آیه ۱۵۷ سوره نساء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | نساء |
| شماره آیه | ۱۵۷ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | سرنوشت حضرت عیسی(ع) |
آیه ۱۵۷ سوره نساء باور یهودیان درباره قتل و بهصلیبکشیدن حضرت عیسی(ع) را رد میکند و همراه با آیات ۱۵۵ و ۱۵۶ نساء این ادعا را از عوامل عذاب آنها برمیشمارد. به نظر مفسران شیعه در این واقعه تاریخی، فرد دیگری که به عیسی(ع) شباهت داشت، به جای او کشته یا به صلیب کشیده شد.
بر پایه تفسیرهای این آیه، یهودیان و مسیحیان درباره جایگاه و سرنوشت عیسی(ع) دیدگاههای متفاوتی داشتهاند و برخی از باورهای آنان بر پایه گمان و نه علم و یقین بوده است. گروهی عیسی(ع) را خدا دانسته و گروهی دیگر پیامبری او را نپذیرفتهاند. همچنین درباره کشتهشدن یا زندهبودن او نیز اختلاف کردهاند. آیه ۱۵۸ سوره نساء در ادامه، از بالا بردن عیسی(ع) به سوی خدا و رهایی او از دست دشمنان سخن میگوید.
تکذیب باور قتل حضرت عیسی(ع)
آیه ۱۵۷ سوره نساء، ادعای یهودیان مبنی بر کشتن و بهصلیبکشیدن حضرت عیسی(ع) را رد میکند و بر خطای آنان تأکید دارد.[۱] به گفته جوادی آملی با توجه به سابقه بنیاسرائیل در کشتن پیامبران و آمادگی آنان برای این کار، ادعای کشتن عیسی(ع) نیز از باورهای کفرآمیز آنان بهشمار میآید.[۲] در آیه، برای جلوگیری از تردیدافکنی و بهانهجویی مدعیان، هم کشتهشدن عیسی(ع) و هم روش اجرای آن (یعنی بهصلیبکشیدن او) نفی شده است.[۳] برخی مفسران نیز تعبیر «رسولالله» را که در نقل سخن یهودیان آمده، نوعی تمسخر و تحقیر ادعای پیامبری عیسی(ع) دانستهاند.[۴]
﴿وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا ١٥٧﴾ [نساء:157]﴿و گفته ایشان که ما مسیح عیسی بن مریم پیامبر خدا را کشتیم و حال آنکه آنان او را نکشتند و مصلوبش نکردند لیکن امر بر آنان مشتبه شد و کسانی که دربارهٔ او اختلاف کردند قطعاً در مورد آن دچار شک شدهاند و هیچ علمی بدان ندارند جز آنکه از گمان پیروی میکنند و یقیناً او را نکشتند ١٥٧﴾
آیه ۱۵۷ نساء با آیات ۱۵۵ و ۱۵۶ این سوره پیوند دارد؛ چنانکه به گفته شیخ طوسی، در این آیات، برخی از گناهان اهل کتاب و کارهایی که به سبب آن مستحق عذاب شدهاند، بیان شده است.[۵] در آیه ۱۵۸ سوره نساء نیز از عروج عیسی(ع) به سوی خدا و رهایی او از دست دشمنان سخن گفته شده است.[۶]
به گزارش صادقی تهرانی دیدگاه قرآن درباره کشتهنشدن عیسی(ع)، در میان برخی عالمان و گروههای مسیحی نیز طرفدارانی داشته است.[۷]
شباهت فرد مصلوب با مسیح(ع)
بیشتر مفسران، عبارت «ولکن شُبِّه لهم» را چنین تفسیر کردهاند که فرد دیگری به جای عیسی(ع) کشته یا مصلوب شد و آنان او را با عیسی(ع) اشتباه گرفتند.[۸] گفته شده قاتلان، سربازان رومی بودند که شناخت دقیقی از چهره و ظاهر عیسی(ع) نداشتند.[۹] علامه طباطبایی با استناد به نقل یک تاریخدان، احتمال دیگری را نیز مطرح کرده است. بر اساس این احتمال، دو شخص با نام عیسی که حدود ۵۰۰ سال با یکدیگر فاصله داشتهاند، با هم اشتباه شدهاند؛ عیسی نخست پیامبری برحق بود و کشته نشد، اما فرد دیگری که مدعی دروغین بود، به صلیب کشیده شد.[۱۰]
اگرچه برخی، گزارشهای متواترِ یهودیان و مسیحیان درباره مصلوبشدن مسیح(ع) را دلیلی بر وقوع این حادثه دانستهاند و معتقدند نپذیرفتن چنین گزارشهایی میتواند اعتبار دیگر گزارشهای تاریخی را نیز زیر سؤال ببرد، اما طبرسی در پاسخ گفته است که این گزارشها میتواند ناشی از یک اشتباه در تشخیص باشد؛ یهودیان فردی شبیه به عیسی(ع) را کشتند و دیگران نیز گمان کردند که خود عیسی(ع) مصلوب شده است. بنابراین، این گزارشها از مشاهده ظاهری یک واقعه حکایت دارد و لزوماً بیانگر حقیقت آن نیست.[۱۱] علاوه بر این، جوادی آملی حتی ادعای متواتربودن این گزارشها را نادرست میداند چرا که شاهدان عینی حادثه کم بودند.[۱۲]
در حدیثی از امام باقر(ع) آمده است که در شب عروج عیسی(ع)، دوازده تن از یاران او نزدش بودند. عیسی(ع) به آنان خبر داد که خداوند او را به سوی خود بالا میبرد و از مکر یهودیان نجات میدهد. با درخواست عیسی(ع)، جوانی داوطلب شد تا چهرهاش را شبیه او سازد و به جای او قرار گیرد. پس از عروج عیسی(ع)، یهودیان آن جوان را یافتند و او را کشتند و مصلوب کردند.[۱۳]
اختلاف در مورد مسیح(ع)
در ادامه آیه ۱۵۷ نساء توضیح میدهد که مسیحیان درباره مسیح(ع) دچار اختلافنظر شده و باورهایشان بر پایه ظن و گمان است و به کشتن او یقین ندارند.[۱۴] درباره موضوع این اختلاف، دو تفسیر بیان شده است:
- اختلاف درباره جایگاه حضرت عیسی(ع): مسیحیان درباره او غلو کردند و او را خدا خواندند؛ در حالی که یهودیان حتی پیامبری او را نپذیرفتند. بر پایه این تفسیر، هر دو گروه در داوری خود از علم و یقین بیبهره بودند.
- اختلاف در مورد قتل او: برخی معتقد بودند که عیسی(ع) کشته شده و برخی دیگر این موضوع را نمیپذیرفتند. آیه، این اختلاف و باورهای مربوط به آن را نیز مبتنی بر گمان میداند.[۱۵]
پانویس
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ۳۰۵ ـ ۳۰۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۹۸.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۰۸ ـ ۳۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۳۲.
- ↑ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۸۴ ـ ۴۸۵؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶، ج۷، ص۴۲۴.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۳۸۲.
- ↑ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۸۵.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۴۲۸ ـ ۴۲۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۰۶: مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۹۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۳۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۳۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۳۴ ـ ۲۳۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۱۳.
- ↑ حویزی، نور الثقلین، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۵۶۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۱۰ ـ ۳۱۱.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۳۶۷.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۲۱، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۹۴ش.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، نور الثقلین، قم، اسماعیلیه، ۱۳۷۳ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، عصر ظهور، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، ایران، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.