمل ندارد و قابل مجازات است و زن و مرد هرچند با رضایت خود این کار را انجام داده باشند مسئول هستند. در اینصورت پزشک نیز از مسئولیت معاف نیست. آنها در تعیین مجازات جرم عقیمسازی اختلاف نظر دارند: عدهای آنرا موجب تعیین دیه کامل و برخی قائل به «ارش»اند.[۲۷]
عقیمسازی حیوانات
در برخی شهرها و کشورها به موجب کنترل جمیعت به عقیمسازیِ گونههایی از حیوانات همچون سگ و گربه و... مبادرت میورزند. اما برخی کاوشگران فقه اسلامی ضمن اعتراض به ساسیت دولتها در عقیمسازی حیوانات، این عمل را با پارهای از حقوق حیوانات در اسلام از جمله حق تولید مثل، ناسازگار دانسته[۲۸] و آن را دخل و تصرف در زندگی عادی حیوانات میدانند.[۲۹] بروز بیماریهای متعدد و مشکلات فراوان در حیواناتِ عقیمشده گزارش شده است.[۳۰] در مقابل عدهای ضمن سفارش به رعایت حقوق حیوانات از جمله تولید مثل، عقیمسازی حیوانات را تنها در شرایطی که ضرری متوجه او یا جامعه باشد جایز شمردهاند.[۳۱]
عقیمسازی در ایران
بهگزارش برخی خبرگزاریهای داخلی ایران، دهه ۷۰ در پی تصویب قانون تنظیم خانواده از سوی مجلس شورای اسلامی ایران، پروژهٔ عقیمسازی، مخصوصا برای زنان در ایران به صورت گستردهای کلید خورد. گفته شده این عملها در دهه هفتاد، به عقیمسازی بیش از یک میلیون زن ایرانی در آن برههه منجر شد.[۳۲] عدهای مطابق برخی شواهد باور دارند، این وقایع بدون درنظر گرفتن رضایت زنان، و درپی اجرای سیاسیتهای آمریکا و سازمان بهداشت جهانی، در ملل مختلف برای کنترل جمیعت جهان صورت گرفت.[۳۳].
تداوم اجرای این قانون در سالهای ۱۳۶۵ش تا ۱۳۸۴ش موجب شد سطح باروری در ایران در مقایسه با سال ۱۳۶۵ش به کمتر از نصف و نرخ رشد جمیعت به حدود یک درصد برسد.[۳۴]
سال ۹۱، سید علی خامنهای در انتقاد به این روند، اجرای سیاسیتِ کاهش نسل بعد از دهه ۷۰ را اشتباهی از سوی خود و مسئولین جمهوری اسلامی ایران خواند. او سالخوردگی کشور را تهدیدی برای آینده ایران دانست.[۳۵] مجلس شورای اسلامی ایران، سال ۱۴۰۰ قانون جوانی جمیعیت و حمایت از خانواده را به تصویب رساند و دولت وقت را به مدت ۷ سال مکلّف کرد تا مفاد آنرا به صورت آزمایشی اجرا کند. در ماده ۵۱ و ۵۲ این قانون به منع هرگونه عقیمسازیِ دائمی در مراکز پزشکی، همچنین ممنوعیتِ فروش داروهای پیشگری اشاره شده است.[۳۶]
پیامدهای عقیمسازی
طبق یافتههای پزشکی، همچنین پیمایش افرادی که با عمل جراحی عقیم شدهاند، بروز برخی بیماریها در زنان نظیر: آندومتریت، هیدروسالپینکس و بینظمی در ترشحات غدد داخلی بدن، کمردرد و تغییرات خلقی گزارش شده است. گفتهشده درد، تورم، کاهش میل جنسی و... از عوارض این عمل در مردان است.[۳۷] یافتهها حاکی از آن است که درصد قابل توجهی از افرادی که عقیمسازی شدهاند پس از مدتی پشیمان شده و گاه این عمل به بروز افسردگی در آنان منجر شده است.[۳۸] برخی پزشکان نیز عوارض فیزیکی را نادر و موقّت، و اثرات روانی چون افسردگی را با مشاوره قبل از عمل قابل پشگیری دانستهاند.[۳۹]
خلاصه بخش چرا عقیم سازی حرام است؟
اطلاق قاعدهی لاضرر، جلوگیری از تکثیر نسل انسان، مفاد برخی روایات و دعاها، ادلّه مربوط به اخصاء یا وجاء، اجماع، آیات ۱۹۵ سوره بقره و ۱۱۹ نساء از جمله دلایلی است که فقیهان برای فتوای حرمت به آن تمسک جستهاند. همچنین فقیهان به پارهای از روایات برای احکام وضعی مرتبط با عقیمسازی نظیر دیه، ضمان و کسب از راه عقیمسازی استناد کردهاند.
پانویس
- ↑ گروهی از نویسندگان، معجم الوسیط، ذیل واژه عقم.
- ↑ ویلسون، مامایی و بیماریهای زنان، ص۲۳۶.
- ↑ ویلسون، مامایی و بیماریهای زنان، ص۲۳۶.
- ↑ «فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ خمینی، «تنظیم خانواده یا تحدید نسل»، ص۳.
- ↑ خمینی، «تنظیم خانواده یا تحدید نسل»، ص۱.
- ↑ خمینی، «تنظیم خانواده یا تحدید نسل»، ص۳.
- ↑ «بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.
- ↑ «فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.
- ↑ «بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.
- ↑ امامخمینی، استفتائات، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۲و۲۸۳.
- ↑ «بررسی راههایی که موجب عقم میشوند»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی.
- ↑ «فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ خرازی، «کنترل جمعیت و عقیمسازی»، ص۴۰.
- ↑ خرازی، «کنترل جمعیت و عقیمسازی»، ص۴۵.
- ↑ خمینی، «تنظیم خانواده یا تحدید نسل»، ص۲۱.
- ↑ افسری و نقشبندی و محمدپور، «بررسی احکام مربوط به عقیمسازی».
- ↑ خمینی، «تنظیم خانواده یا تحدید نسل»، ص۲۱.
- ↑ طبرسی، التبیان، ج۲، ص۱۱۳.
- ↑ حجازی و بداغی، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، ص۳۱ـ۵۹.
- ↑ حجازی و بداغی، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، ص۳۱ـ۵۹.
- ↑ حجازی و بداغی، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، ص۱۲.
- ↑ جودکی، «ملاحظات و چالشهای اخلاقی و فقهی روشهای پیشگری از بارداری»، ص۶.
- ↑ حجازی و بداغی، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، ص۵۱.
- ↑ حجازی و بداغی، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، ص۵۷ و ص۴۸-۵۹.
- ↑ «ترسیم بهترین قواعد رفتاری با حیوانات در اسلام/ غفلت از احکام عقیمسازی تا نفقه حیوانات»، خبرگزای بین المللی قرآن(ایکنا).
- ↑ «عقیمسازی حیوانات به ضرر انسان تمام میشود»، خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا).
- ↑ «چرا اخته کردن حیوانات کاری غیر اخلاقی و نقض آشکار حقوق حیوان می باشد؟»، وبگاه موسسه جایگزنهای آزمایش روی حیوانات.
- ↑ «حکم عقیم کردن حیوان»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی. تاریخ بازدید: ۴آذر۱۴۰۲ش.
- ↑ «جریان «عقیم کردن یک میلیون زن ایرانی» در دهه ۷۰ چیست؟»، خبرگزاری مشرق.
- ↑ عظیمزاده اردبیلی، جلالی، «آسیبشناسی سیاسیت کنترل موالید و قانون تنظیم خانواده»، ص۱۳۱؛ «ناگفتههایی از پروژه آمریکایی عقیمسازی میلیونی ایرانی»، خبرگزاری دانشجو؛ «فقه شیعه رشد یا کنترل جمیعت؟» خبرگزاری انتخاب
- ↑ عظیمزاده اردبیلی و جلالی، «آسیبشناسی سیاست کنترل موالید»، ص۱۳۰ـ۱۳۵.
- ↑ «تحدید نسل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنهای.
- ↑ «جزئیات متن قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ حجازی و بداغی، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، ص۳۱.
- ↑ نیکخوی، اخلاصی، دواساز ایرانی، «اثر مشاوره روانی در کاهش افسردگی پس از واکتزومی و توبکتومی»، ص۴۴. به افسردگی میشود.
- ↑ نیکخوی، اخلاصی، دواساز ایرانی، «اثر مشاوره روانی در کاهش افسردگی پس از واکتزومی و توبکتومی»، ص۴۴؛ «عوارض وازکتومی یا بستن لوله در مردان »، وبگاه پزشکت.
منابع
- نیکخوی، عبدالرسول و اخلاصی، عبدالکریم و دواساز ایرانی، رضا، «اثر مشاوره روانی در کاهش افسردگی پس از واکتزومی و توبکتومی»، در مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار)، شماره ۳۶، ۱۳۸۳ش.
- «عوارض وازکتومی یا بستن لوله در مردان »، وبگاه پزشکت، تاریخ بازدید: ۴آذر۱۴۰۲ش.
- عظیمزاده اردبیلی، فائزه و جلالی، زهرا، «آسیبشناسی سیاست کنترل موالید و قانون تنظیم خانواده»، در مجله فقه و حقوق خانواده، شماره ۶۸، ۱۳۹۷ش.
- «جزئیات متن قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۹آبان۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۸آبان۱۴۰۱ش.
- «تحدید نسل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۳آذر۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲آذر۱۴۰۲ش.
- «ناگفتههایی از پروژه آمریکایی عقیمسازی میلیونی ایرانی»، خبرگزاری دانشجو. تاریخ درج مطلب: ۳مرداد۱۳۹۵، تاریخ بازدید: ۲۲آبان۱۴۰۲ش.
- «جریان «عقیم کردن یک میلیون زن ایرانی» در دهه ۷۰ چیست؟»، خبرگزاری مشرق. تاریخ درج مطلب: ۲۴مرداد۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۱آذر۱۴۰۲ش.
- ویلسون، لاری، مامائی و بیماریهای زنان، (مترجم: داریوش کاظمی)، تهران، نشر دانشپژوه، ۱۳۷۴ش.
- حجازی، محمد علی و بداغی، فاطمه، «جرم عقیمسازی و مجازات آن»، در فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۶۲، ۱۳۹۲ش.
- عظیمزاده اردبیلی، فائزه و جلالی، زهرا، «آسیبشناسی سیاسیت کنترل جمعیت و قانون تنظیم خانواده»، در دوفصلنامه علمی فقه و حقوق خانواده، شماره۶۸، ۱۳۹۷ش.
- «فقه شیعه رشد یا کنترل جمیعت؟» خبرگزاری انتخاب. تاریخ درج مطلب: ۳۱مرداد۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۳آذر۱۴۰۲ش.
- جودکی، کبری، «ملاحظات و چالشهای اخلاقی و فقهی روشهای پیشگری از بارداری»، در دائرة المعارف اخلاق پزشکی اسلامی، شماره ۱، ۱۴۰۲ش.
- «ترسیم بهترین قواعد رفتاری با حیوانات در اسلام/ غفلت از احکام عقیمسازی تا نفقه حیوانات»، خبرگزای بین المللی قرآن (ایکنا)، تاریخ درج مطلب: ۱۳آبان۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲آذر۱۴۰۲ش.
- «عقیمسازی حیوانات به ضرر انسان تمام میشود»، خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا)، تاریخ درج مطلب: ۲۸دی۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۳آذر۱۴۰۲ش.
- «حکم عقیم کردن حیوان»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی. تاریخ بازدید: ۴آذر۱۴۰۲ش.
- «چرا اخته کردن حیوانات کاری غیر اخلاقی و نقض آشکار حقوق حیوان می باشد؟»، وبگاه موسسه جایگزنهای آزمایش روی حیوانات، تاریخ بازدید: ۴آذر۱۴۰۲ش.
- «فتوای مراجع تقلید در مورد «عقیمسازی»/ «وازکتومی و توبکتومی» از نظر اکثر مراجع حرام است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۹تیر۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۴آذر۱۴۰۲ش.
- نورمفیدی، «بررسی راههایی که موجب عقم میشوند، جلسه نود و نهم»، پایگاه اطلاع رسانی استاد سید مجتبی نورمفیدی، تاریخ درج مطلب: ۳۱فروردین۱۳۹۸ش، تاریخ درج مطلب: ۴آذر۱۴۰۲ش.
- خمینی، سیدروحالله، استفتائات، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۱ش.